Tín hiệu đảo chiều từ Nhà Trắng
Trong bài đăng bất ngờ trên Truth Social sáng nay (2/8, giờ Hà Nội), Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo các nước đồng minh ở khu vực đã thu xếp thành công các điều khoản chính của một thỏa thuận nhằm chấm dứt xung đột Mỹ-Iran. Ông cũng xác nhận đã hủy kế hoạch mở đợt tập kích quy mô lớn nhắm vào Tehran, CNN đưa tin.
"Thỏa thuận này gồm việc mở cửa lập tức, toàn bộ và toàn diện eo biển Hormuz, đồng thời chấm dứt mối đe dọa hạt nhân từ Iran. Dựa trên yêu cầu (của các đồng minh), vì lợi ích tương lai của thế giới, vì sự tồn tại của một Iran thịnh vượng và thành công, tôi đã hủy bỏ các cuộc tấn công để tạo điều kiện nhanh chóng đạt thỏa thuận", ông Trump nêu.
Nhà lãnh đạo Mỹ cũng tiết lộ Israel đã đồng ý cùng Washington tiếp tục nỗ lực hoàn tất thỏa thuận với Tehran nhằm chấm dứt chiến sự. Đây là bước ngoặt mới nhất của cuộc xung đột Trung Đông vốn liên tục thay đổi trong những tháng qua; cũng là lần Tổng thống Mỹ thay đổi thông điệp thứ hai trong hai ngày.
Chỉ một ngày trước đó, Tổng thống Trump phát tín hiệu rằng Washington đang tiến gần quyết định nối lại các cuộc không kích quy mô rất lớn nhằm buộc Tehran trở lại bàn đàm phán, dấy lên lo ngại tình hình Trung Đông có thể vượt khỏi tầm kiểm soát nếu Iran trả đũa quyết liệt. "Mỹ sẵn sàng và chuẩn bị đối đầu Iran với hỏa lực, sức mạnh và quyền lực chưa từng có từ thế chiến II", ông Trump nói ngày 1/8.
Kể từ sau khi thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ-Iran đổ vỡ hồi tháng trước, Mỹ đã mở hàng chục đợt tấn công nhắm vào mục tiêu ở Iran. Tehran trả đũa bằng cách tập kích các cơ sở quân sự của Washington tại các nước láng giềng. Căng thẳng leo thang đã khiến eo biển Hormuz, tuyến hàng hải trung chuyển 20% dầu mỏ toàn cầu, một lần nữa bị đóng cửa.
Theo Reuters, tuyên bố của ông Trump được đưa ra không lâu sau cuộc điện đàm với Thái tử Arab Saudi Mohammed bin Salman. Theo các nguồn tin ngoại giao, Riyadh bày tỏ quan ngại việc Mỹ mở rộng chiến dịch quân sự có thể khiến Iran trả đũa nhằm vào hạ tầng năng lượng của Arab Saudi và các quốc gia vùng Vịnh khác. Thái tử Mohammed bin Salman cũng đề nghị Tổng thống Trump làm rõ các phương án quân sự mà Washington đang cân nhắc.
Iran chưa bình luận về động thái của Mỹ. Trước đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi ngày 1/8 đã điện đàm với đại diện các nước trung gian hòa giải, bao gồm Tổng tham mưu trưởng quân đội Pakistan Asim Munir, Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan và Ngoại trưởng Arab Saudi Faisal bin Farhan.
Theo Bộ Ngoại giao Iran, ông Araqchi nhấn mạnh Tehran sẽ có phản ứng "kiên quyết" trước bất kỳ cuộc tấn công nào của Mỹ, đồng thời cảnh báo mọi quốc gia trong khu vực tham gia hoặc hỗ trợ chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Iran sẽ phải đối mặt với "phản ứng tương xứng".
Ngoài ra, ông Araqchi cũng có các cuộc trao đổi với quan chức ngoại giao Anh, Ấn Độ. Giới quan sát tin rằng, dù phát tín hiệu cứng rắn, việc Iran duy trì liên lạc con thoi với các bên trung gian là chỉ dấu Tehran vẫn ưu tiên theo đuổi các biện pháp ngoại giao.
