Cháy rừng chưa từng có trong lịch sử
Lực lượng cứu hỏa tại Pháp và Tây Ban Nha những ngày qua chạy đua với thời gian, cố gắng tranh thủ khoảng thời gian hiếm hoi thời tiết thuận lợi để tăng tốc khống chế các đám cháy rừng khổng lồ đang tàn phá nhiều khu vực ở Tây Âu, Reuters ngày 27/7 đưa tin.
Tuy nhiên, họ chỉ còn rất ít thời gian khi các cơ quan khí tượng châu Âu cảnh báo một đợt nắng nóng mới sẽ quay trở lại vào ngày mai (29/7), làm bùng phát các đám cháy mới. Sau nhiều tuần nắng nóng và hạn hán, rừng cây khô kiệt đã trở thành nguồn nhiên liệu khổng lồ, khiến chỉ một tia lửa nhỏ cũng có thể nhanh chóng tạo thành những biển lửa rất khó kiểm soát.
Theo Reuters, tại Pháp, các đám cháy bùng phát từ tuần trước ở khu vực ven Đại Tây Dương đã lan rộng và chỉ còn cách cửa ngõ thành phố Bordeaux khoảng 15km. Bordeaux không chỉ là đô thị lớn của miền Tây Nam nước Pháp mà còn là trung tâm du lịch và sản xuất rượu vang nổi tiếng thế giới.
Khoảng 220.000 người, gồm cư dân và khách du lịch, đã phải sơ tán khỏi khu vực nguy hiểm. Ít nhất 80 lính cứu hỏa bị thương trong quá trình làm nhiệm vụ. "Chúng ta phải kiên trì. Chúng ta sẽ cùng nhau giành chiến thắng trong cuộc chiến này. Cả đất nước đang ở phía sau các bạn", Tổng thống Pháp Emmanuel Macron ngày 27/7 phát biểu khi tới động viên lực lượng cứu hỏa ở Bordeaux.
Bộ trưởng Nội vụ Laurent Nunez cho biết từ đầu mùa Hè, Pháp đã ghi nhận 13.566 vụ cháy rừng, thiêu rụi 116.085 ha đất, trong đó riêng vụ cháy tại Gironde đã phá hủy khoảng 42.000 ha. Ông Nunez nói rằng, đám cháy tại Gironde hiện đã được "ổn định", song vẫn chưa hoàn toàn được khống chế, đồng thời cảnh báo mùa cháy rừng còn "rất dài".
Cùng ngày, Bộ trưởng Quốc phòng Sebastien Lecornu mô tả diện tích rừng bị cháy trong năm nay đã vượt mức kỷ lục năm 2022. Ông nhấn mạnh 9/10 các vụ cháy bắt nguồn từ hoạt động của con người, chủ yếu do sự bất cẩn như vứt tàn thuốc lá, đốt than ngoài trời.
Bên kia biên giới phía Nam nước Pháp, Tây Ban Nha cũng đang đối mặt tình hình không kém phần nghiêm trọng. Anadolu cho biết, hai đám cháy lớn gần Madrid đã thiêu rụi hơn 75.000 ha rừng. Khoảng 100.000 người đã được yêu cầu sơ tán hoặc trú ẩn khi nhiều đám cháy lớn đồng loạt bùng phát tại các tỉnh Castellon, Madrid, Toledo và Avila.
Giới chức nước này cho biết tốc độ lan của các đám cháy ở miền Trung Tây Ban Nha đã chậm lại trong đêm, song ngọn lửa tại tỉnh Castellon vẫn hoàn toàn ngoài tầm kiểm soát.
Đặc biệt, lực lượng cứu hỏa tại Vall d'Uixo đang đối mặt với một mối nguy khác do dưới lòng đất khu vực này vẫn còn nhiều bom mìn và đạn dược chưa phát nổ từ thời Nội chiến Tây Ban Nha. Khi lửa lan tới, số vật liệu nổ này liên tục phát nổ, gây nguy hiểm cho lực lượng cứu hỏa và làm cản trở đáng kể hoạt động chữa cháy.
Theo Bộ Nội vụ Tây Ban Nha, đám cháy tại tỉnh Avila hiện được xác định là vụ cháy rừng lớn nhất trong lịch sử hiện đại nước này. Bộ trưởng Nội vụ Fernando Grande-Marlaska cảnh báo hai ngày đầu tuần là "thời điểm quyết định" đối với chiến dịch chữa cháy bởi từ giữa tuần, điều kiện thời tiết sẽ trở nên bất lợi hơn.
Những cảnh báo này xuất hiện trong bối cảnh cả Pháp và Tây Ban Nha chuẩn bị bước vào một đợt nắng nóng mới. Cơ quan khí tượng Pháp Météo-France cho biết đây sẽ là đợt nắng nóng thứ tư của mùa Hè năm nay và là đợt nắng nóng cực đoan thứ 54 được ghi nhận tại nước này kể từ năm 1947.
Sau vài ngày hạ nhiệt ngắn ngủi, nhiệt độ đang tăng trở lại, với mức cao nhất dự báo phổ biến từ 32-35 độ C trong ngày 29/7 và có thể lên tới 37 độ C tại khu vực Tây Nam - nơi đang hứng chịu các vụ cháy rừng nghiêm trọng nhất.
