Các cuộc tấn công mới nhất diễn ra tại Vịnh Oman (dẫn vào eo biển Hormuz) và ở cửa Biển Đỏ. Đây đều là những điểm nghẽn trọng yếu đối với nguồn cung dầu mỏ toàn cầu. Tình trạng bạo lực tiếp diễn cho thấy cuộc chiến vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, bất chấp những khẳng định lặp đi lặp lại của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc sắp đạt được một thỏa thuận.
Thương vong trên biển và tác động thị trường
Thị trường dầu mỏ toàn cầu đã lập tức phản ứng trước những diễn biến không mấy khả quan về triển vọng sớm kết thúc xung đột.
Sáng 12/8, giá dầu tiếp đà tăng do những hoài nghi xoay quanh thỏa thuận hòa bình Mỹ - Iran cùng các vụ tấn công tàu thuyền trên eo biển Hormuz và Bab el-Mandeb đã thổi bùng lo ngại về sự gián đoạn nguồn cung tại Trung Đông. Cụ thể, hợp đồng dầu thô Brent tương lai tăng 0,72 USD (0,81%) lên mức 89,63 USD/thùng, trong khi dầu thô WTI của Mỹ tăng 0,71 USD (0,85%) đạt 83,91 USD/thùng.
Theo Bộ Giao thông Vận tải Yemen, bốn người đã thiệt mạng trong một cuộc tấn công bị nghi ngờ do lực lượng Houthi thực hiện nhằm vào một tàu chở hàng nhỏ có tên Tihamah (thuộc sở hữu của Ai Cập) ngày 10/8, ở eo biển Bab el-Mandeb, phía nam Biển Đỏ. Lực lượng Tuần duyên Yemen cho biết thêm, hai nhân viên cứu hộ thuộc một nhóm quân sự chống Houthi cũng đã thiệt mạng.
Những thương vong ghi nhận trên con tàu Tihamah là những trường hợp thiệt mạng đầu tiên trong hoạt động vận tải biển do lực lượng Houthi gây ra kể từ khi chiến sự Iran bùng nổ. Trong khi đó, hãng thông tấn Saba do Houthi quản lý đưa tin rằng nhóm này đã tấn công một con tàu chở thiết bị quân sự của Arab Saudi tại eo biển Bab el-Mandeb, nhằm thực thi lệnh phong tỏa hải quân đã tuyên bố vào tháng trước. Hiện chưa có phản hồi từ phía Arab Saudi.
Ở một diễn biến khác, quân đội Mỹ cho biết một trực thăng MH-60 của Hải quân nước này đã bắn hai tên lửa Hellfire để vô hiệu hóa hệ thống lái của một tàu chở hàng treo cờ Panama. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) tuyên bố con tàu này đã phớt lờ các cảnh báo nhiều lần về việc vi phạm lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran. Các nguồn tin hàng hải của Reuters cho biết con tàu bị trúng đạn ngoài khơi Pakistan khi đang tiến vào Vịnh Oman.
Khẩu chiến gay gắt, bất đồng về điều kiện đàm phán
Cả Iran và Mỹ đều đưa ra những tuyên bố cứng rắn trong ít ngày qua, khiến hy vọng về một lệnh ngừng bắn càng trở nên xa vời.
Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, ông Mohsen Rezaei, khẳng định tuyến đường vận tải thủy huyết mạch qua eo biển Hormuz sẽ vẫn bị đóng cửa trừ khi Mỹ chấp nhận các điều kiện của Iran để chấm dứt chiến tranh. Các yêu cầu này bao gồm: giải phóng các tài sản bị đóng băng của Iran và chấm dứt các cuộc xung đột trên toàn khu vực, bao gồm cả ở Lebanon và Gaza.
Ông Rezaei nhấn mạnh: "Chừng nào nước Mỹ không thay đổi hành vi và không chấp nhận các điều kiện của Iran, eo biển Hormuz sẽ không được mở".
Tuyên bố này là dấu hiệu mạnh mẽ nhất cho thấy tuyến đường thuỷ huyết mạch, từng là nơi 1/5 lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu đi qua mỗi ngày, sẽ chưa thể lưu thông trở lại trong thời gian tới.
Động thái của Tehran diễn ra ngay sau yêu cầu mới từ ông Trump vào hôm 10/8. Tổng thống Mỹ đòi hỏi Iran phải bồi thường cho những nạn nhân thiệt mạng trong 50 năm chiến tranh, cũng như trong các cuộc tấn công và biểu tình gần đây.
Xuyên suốt thời gian chiến sự, ông Trump liên tục có những thái cực khác nhau, từ các lời đe dọa leo thang đến những khẳng định rằng một thỏa thuận hòa bình sắp diễn ra. Trong một cuộc phỏng vấn với Real America's Voice vào tối 10/8, ông ám chỉ sự bất ổn có thể còn kéo dài, cho biết ông có thể cứ "bước tiếp" và để Tehran thất bại về mặt kinh tế, hoặc sẽ giáng cho họ những đòn "thực sự, thực sự mạnh". Tổng thống Mỹ cũng gọi phía Iran là "những nhà đàm phán rất tinh ranh".
Nguy cơ mở rộng chiến tranh
Kể từ khi Mỹ và Israel phát động các cuộc tấn công vào Iran vào ngày 28/2, hàng ngàn người đã thiệt mạng. Để đáp trả, Iran đã tấn công nhiều tài sản và cơ sở hạ tầng của Mỹ tại hàng loạt quốc gia, bao gồm Oman, Jordan, Kuwait, Israel, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Arab Saudi.
Trong một tuyên bố có thể làm gia tăng nguy cơ leo thang, ông Mohammad Reza Naqdi – cố vấn của tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) – đã lên tiếng trên truyền hình nhà nước Iran ngày 11/8 rằng lực lượng này đang phát triển năng lực tiến hành các hoạt động tác chiến "ngay trên lãnh thổ của kẻ thù".
"Chúng ta cần phải có khả năng chuyển các hoạt động tác chiến sang lãnh thổ của kẻ thù, bất cứ khi nào cần thiết cũng như khi có lệnh của cấp trên", ông Naqdi tuyên bố.
Hiện tại, Washington vẫn chưa đưa ra bình luận chính thức nào về những tuyên bố mới nhất từ phía Tehran.
Trong bối cảnh hiện nay, triển vọng nhanh chóng chấm dứt chiến tranh đang trở nên xa vời hơn. Nếu Washington và Tehran không tìm được một khuôn khổ thỏa hiệp về các vấn đề cốt lõi, từ tài sản bị phong tỏa, an ninh khu vực đến hoạt động hàng hải tại Hormuz, cuộc khủng hoảng có nguy cơ tiếp tục kéo dài và gây sức ép ngày càng lớn lên kinh tế toàn cầu.
Vấn đề hiện nay vì thế không chỉ là khi nào Mỹ và Iran có thể đạt được một thỏa thuận, mà còn là liệu hai bên có thể kiểm soát các điểm nóng hàng hải trước khi một sự cố nghiêm trọng châm ngòi cho vòng leo thang mới hay không.
