Bài ca Takano Isao

“Xin hát về người con của đất nước tuyết trắng Fuji hùng vĩ/ Anh đã đến quê tôi trong những ngày lửa khói/ Tâm hồn anh tươi thắm như hoa anh đào hé nở/ Vinh quang thuộc về anh, người chiến sĩ đã hy sinh vì chân lý...”. Câu hát của nhạc sĩ Phó Đức Phương vang lên da diết, gợi về một người bạn chứa trái tim quả cảm - nhà báo Takano Isao (1943-1979).

Tháng 3-2019, bạn bè, đồng nghiệp một thuở trở về xứ Lạng, kể cho thế hệ trẻ nghe chuyện nhà báo Nhật Bản hy sinh anh dũng 40 năm trước. Đặc biệt, chuyến trở về Việt Nam lần này có nhà báo Nakamura Goro – người bạn thân và là người đã kề vai sát cánh với Takano trong những ngày bất chấp hiểm nguy đưa tin về chiến sự ở Việt Nam. Ông cũng là người chứng kiến phút giây bạn mình ngã xuống trong cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc nước ta đầu năm 1979.

Takano Isao là nhà báo quốc tế duy nhất hy sinh trong cuộc chiến này và cũng là nhà báo quốc tế cuối cùng hy sinh trong các cuộc chiến tranh tại Việt Nam. Trong chiến tranh biên giới phía Bắc, Takano tác nghiệp với tư cách phóng viên đặc vụ Báo Akahata – cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Nhật Bản.

Ngày 7-3-1979, Takano cùng nhà báo Nakamura lên đường đến thị xã Lạng Sơn để ghi nhận, đưa tin về việc quân Trung Quốc rút khỏi Việt Nam như những gì Tân Hoa Xã tuyên bố trước đó hai ngày (tức 5-3). Nhưng đến nơi họ thấy bên kia sông Kỳ Cùng, thỉnh thoảng tiếng pháo vẫn dội lên từng hồi khiến đoàn nhà báo nhìn nhau lo lắng. Thấy mọi người rúm ró, ngã nháo nhào mỗi đợt nghe tiếng pháo kích từ xa vọng lại, Takano hét lớn: “Nếu ai cũng cứ sợ như thế thì khi nào đoàn chúng ta mới đến nơi?”.

Nhớ lại giây phút ấy, khuôn mặt hằn dấu thời gian của anh phóng viên Nakamura thuở nào chau lại, xô lệch đau đớn: “Như thể đó là định mệnh. Xe chúng tôi đi trước xe Takano nhưng bị vướng dây điện nên phải dừng lại một lúc. Xe Takano vượt lên và anh ngoái lại chào tôi một cách vui vẻ: “Tớ đi trước nhé!”. Chính vì chạy trước nên đến gần đoạn sông Kỳ Cùng vào buổi chiều cùng ngày, xe Takano hứng trọn loạt đạn phục kích của quân Trung Quốc. Chiếc xe jeep chở anh bị đạn pháo bắn nát.

Khi cầm máy ảnh ghi lại khoảnh khắc những người lính Việt Nam trong xe bắn trả lại địch, Takano trúng đạn vào thái dương. Anh chết tại chỗ nhưng lúc đó mọi người lại giấu tôi. Họ bảo Takano chỉ bị thương nhẹ, không sao cả và giục tôi mau tìm chỗ trốn. Khi thi hài anh được đem về, tôi sững sờ chết lặng. Nỗi phẫn nộ không thể nói thành lời. Tôi không thể tin được quân Trung Quốc vẫn nhắm bắn ký giả nước ngoài vì nhìn vào, ai cũng biết Takano là nhà báo. Anh luôn đeo máy ảnh, mặc áo khoác. Tôi đau đớn và giày vò khủng khiếp vì chẳng khác nào anh ấy chết thay để tôi được sống”.

Lúc nhắm mắt, nhà báo quả cảm ấy vẫn ghì chặt chiếc máy ảnh. Những hình ảnh cuối cùng anh ghi lại là cảnh thị xã Lạng Sơn điêu tàn, là đầu máy xe lửa, là đường phố ngổn ngang...

Takano nằm xuống khi anh mới 36 tuổi, để lại bà mẹ già, người vợ trẻ và đứa con thơ mới 5 tuổi.

Nhạc sĩ Phó Đức Phương sáng tác bài hát “Takano – Nhân chứng quả cảm” kết hợp tài tình giữ điệu hát then của dân tộc Tày và âm nhạc dân gian Nhật. Bài hát là lời mặc niệm, ngợi ca hào sảng mà cũng đầy da diết, cảm động về người phóng viên xứ sở hoa anh đào. “...Chân lý rồi sẽ toàn thắng, tình anh còn mãi nồng thắm, đẹp thay tuổi xuân Takano! Chân lý ngời sáng đường ta, tình anh vượt muôn trùng xa, bạn ơi có nghe chăng một bài ca: Takano!”. Bài hát được bao thế hệ sinh viên trong nước hát vang như một khúc hát keo sơn về tình hữu nghị của hai nước Việt – Nhật. Ca sĩ Ái Vân từng biểu diễn bài hát này tại Nhật vào cuối năm 1979, tạo nên tiếng vang lớn với người dân nơi đây.

