Tuyên bố của ông Bessent được đưa ra ngày 20/8 (giờ địa phương), một ngày sau khi Tổng thống Donald Trump cảnh báo về một cuộc “chiến tranh kinh tế” nhằm vào Iran và đe dọa bất cứ quốc gia nào cung cấp hỗ trợ nào cho Tehran sẽ phải đối mặt với những hậu quả kinh tế nghiêm trọng.
Theo ông Bessent, Washington sẽ công bố chi tiết biện pháp trừng phạt mới vào ngày 24/8. Phát biểu với CNBC, Bộ trưởng Tài chính Mỹ cho rằng nếu Washington thực hiện “sức ép kinh tế tối đa”, khả năng tái khởi động chiến dịch quân sự quy mô lớn sẽ giảm xuống.
Tuyên bố của quan chức Mỹ được đưa ra trong bối cảnh chiến sự Mỹ - Iran đã kéo dài gần 6 tháng, khiến hàng nghìn người thiệt mạng, kéo các quốc gia vùng Vịnh vào cuộc đối đầu và gây chấn động các thị trường toàn cầu. Iran cũng đã cho thấy khả năng hạn chế hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, tuyến đường thủy từng vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu được giao dịch trên toàn cầu.
Sau những cảnh báo mới từ Washington, giá dầu ngày 20/8 tăng lên mức cao nhất trong hơn ba tuần, khi giới đầu tư đánh giá triển vọng cuộc chiến Mỹ - Iran và nguy cơ nguồn cung dầu từ Trung Đông tiếp tục bị gián đoạn. Nhận định về diễn biến này, ông Bessent nói: “Tôi không chắc tại sao giá dầu lại tăng vì vấn đề này. Nếu chúng ta đang thực hiện sức ép kinh tế tối đa, điều đó có nghĩa là nhiều khả năng sẽ không có một cuộc tái khởi động quân sự quy mô lớn”.
Mỹ và Iran đã hai lần công bố các thỏa thuận ngừng bắn, vào tháng 4 và tháng 6, với mục tiêu khôi phục hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz và tiến tới chấm dứt xung đột. Tuy nhiên, cả hai thỏa thuận đều nhanh chóng đổ vỡ.
“Đòn kép” đối với Iran
Iran đã phải đối mặt với các biện pháp trừng phạt kinh tế mạnh tay của Mỹ trong gần 50 năm, kể từ cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979. Do đó, tuyên bố mới của Washington cho thấy Mỹ đang tìm cách nâng sức ép lên Tehran lên một cấp độ chưa từng có.
Trước khi ông Bessent đưa ra tuyên bố, Bộ Ngoại giao Iran đã lên án các biện pháp trừng phạt kinh tế và thương mại của Mỹ. Tehran khẳng định những biện pháp này sẽ không tạo ra “dù chỉ một chút do dự” trong quyết tâm bảo vệ độc lập, phẩm giá và chủ quyền quốc gia của Iran.
Ông Bessent cho biết sẽ công bố thêm thông tin về gói trừng phạt mới tại cuộc họp báo ngày 24/8, đồng thời nêu rõ những biện pháp Washington dự kiến áp dụng đối với Iran.
“Đó là một đòn kép. Chúng ta có phong tỏa và chúng ta sẽ có các biện pháp trừng phạt khắc nghiệt nhất trong lịch sử”, ông Bessent nói, đề cập đến lệnh phong tỏa hải quân mà Mỹ áp đặt đối với Iran từ tháng 4 và tạm dừng trong một tháng vào giữa tháng 6.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ cho rằng các biện pháp này sẽ phát huy tác dụng tại Iran và tuyên bố Washington sẽ làm “sụp đổ chính quyền” Tehran. Ông đồng thời kêu gọi các đồng minh của Mỹ và những nước khác trên thế giới đưa ra lựa chọn về việc có ủng hộ chiến lược gây sức ép của Washington hay không.
Tuy nhiên, việc thực thi các biện pháp mới có thể đặt Mỹ trước một thách thức lớn, đặc biệt liên quan đến Trung Quốc - nước hiện là khách hàng quan trọng nhất đối với dầu mỏ Iran.
Vị trí của Trung Quốc trong chiến lược của Mỹ
Theo số liệu năm 2025 của công ty phân tích Kpler, Trung Quốc mua hơn 80% lượng dầu Iran được vận chuyển bằng đường biển. Điều này khiến Bắc Kinh trở thành mắt xích quan trọng đối với khả năng duy trì nguồn thu từ dầu mỏ của Tehran.
