Khi giá trị doanh nghiệp gắn liền với người sáng lập
Sau khi ông Jensen Huang từ chức CEO, Nvidia đã bổ nhiệm bà Colette Kress, người gắn bó với tập đoàn từ năm 2013, làm Giám đốc điều hành tạm quyền. Đồng thời, doanh nghiệp này lần đầu tiên thiết lập vị trí Chủ tịch Hội đồng quản trị độc lập và bổ nhiệm ông Harvey Jones, một nhà đầu tư mạo hiểm có 30 năm kinh nghiệm trong ngành công nghệ, đảm nhiệm cương vị này.
Những thay đổi trên đánh dấu cuộc cải tổ sâu rộng trong cơ cấu quản trị và bộ máy lãnh đạo Nvidia, vốn chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của ông Jensen Huang kể từ khi ông đồng sáng lập công ty vào năm 1993.
Là một trong những nhân vật có ảnh hưởng lớn tại Thung lũng Silicon, ông Huang từ chức hôm 12/11 sau khi những thông tin về các mối quan hệ ngoài hôn nhân của ông gây tranh cãi, đồng thời làm dấy lên những lo ngại liên quan đến an ninh công nghệ và việc kiểm soát xuất khẩu chip. Vụ việc đã thu hút sự chú ý của các nghị sĩ Mỹ, Hội đồng quản trị và cổ đông Nvidia.
Tuy nhiên, theo giới phân tích, vấn đề đặt ra không chỉ là sự thay đổi ở vị trí điều hành cao nhất, mà còn là mức độ phụ thuộc của Nvidia vào người lãnh đạo lâu năm, nhân vật gần như đồng nghĩa với quá trình tăng trưởng vượt bậc của tập đoàn.
Với giá trị vốn hóa thị trường gần 4.000 tỷ USD, Nvidia đang đứng trước một phép thử lớn về khả năng duy trì sức cạnh tranh sau khi người sáng lập rời vị trí điều hành.
Chuyên gia phân tích Dan Ives thuộc Yorkville Ives dự báo giá trị thị trường của Nvidia có thể giảm từ 25% - 30% nếu không còn ông Huang dẫn dắt.
Trong mô hình quản trị doanh nghiệp truyền thống tại Mỹ, ban lãnh đạo chịu trách nhiệm trước các cổ đông và có thể bị thay thế nếu không đáp ứng kỳ vọng. Tuy nhiên, tại Thung lũng Silicon, nhiều tập đoàn công nghệ lại phát triển dựa trên tầm nhìn, triết lý kinh doanh và sức ảnh hưởng cá nhân của người sáng lập. Nvidia là một trong những trường hợp điển hình.
Theo nghiên cứu của hãng tư vấn Bain & Company, trong giai đoạn 2015–2025, các doanh nghiệp do nhà sáng lập trực tiếp điều hành đạt hiệu quả hoạt động cao gấp 2,1 lần so với những doanh nghiệp không còn được nhà sáng lập lãnh đạo. Riêng trong lĩnh vực công nghệ, mức chênh lệch lên tới 2,6 lần.
Ông Michael Monaghan, nhà quản lý danh mục đầu tư của quỹ Founders 100 ETF, nhận định dữ liệu thực tế cho thấy rất hiếm người kế nhiệm có thể đạt được thành công tương đương nhà sáng lập ban đầu. Theo ông, đây không hẳn là một rủi ro bất thường mà là một giai đoạn tất yếu trong vòng đời phát triển của doanh nghiệp, khi tổ chức phải từng bước chuyển từ mô hình phụ thuộc vào cá nhân sang cơ cấu điều hành có tính kế thừa.
Thực tế, Thung lũng Silicon từ lâu đã chứng kiến sự phát triển của những tập đoàn gắn chặt với tên tuổi người sáng lập, điển hình như Meta với Mark Zuckerberg hay Tesla với Elon Musk.
Bà Xiaomeng Lu, Giám đốc phụ trách công nghệ địa chính trị tại Eurasia Group, đặt vấn đề SpaceX sẽ ra sao nếu không có Elon Musk, hay Meta sẽ như thế nào nếu thiếu Mark Zuckerberg? Theo bà, Nvidia cũng đang đối mặt với câu hỏi tương tự, đặc biệt khi cuộc chuyển giao lãnh đạo diễn ra trong tình huống khẩn cấp.
Cơ chế quản trị đặc biệt
Aljazeera dẫn phân tích của một số chuyên gia chia sẻ, sự phụ thuộc vào người sáng lập không chỉ đặt ra thách thức về kế nhiệm mà còn liên quan trực tiếp đến cơ chế phân chia và giám sát quyền lực trong doanh nghiệp. Trường hợp của Elon Musk tại Tesla và SpaceX là một ví dụ điển hình.