Cũng tại chuyến trở về Việt Nam nhân dịp tròn 40 năm ngày Takano hy sinh, nhiều tư liệu, bức ảnh quý về anh, đặc biệt là trước thời khắc anh hy sinh được trưng bày tại trường Đại học Xã hội và Nhân văn TP Hồ Chí Minh và Đại học Xã hội và Nhân văn Hà Nội. Dự kiến sắp tới, cuốn nhật ký “Lạng Sơn, ngày 7 tháng 3” của nhà báo Takano và cuốn sách về cuộc đời anh sẽ được ấn hành tại Việt Nam.

Phan Thi Uyên

Các tin khác

Nụ cười Mai Đức Chung

Nụ cười Mai Đức Chung

Có lẽ, Anh hùng Lao động Mai Đức Chung là huấn luyện viên (HLV) bóng đá đặc biệt nhất mà tôi từng biết. Đặc biệt không chỉ bởi ông gắn với những hoàn cảnh đặc biệt, giành được nhiều thành tích đặc biệt, mà còn bởi nụ cười hiền từ của ông.

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Có nguồn gốc từ Địa Trung Hải, được trồng cách đây hàng nghìn năm, ô-liu là loại cây có sức sống đặc biệt bền bỉ, có thể sinh trưởng trên những vùng đất khô cằn, sỏi đá, chịu được nắng nóng, có thể sống tới cả ngàn năm. Người ta vẫn kể, dù đã bao cuộc chiến tranh đi qua, nhiều cây ô-liu cổ xưa ở Hy Lạp, Palestine, Italia đến nay vẫn ra hoa kết trái. Hình như càng khắc nghiệt, cây càng vững chãi.

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Lâu nay, đã thấy ít người nhắc đến thần tượng của giới trẻ như giai đoạn trước. Có sự biến đổi nào chăng? Thật ra, không phải như thế mà bởi giới trẻ hôm nay có quá nhiều tấm gương, quá nhiều mục tiêu để phấn đấu. Từ tấm gương dũng cảm cứu người trong hoạn nạn đến tấm gương trong học tập, nghiên cứu, vượt lên nghịch cảnh... Đôi khi, chỉ cần người trẻ nhận ra một nhân vật tốt ngay chính ở khu phố, xóm, bản... của mình để học tập, phấn đấu theo đã là một tín hiệu tích cực trong xã hội. Thần tượng nào có xa vời!

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Tin vui cho khán giả yêu thích môn nghệ thuật thứ 7. Cục Điện ảnh vừa lên tiếng khuyến khích sản xuất và phát hành những bộ phim giàu giá trị nhân văn, phản ánh đời sống xã hội và góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện. Điều này đồng nghĩa với việc sau nhiều năm các nhà làm phim kiên trì "giáo dục" người xem bằng ma quỷ, vong nhập, xác sống, bùa ngải, nhà hoang, thẩm mỹ viện âm phủ, bệnh viện âm phủ, chung cư âm phủ và có lẽ trong tương lai không xa là cả trạm thu phí âm phủ, chúng ta đã chú trọng hơn đến xây dựng con người nhân văn.

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Trong sáng tác thơ, hình ảnh không chỉ là phương tiện trang trí cho câu thơ, mà là một trong những yếu tố cốt lõi làm nên tứ thơ, cảm xúc thơ và sức ám ảnh của bài thơ.

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Vừa qua, Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh đã tổ chức tọa đàm "Diện mạo văn chương ở đô thị quốc tế" trong khuôn khổ của trại sáng tác hằng năm. Sau sáp nhập, TP Hồ Chí Minh mở rộng không chỉ về địa giới hành chính, mà còn là sự hợp lưu của nhiều dòng chảy văn chương mang phong vị riêng biệt. Nhưng câu chuyện "diện mạo văn chương" thời kỷ nguyên số lại là câu chuyện chẳng hề dễ dàng.

Cảm thức vũ trụ của người xưa trong truyền thuyết thời Hùng Vương

Cảm thức vũ trụ của người xưa trong truyền thuyết thời Hùng Vương

Truyền thuyết thời Hùng Vương là tấm bản đồ tư duy vũ trụ quan độc đáo của người Việt cổ. Người xưa nghĩ về trời đất, về sự sống bằng những câu chuyện kể sinh động. Họ quan niệm vạn vật đều có linh hồn, sống và chết chỉ là một sự chuyển hóa. Và con người luôn ở vị trí trung tâm, vừa kiến tạo vừa gìn giữ sự hài hòa với thiên nhiên.

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Từ hơn một thế kỷ trước, cụ Nguyễn Đình Khánh một người con của làng Lai Xá (Hà Nội) đã sớm tiếp cận nghề nhiếp ảnh, mở hiệu ảnh Khánh Ký nổi tiếng trên phố Hàng Da. Cụ đã truyền nghề cho nhiều người cùng làng, tạo nên một cộng đồng thợ ảnh đông đảo, đưa Lai Xá trở thành cái nôi của nghề nhiếp ảnh Việt Nam.