Trong khi đó, Cơ quan Khí tượng quốc gia Tây Ban Nha (Aemet) cũng cảnh báo một đợt nắng nóng mới sẽ kéo dài ít nhất đến hết tuần. Theo Aemet, nguy cơ cháy rừng sẽ ở mức "cực kỳ nghiêm trọng", trong khi gió mạnh có thể khiến các đám cháy bùng phát trở lại và làm phức tạp đáng kể các nỗ lực chữa cháy.
Tây Âu đối mặt "núi thách thức"
Trước diễn biến phức tạp của cháy rừng, Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez cho rằng châu Âu không còn đối mặt với những hiện tượng thời tiết cực đoan đơn lẻ mà đang chứng kiến hệ quả ngày càng rõ rệt của biến đổi khí hậu.
"Đây là biểu hiện đau đớn nhất của tình trạng khẩn cấp về khí hậu, khiến các vụ cháy rừng thế hệ thứ sáu ngày càng dữ dội hơn, các đợt nắng nóng xuất hiện thường xuyên hơn và lãnh thổ của chúng ta trở nên dễ tổn thương hơn", ông nhấn mạnh.
Khái niệm "cháy rừng thế hệ thứ sáu" được dùng để chỉ những vụ cháy có cường độ cực lớn, tốc độ lan nhanh, vượt quá khả năng kiểm soát của các biện pháp chữa cháy thông thường. Nhiều nhà khoa học nhận định biến đổi khí hậu do con người gây ra đang làm gia tăng cả tần suất lẫn mức độ nghiêm trọng của các đợt nắng nóng và những vụ cháy rừng quy mô lớn.
Theo Reuters, nhiệt độ cao nhất trung bình trong tháng 7 tại Bordeaux và Avila năm nay đều vào khoảng 32 độ C, cao hơn gần 6 độ C so với mức trung bình giai đoạn 1961-1990.
Tác động của khí hậu cực đoan không chỉ dừng lại ở những cánh rừng. Theo Cơ quan Y tế Công cộng Pháp, đợt nắng nóng gần nhất đã ghi nhận 5.764 ca tử vong vượt trung bình, mức cao nhất kể từ thảm họa nắng nóng năm 2003. Đáng chú ý, số ca tử vong gia tăng xuất hiện ở tất cả các nhóm tuổi từ 15 trở lên, một mô hình mà cơ quan này mô tả là "chưa từng có tiền lệ".
Về kinh tế, Viện Thống kê Quốc gia Pháp (INSEE) đã hạ dự báo tăng trưởng GDP năm 2026 từ 0,9% xuống còn 0,7%, trong đó các đợt nắng nóng kéo dài được xác định là một trong những nguyên nhân làm chậm đà phục hồi kinh tế.
Bộ trưởng Tài chính Roland Lescure cho biết ngành du lịch tại Tây Nam nước Pháp đang chịu cú sốc lớn khi nhiều khu nghỉ dưỡng, điểm tham quan và cơ sở lưu trú phải đóng cửa hoặc sơ tán khách.
Trong khi đó, dù các vùng trồng nho nổi tiếng của Bordeaux chưa bị lửa tàn phá, ông Christophe Chateau, Giám đốc truyền thông Hội đồng Rượu vang Bordeaux, cho rằng hạn hán kéo dài mới là mối đe dọa lớn nhất đối với ngành rượu vang.
Mùa cháy rừng kéo dài cũng đang đặt năng lực ứng phó của châu Âu trước sức ép chưa từng có. Tây Ban Nha đã phải huy động thêm máy bay chữa cháy từ Thổ Nhĩ Kỳ, Italy và Hy Lạp cùng một đội cứu hỏa của Bồ Đào Nha, trong khi Thụy Sĩ điều hai trực thăng Super Puma cùng phi hành đoàn sang hỗ trợ Pháp.
Trong bối cảnh thiếu máy bay chữa cháy chuyên dụng, Pháp lần đầu triển khai máy bay vận tải quân sự Airbus A400M tham gia chữa cháy thực tế. Sau khi được lắp bộ thiết bị thả nước và chất chống cháy tạm thời, mỗi chuyến bay có thể mang khoảng 20 tấn nước hoặc chất chống cháy, tương đương gần 3 máy bay Canadair.
Tuy nhiên, theo Avincis, công ty cung cấp dịch vụ hàng không khẩn cấp lớn nhất châu Âu, những nguồn lực này vẫn chưa đủ trước thực tế mùa cháy rừng đang kéo dài gần như quanh năm.
Giám đốc điều hành Avincis John Boag cho biết trước đây mùa cao điểm chữa cháy chỉ kéo dài khoảng 3-4 tháng, nhưng hiện nay máy bay phải hoạt động liên tục từ tháng 3 đến tận tháng 10. Điều này khiến đội bay không còn thời gian luân chuyển giữa hai bán cầu để khai thác trong mùa thấp điểm, đồng thời làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu máy bay và phi công giàu kinh nghiệm trên toàn cầu.
Theo ông Boag, châu Âu đã đặt mua 22 máy bay chữa cháy Canadair mới nhưng những chiếc đầu tiên phải đến năm 2028 mới được bàn giao. Ngoài ra, việc tuyển dụng phi công vẫn gặp nhiều trở ngại do các quy định cấp phép đối với phi công quân sự hoặc phi công đến từ ngoài châu Âu, bởi bay chữa cháy là một trong những nhiệm vụ hàng không phức tạp nhất, đòi hỏi phi công phải thực hiện các chuyến bay chính xác ở độ cao thấp trong điều kiện luồng không khí luôn thay đổi.