Tại Tesla, ông Musk từng chịu sức ép từ Hội đồng quản trị khi phân tán sự quan tâm cho nhiều doanh nghiệp khác nhau. Các hoạt động chính trị của ông trong chính quyền Tổng thống Donald Trump cũng gây tranh cãi, ảnh hưởng đến hình ảnh thương hiệu.
Trong quý I/2025, lượng xe Tesla được bàn giao giảm 13% so với cùng kỳ, xuống mức thấp nhất trong gần ba năm. Tuy nhiên, Hội đồng quản trị cuối cùng vẫn quyết định giữ ông Musk ở vị trí điều hành.
Trong khi đó, tại SpaceX, cơ cấu quản trị được thiết kế nhằm bảo đảm quyền kiểm soát của nhà sáng lập. Theo kế hoạch niêm yết cổ phiếu đầu năm 2026, ông Musk dự kiến tiếp tục nắm khoảng 82% quyền biểu quyết sau IPO. Điều lệ công ty cũng trao cho những cổ đông sở hữu loại cổ phiếu đặc biệt quyền quyết định việc bãi nhiệm lãnh đạo. Với tỷ lệ sở hữu áp đảo, ông Musk trên thực tế có thể phủ quyết quyết định miễn nhiệm chính mình.
Khác với SpaceX, Nvidia có cơ cấu quản trị tương đối độc lập với người sáng lập. Dù giữ vai trò chi phối định hướng phát triển trong hơn ba thập kỷ, ông Jensen Huang chỉ sở hữu khoảng 3,6% cổ phần và không nắm quyền biểu quyết đa số. Theo điều lệ Nvidia, Hội đồng quản trị gồm 11 thành viên có quyền miễn nhiệm CEO khi đạt đa số phiếu, dù có hay không có lý do cụ thể.
Đây cũng là điểm khác biệt giữa Nvidia với Meta hay Alphabet, nơi cơ cấu cổ phiếu đặc biệt giúp các nhà sáng lập duy trì quyền biểu quyết vượt xa tỷ lệ sở hữu thực tế.
Tuy nhiên, quyền lực của ông Huang tại Nvidia không chỉ đến từ cơ cấu sở hữu mà chủ yếu được hình thành từ năng lực điều hành và những thành tựu kinh doanh. Trong nhiều năm, ông xây dựng bộ máy quản lý với hàng chục lãnh đạo cấp cao báo cáo trực tiếp lên CEO, giúp tập đoàn đưa ra quyết định nhanh chóng và đón đầu làn sóng phát triển AI.
Chính vì vậy, sự rời đi của ông Huang đặt Nvidia trước thách thức không chỉ về lựa chọn người kế nhiệm mà còn về tái tổ chức bộ máy, bảo đảm tính liên tục trong điều hành và duy trì lợi thế cạnh tranh khi không còn phụ thuộc vào một cá nhân.
Những bài học từ Apple, Starbucks và Microsoft
Lịch sử doanh nghiệp Mỹ cho thấy sự ra đi của nhà sáng lập có thể ảnh hưởng đến định hướng chiến lược và lợi thế cạnh tranh, song không phải lúc nào cũng dẫn đến suy thoái kéo dài.
Apple là một trong những ví dụ điển hình. Năm 1985, sau cuộc đấu tranh quyền lực với CEO John Sculley, nhà đồng sáng lập Steve Jobs rời công ty. Trong thập niên tiếp theo, Apple liên tục gặp khó khăn, dần đánh mất lợi thế cạnh tranh và đứng bên bờ vực phá sản vào năm 1997, với khoản lỗ gần 1 tỷ USD.
Theo bà Xiaomeng Lu, Giám đốc phụ trách công nghệ địa chính trị tại Eurasia Group, sự ra đi của Jobs đã đẩy Apple vào giai đoạn suy giảm nghiêm trọng, buộc Hội đồng quản trị phải mời ông trở lại. Sự trở lại của Jobs năm 1997 đánh dấu bước ngoặt quan trọng, giúp Apple phục hồi và cho ra đời những sản phẩm mang tính biểu tượng như iMac và iPhone.
Starbucks cũng trải qua biến động tương tự sau khi Howard Schultz rời vị trí CEO năm 2000, chuyển giao quyền điều hành cho Orin Smith. Dù tiếp tục mở rộng dưới thời Smith, chuỗi cà phê này bắt đầu gặp khó khăn sau khi Jim Donald tiếp quản năm 2005, trong bối cảnh doanh số tăng trưởng chậm và cạnh tranh gia tăng. Giá trị thị trường của Starbucks sau đó giảm hơn 80%. Tháng 1/2008, ông Schultz trở lại vị trí CEO, triển khai chương trình tái cơ cấu, bao gồm đóng cửa hàng trăm cửa hàng hoạt động kém hiệu quả.