Khi được hỏi liệu Washington có thể nhắm mục tiêu vào Trung Quốc vì nước này tiếp tục giao thương với Iran hay không, ông Bessent cho biết nhiều vấn đề “tốt nhất nên được trao đổi riêng”.
Ông đồng thời nhấn mạnh Trung Quốc nhập khẩu khoảng 50% nhu cầu năng lượng từ khu vực vùng Vịnh và cho rằng Bắc Kinh sẽ có lợi ích trong việc hợp tác với Mỹ.
Tuy nhiên, việc gia tăng sức ép kinh tế đối với Trung Quốc cũng tiềm ẩn nguy cơ trả đũa nhằm vào Washington. Trung Quốc là một trong những đối tác thương mại lớn của Mỹ và đóng vai trò quan trọng trong cung cấp các khoáng sản đất hiếm thiết yếu cho nền kinh tế Mỹ.
Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington phản đối việc sử dụng các biện pháp trừng phạt và sức ép để giải quyết cuộc khủng hoảng.
“Các biện pháp trừng phạt và sức ép không giúp giải quyết vấn đề”, người phát ngôn Đại sứ quán Trung Quốc tuyên bố, đồng thời kêu gọi các bên liên quan hành động có trách nhiệm và giải quyết vấn đề bằng con đường chính trị, ngoại giao.
Lập trường của Bắc Kinh cho thấy việc Mỹ tìm cách siết chặt hoạt động mua bán dầu Iran có thể gặp trở ngại nếu Trung Quốc không tham gia đầy đủ vào chiến lược gây sức ép của Washington.
Sức ép trong nước đối với Tổng thống Trump
Tuyên bố mới của Mỹ cũng được đưa ra trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump chịu sức ép trong nước nhằm chấm dứt cuộc chiến.
Trong thông điệp đăng trên mạng xã hội ngày 19/8, ông Trump cam kết tiến hành “chiến tranh kinh tế và cô lập ở quy mô chưa từng có”. Tổng thống Mỹ không nêu cụ thể những biện pháp sẽ được áp dụng cũng như không chỉ đích danh quốc gia nào, nhưng cảnh báo bất kỳ nước nào cho phép các tổ chức tài chính, doanh nghiệp, sân bay hoặc cơ quan chính phủ cung cấp bất kỳ hỗ trợ nào cho Iran sẽ phải đối mặt với “những hậu quả kinh tế nghiêm trọng”.
Tuyên bố này có thể bao gồm cả các đồng minh của Mỹ từng tham gia hỗ trợ trung gian cho các cuộc đàm phán hòa bình với Iran.
Trong khi đó, cuộc chiến kéo dài đang tạo sức ép chính trị đối với ông Trump. Giá nhiên liệu cao ảnh hưởng đến tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Mỹ và có khả năng tác động đến triển vọng của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi cho rằng những tuyên bố của ông Trump là nỗ lực nhằm chuyển hướng sự chú ý của dư luận Mỹ khỏi những vấn đề tài chính trong nước, trong đó có mức nợ kỷ lục và lãi suất gia tăng.
Theo ông Araqchi, việc Washington tiếp tục theo đuổi những chính sách mà Iran cho là đã thất bại sẽ chỉ dẫn tới thêm thất bại và khiến người dân Iran xa rời Mỹ.
Khoảng cách giữa tuyên bố và thực tế
Những tuyên bố mới nhất từ Washington cho thấy chính quyền Tổng thống Trump đang tìm cách sử dụng sức mạnh kinh tế để gây sức ép tối đa lên Tehran, đồng thời hạn chế nhu cầu tiếp tục sử dụng sức mạnh quân sự.
Tuy nhiên, hiệu quả của chiến lược này vẫn phụ thuộc vào phạm vi và mức độ thực thi cụ thể của gói trừng phạt sẽ được công bố vào ngày 24/8, cũng như phản ứng của các quốc gia tiếp tục giao thương với Iran.
Đặc biệt, vai trò của Trung Quốc sẽ là yếu tố quan trọng. Nếu Bắc Kinh tiếp tục mua phần lớn dầu xuất khẩu bằng đường biển của Iran, khả năng các biện pháp trừng phạt mới nhanh chóng làm suy giảm nguồn thu của Tehran sẽ bị hạn chế. Ngược lại, nếu Washington mở rộng trừng phạt sang các thực thể Trung Quốc, nguy cơ Mỹ - Trung Quốc trả đũa lẫn nhau có thể gia tăng.
Vì vậy, gói trừng phạt được công bố trong những ngày tới sẽ là phép thử quan trọng đối với chiến lược mới của Washington.
