Chấm dứt sự thận trọng, quân đội vào cuộc
Trong một bài phát biểu trước toàn quốc ngày 20/6 (giờ địa phương), Tổng thống Rodrigo Paz đã thể hiện một lập trường cứng rắn, đánh dấu sự thay đổi lớn trong cách tiếp cận của chính quyền. Ông nhấn mạnh rằng các cuộc phong tỏa chống chính phủ trên khắp đất nước không còn mang tính chất của một phong trào biểu tình xã hội thông thường, mà đã biến thành một nỗ lực có tổ chức nhằm gây bất ổn cho Bolivia.
“Có những thời điểm mà việc không hành động không còn là sự thận trọng, mà đã trở thành sự vô trách nhiệm. Và thời điểm đó đã đến”, Tổng thống Paz tuyên bố đanh thép.
Lệnh tình trạng khẩn cấp này trao cho chính quyền công cụ mạnh mẽ, bao gồm việc triển khai lực lượng quân đội trên quy mô lớn để bảo vệ công dân và đảm bảo sự lưu thông của các loại hàng hóa thiết yếu. Ông Paz cũng không quên đưa ra lời cảnh báo nghiêm khắc rằng bất kỳ ai tiếp tục gây gián đoạn trật tự xã hội sẽ phải đối mặt với những hậu quả pháp lý nghiêm trọng.
Tính đến hết ngày 20/6, động thái của chính phủ đã bắt đầu cho thấy kết quả. Bộ trưởng Quốc phòng Bolivia Ernesto Justiniano thông báo với báo giới rằng cảnh sát và quân đội nước này đã tiến hành dọn sạch một số rào chắn quan trọng và nhịp sống bình thường đang dần quay trở lại ở nhiều khu vực. Mặc dù triển khai các biện pháp mạnh tay, ông Justiniano khẳng định chính phủ vẫn luôn để ngỏ cánh cửa đối thoại, đồng thời bảo vệ quyết định ban bố tình trạng khẩn cấp là bước đi bắt buộc để khôi phục quyền lợi của người dân và đảm bảo chuỗi cung ứng thiết yếu không bị đứt gãy.
Cú sốc kinh tế và các biện pháp thắt lưng buộc bụng
Trong gần hai tháng qua, các nhóm biểu tình – phần lớn là những người ủng hộ cựu Tổng thống Evo Morales – đã áp dụng chiến thuật phong tỏa triệt để. Họ cắt đứt các tuyến đường huyết mạch, khiến hàng ngàn xe tải chở hàng bị mắc kẹt. Hậu quả là chuỗi cung ứng lương thực, nhiên liệu và thuốc men bị bóp nghẹt nghiêm trọng.
Ngọn lửa xung đột bắt đầu bùng lên khi chính quyền Tổng thống Paz quyết định cắt giảm đột ngột các khoản trợ cấp nhiên liệu lâu năm. Động thái này được thiết kế nhằm thu hẹp thâm hụt ngân sách trong bối cảnh Bolivia đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn cung đồng USD trầm trọng và đang trong quá trình đàm phán các gói vay với Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).
Dù sau đó, trước áp lực từ dư luận, chính quyền đã lùi bước bằng cách thực hiện các biện pháp ổn định giá nhiên liệu và đảo ngược một số chính sách cải cách ruộng đất không được lòng dân, nhưng mọi thứ đã quá muộn. Sự phẫn nộ đã vượt qua ranh giới của các chính sách kinh tế. Các tổ chức công đoàn tiếp tục leo thang biểu tình, đưa ra các yêu sách cứng rắn hơn: đòi tăng lương, chấm dứt tình trạng thiếu hụt nhiên liệu và ngoại tệ, và đỉnh điểm là yêu cầu Tổng thống Paz phải từ chức.
Ngày 19/6, ngay trước khi ban bố tình trạng khẩn cấp, ông Paz đã đạt được một thỏa thuận nhằm hạ nhiệt căng thẳng với Liên đoàn Lao động Bolivia (COB) - tổ chức công đoàn lớn nhất nước này. Tuy nhiên, thỏa thuận này không đủ sức dập tắt toàn bộ ngọn lửa biểu tình. Nhiều tuyến đường nối liền trung tâm sản xuất chính của Bolivia, đặc biệt là quanh khu vực Cochabamba, vẫn nằm dưới sự kiểm soát của các hiệp hội nông thôn trung thành với ông Morales – những người không tham gia vào bàn đàm phán.
Điểm sáng hiếm hoi trong bức tranh kinh tế u ám này là báo cáo từ Bộ Khai thác mỏ Bolivia, xác nhận các khu mỏ của quốc gia này vẫn đang duy trì hoạt động bình thường, bảo vệ một trong những nguồn thu ngoại tệ quan trọng nhất của đất nước.
Canh bạc chính trị và phản ứng từ Quốc hội
Việc ban bố tình trạng khẩn cấp không phải là một quyết định bộc phát. Quốc hội Bolivia đã dọn đường cho động thái này từ tháng 5, khi họ bãi bỏ một đạo luật từng đặt ra các giới hạn đối với quyền sử dụng lệnh khẩn cấp của nhánh hành pháp.
Theo hiến pháp, lệnh này có hiệu lực ngay lập tức, nhưng Tổng thống bắt buộc phải thông báo cho Quốc hội trong vòng 24 giờ kể từ khi ban hành sắc lệnh. Sau đó, Quốc hội sẽ có tối đa 72 giờ để bỏ phiếu phê chuẩn hoặc bác bỏ.
Đảng Alianza Libre – đảng phái phi chính phủ lớn nhất trong Quốc hội – đã nhanh chóng thể hiện sự ủng hộ. Tuy nhiên, không phải ai cũng đồng tình. Một số nhà lập pháp đối lập đã lên tiếng cảnh báo rằng tình trạng khẩn cấp có thể giống như việc đổ thêm dầu vào lửa. Các nhà phân tích và chuyên gia pháp lý cũng lo ngại rằng những quyền lực khẩn cấp này có thể khoét sâu thêm tình trạng bất ổn nếu chúng thiếu đi sự ủng hộ của công chúng và không giải quyết được các nguyên nhân cốt lõi gây ra biểu tình.
Phản bác lại những lo ngại này, ông Paz khẳng định: “Đây là tình trạng khẩn cấp nhằm trả lại tự do cho người dân, giải phóng Bolivia khỏi những kẻ sử dụng xung đột chính trị để chặn đường và gây tổn hại cho cộng đồng”.
Với việc quân đội được điều động trên đường phố, một nền kinh tế đang gặp vô vàn khó khăn và một Quốc hội chuẩn bị bước vào cuộc bỏ phiếu định mệnh, những ngày sắp tới sẽ là phép thử sinh tử không chỉ đối với chính quyền non trẻ của ông Rodrigo Paz mà còn đối với toàn bộ đất nước Bolivia.