Nguy cơ xung đột lan rộng vẫn hiện hữu
Các bên trung gian chưa công bố chi tiết nội dung thỏa thuận, thời điểm Tehran và Washington có thể ký kết cũng như cơ chế bảo đảm việc mở lại eo biển Hormuz.
Giới quan sát nhận định, ngay cả khi đạt được đồng thuận về nguyên tắc, việc triển khai trên thực tế vẫn là thách thức lớn. Hai bên từng đạt Bản ghi nhớ Islamabad hồi tháng 6/2026, song thỏa thuận này nhanh chóng đổ vỡ do bất đồng trong quá trình thực hiện, kéo theo các đợt giao tranh mới.
Trong khi Nhà Trắng phát tín hiệu xuống thang, hàng loạt diễn biến trên thực địa cho thấy các bên vẫn đang chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất. Đại sứ quán Mỹ tại nhiều quốc gia Trung Đông ngày 1/8 đồng loạt phát đi khuyến cáo an ninh, đề nghị công dân Mỹ đang có mặt trong khu vực cân nhắc rời đi hoặc sẵn sàng sơ tán nếu căng thẳng leo thang.
Đối với những người đang có kế hoạch đến hoặc quá cảnh qua Trung Đông, Washington khuyến nghị nghiêm túc xem xét lại lịch trình và theo dõi sát thông báo từ các hãng hàng không cũng như cơ quan chức năng sở tại để đảm bảo an toàn.
Ở chiều ngược lại, Nournews, cơ quan truyền thông của Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, tuyên bố, nếu hạ tầng năng lượng của nước này bị Mỹ tấn công, Tehran sẽ đáp trả bằng các cuộc tập kích nhằm vào các mỏ dầu của Arab Saudi và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), các mỏ khí đốt của Qatar cũng như các cơ sở năng lượng của Israel.
"Tất cả sẽ bị thiêu rụi thành tro bụi", Nournews viết, đồng thời khẳng định bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào cơ sở năng lượng của Iran sẽ khiến xung đột vượt ra ngoài phạm vi đối đầu trực tiếp giữa Washington và Tehran. Đây được xem là lần hiếm hoi Iran công khai cảnh báo sẽ nhắm mục tiêu vào hạ tầng năng lượng của các quốc gia láng giềng.
Theo báo Ynet, quân đội Israel mới đây đã nâng trạng thái sẵn sàng chiến đấu để chuẩn bị cho khả năng Iran tiến hành các đòn trả đũa nếu Mỹ phát động chiến dịch quân sự nhắm vào Iran.
Trong khi đó, từ các nước vùng Vịnh, quân đội Kuwait cho biết lực lượng phòng không nước này ngày 1/8 đã đánh chặn nhiều máy bay không người lái (UAV) nhằm vào một cơ sở chính phủ và các mục tiêu dân sự. Mảnh vỡ UAV rơi xuống một số khu vực, gây thiệt hại về hạ tầng.
Ngoài khơi Oman, Cơ quan Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) xác nhận hai sự cố riêng biệt liên quan đến tàu thương mại. Một tàu chở dầu bị vật thể chưa xác định đánh trúng làm hư hại buồng máy, trong khi thuyền trưởng một tàu khác báo cáo xảy ra vụ nổ lớn sát mạn tàu.
Theo Reuters, kể từ khi xung đột bùng phát, nhiều doanh nghiệp vận tải biển tiếp tục hạn chế đưa tàu đi qua eo biển Hormuz do lo ngại nguy cơ bị tập kích, khiến chi phí bảo hiểm và vận tải gia tăng. Cùng lúc, lực lượng Houthi tại Yemen cũng gia tăng các tuyên bố nhằm vào eo biển Bab el-Mandeb, làm dấy lên lo ngại hai tuyến hàng hải chiến lược bậc nhất thế giới có thể đồng thời đối mặt nguy cơ gián đoạn nếu xung đột không nhanh chóng hạ nhiệt.
Tối 1/8, hãng thông tấn IRNA của Iran dẫn lời Mohammad Bagher Zolghadr, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, tuyên bố nếu Mỹ tiếp tục phong tỏa các cảng biển của Iran, Tehran sẽ "siết chặt việc đóng cửa eo biển Hormuz cũng như đóng cửa các eo biển và nút thắt hàng hải khác", bao gồm Bab el-Mandeb.