Sách lá - kho tri thức quý của người Khmer

Sách lá - kho tri thức quý của người Khmer

Cũng như các dân tộc khác trên thế giới, từ xa xưa người Khmer ở Nam Bộ đã biết cách khắc chữ trên đá, các nguyên liệu khác để ghi chép kinh nghiệm sống, tri thức các lĩnh vực sản xuất, văn hóa, lời dăn dạy của tín ngưỡng, tôn giáo cho thế hệ sau...

Đánh thức khát vọng sáng tạo của tuổi trẻ

Đánh thức khát vọng sáng tạo của tuổi trẻ

Mạng xã hội bàn tán về đề thi THPT môn Ngữ văn, về câu 1 viết đoạn văn nghị luận xã hội. “Nước Mỹ có Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk... với những phát minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới. Từ gợi dẫn trên, với tư cách người trẻ, anh/chị hãy viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trả lời câu hỏi: Làm thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”?

Sống động dấu tích kẻ Mơ

Sống động dấu tích kẻ Mơ

Thăng Long xưa được gắn với từ Kẻ Chợ (“Kẻ” là từ chung chỉ một vùng đất và dân cư trù phú). Kinh đô lại có nhiều kẻ nhỏ, như: Kẻ Vẽ, kẻ Mơ, kẻ Chèm, Kẻ Mọc, Kẻ Cót... Từ xưa, phía đông nam thành Thăng Long là một vùng đất rộng lớn có tên là Cổ Mai (tên nôm là Kẻ Mơ), bao gồm các làng Hoàng Mai, Tương Mai, Mai Động, Hồng Mai. Đến đời Tự Đức (1848 - 1883), vì kỵ húy nên đổi Hồng Mai thành Bạch Mai.

Trăm năm chợ “chảnh”

Trăm năm chợ “chảnh”

Trong ký ức của thị dân Sài thành có một khu vực đặc biệt mà hễ nhắc đến nó, người ta nhớ ngay đến ngôi chợ bao đời mang danh chợ “chảnh”. Đến năm 2026 này, ngôi “chợ nhà giàu” ấy đã bước sang tuổi 100.

Sáng tạo như một hành vi vũ trụ

Sáng tạo như một hành vi vũ trụ

Một buổi sáng tháng 9 năm 2015, các máy dò LIGO ghi nhận tiếng của hai hố đen sáp nhập từ 1,3 tỷ năm ánh sáng. Sự kiện ấy chứng minh rằng vũ trụ vận hành bằng những dao động vô hình, khác hẳn với những khối vật chất rắn chắc.

Những địa danh bất tử trong bài thơ Tây Tiến

Những địa danh bất tử trong bài thơ Tây Tiến

Khu Di tích lịch sử lưu niệm Trung đoàn 52 Tây Tiến được xây dựng trên đồi Nà Bó, phường Mộc Châu, tỉnh Sơn La. Từ khi khánh thành năm 2016 đến nay, nơi đây đã trở thành điểm đến tham quan, tri ân, tưởng nhớ đến những người lính năm xưa đã ngã xuống vì Tổ quốc...

Xôn xao mái phố phía đông kinh thành

Xôn xao mái phố phía đông kinh thành

Cuối thế kỷ XIX, người Pháp phá dỡ bức tường thành phía Đông thành Thăng Long, và lấp đi con hào chạy dọc tường thành, tạo ra một con đường mới dài hơn 1.200m, chính là phố Phùng Hưng (Hà Nội) ngày nay.

Cố họa sĩ Trần Nguyên Dũng: Trong thế giới của ký ức

Cố họa sĩ Trần Nguyên Dũng: Trong thế giới của ký ức

Khi còn ở dương thế, Trần Nguyên Dũng là một họa sĩ trầm lặng, luôn là người lắng nghe trong mọi cuộc vui. Tại triển lãm “Những ngày thảnh thơi”, hội họa sẽ kể những câu chuyện về thế giới nội tâm đầy sắc màu của ông...

Họa sĩ Tạ Tỵ Với chiếc đũa thần màu nhiệm

Họa sĩ Tạ Tỵ Với chiếc đũa thần màu nhiệm

Tôi thực sự ngạc nhiên khi đọc được bút tích của họa sĩ Tạ Tỵ (1921-2004) để lại với đề từ sâu sắc rằng: “Nghệ thuật là cao quý. Người làm ra nghệ thuật đã cao quý. Người thưởng ngoạn nghệ thuật còn cao quý hơn” (trích “Tạ Tỵ- Dấu ấn sáng tạo” - NXB Hội Nhà văn-2019). Họa sĩ cần người xem luôn thấu hiểu và đồng hành sáng tạo cùng nghệ sĩ. Bởi lẽ, ông chính là người khởi đầu cho dòng tranh Lập thể vào đầu thập niên 50 (thế kỷ 20) nhưng đầy gian nan.