Dẫu vậy, sự ra đi của nhà sáng lập không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đánh mất động lực tăng trưởng. Sau khi Steve Jobs chuyển giao quyền lãnh đạo cho Tim Cook năm 2011, Apple tiếp tục mở rộng quy mô và củng cố vị thế trên thị trường. Đến tháng 7/2026, giá trị vốn hóa của tập đoàn có thời điểm vượt 5.000 tỷ USD.
Microsoft cũng là minh chứng cho quá trình chuyển giao thành công. Sau khi Bill Gates rời vị trí CEO năm 2000, Steve Ballmer tiếp quản trước khi trao lại quyền điều hành cho Satya Nadella vào năm 2014. Dưới thời Nadella, Microsoft chuyển trọng tâm sang điện toán đám mây và phần mềm doanh nghiệp, qua đó đưa giá trị vốn hóa tăng từ khoảng 302 tỷ USD năm 2014 lên 3.880 tỷ USD vào tháng 11/2026.
Những trường hợp trên cho thấy thành công của quá trình chuyển giao lãnh đạo không chỉ phụ thuộc vào vai trò của nhà sáng lập, mà còn được quyết định bởi năng lực của người kế nhiệm, tính hiệu quả của cơ chế quản trị và khả năng thích ứng với những thay đổi của thị trường.
Phép thử đối với tương lai Nvidia
Khác với nhiều cuộc chuyển giao lãnh đạo thông thường, biến động tại Nvidia diễn ra khi tập đoàn đang giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong chuỗi cung ứng công nghệ AI toàn cầu.
Những khoản đầu tư dài hạn vào bộ xử lý đồ họa, hệ thống tính toán hiệu năng cao và hạ tầng trung tâm dữ liệu đã đưa Nvidia trở thành một trong những doanh nghiệp hưởng lợi lớn nhất từ sự bùng nổ AI.
Các kế hoạch mở rộng vẫn tiếp tục được triển khai. Trong tuần qua, Nvidia đạt thỏa thuận mua 10 tỷ USD cổ phần Anthropic thông qua hình thức phát hành riêng lẻ, trước thềm đợt IPO dự kiến của doanh nghiệp AI này. Trong khi đó, OpenAI, công ty cũng đang hướng tới kế hoạch niêm yết cổ phiếu, có các thỏa thuận tài chính dự kiến với Nvidia với tổng giá trị lên tới 100 tỷ USD.
Những cam kết trên cho thấy vị thế của Nvidia không chỉ nằm ở hoạt động sản xuất chip mà còn ở mạng lưới hợp tác và đầu tư sâu rộng trong hệ sinh thái AI. Vì vậy, bất kỳ thay đổi lớn nào trong chiến lược điều hành cũng có thể tác động đến các đối tác và doanh nghiệp liên quan.
Việc bổ nhiệm bà Colette Kress, người từng giữ chức Giám đốc tài chính và có hơn một thập kỷ kinh nghiệm tại Nvidia, được xem là bước đi nhằm duy trì sự ổn định trong giai đoạn chuyển tiếp.
Được biết, bà Kress có bằng đại học chuyên ngành tài chính và bằng thạc sĩ quản trị kinh doanh. Theo Forbes, với khối tài sản ròng 1,2 tỷ USD vào giữa năm 2026, bà đứng thứ 32 trong danh sách những phụ nữ tự thân giàu nhất nước Mỹ do tạp chí này bình chọn.
Bà Kress từng cho biết bà bị thu hút bởi tầm nhìn lãnh đạo của ông Huang. Nhưng trong một cuộc phỏng vấn năm 2018, bà mô tả văn hóa doanh nghiệp Nvidia là nơi về cơ bản không đặt cái tôi cá nhân lên hàng đầu.
Dẫu vậy, ban lãnh đạo mới vẫn đối mặt với nhiều nhiệm vụ quan trọng, từ thực hiện các cam kết đầu tư, củng cố quan hệ đối tác đến duy trì tốc độ đổi mới công nghệ trong môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt.
Về lâu dài, cuộc chuyển giao tại Nvidia sẽ là phép thử đối với khả năng xây dựng một cơ cấu quản trị bền vững, trong đó thành công của doanh nghiệp không còn phụ thuộc quá lớn vào một cá nhân. Đây cũng là vấn đề mà nhiều tập đoàn công nghệ hàng đầu phải giải quyết khi bước qua giai đoạn phát triển gắn liền với tên tuổi người sáng lập.
