Bài ca Takano Isao

“Xin hát về người con của đất nước tuyết trắng Fuji hùng vĩ/ Anh đã đến quê tôi trong những ngày lửa khói/ Tâm hồn anh tươi thắm như hoa anh đào hé nở/ Vinh quang thuộc về anh, người chiến sĩ đã hy sinh vì chân lý...”. Câu hát của nhạc sĩ Phó Đức Phương vang lên da diết, gợi về một người bạn chứa trái tim quả cảm - nhà báo Takano Isao (1943-1979).

Tháng 3-2019, bạn bè, đồng nghiệp một thuở trở về xứ Lạng, kể cho thế hệ trẻ nghe chuyện nhà báo Nhật Bản hy sinh anh dũng 40 năm trước. Đặc biệt, chuyến trở về Việt Nam lần này có nhà báo Nakamura Goro – người bạn thân và là người đã kề vai sát cánh với Takano trong những ngày bất chấp hiểm nguy đưa tin về chiến sự ở Việt Nam. Ông cũng là người chứng kiến phút giây bạn mình ngã xuống trong cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc nước ta đầu năm 1979.

Takano Isao là nhà báo quốc tế duy nhất hy sinh trong cuộc chiến này và cũng là nhà báo quốc tế cuối cùng hy sinh trong các cuộc chiến tranh tại Việt Nam. Trong chiến tranh biên giới phía Bắc, Takano tác nghiệp với tư cách phóng viên đặc vụ Báo Akahata – cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Nhật Bản.

Ngày 7-3-1979, Takano cùng nhà báo Nakamura lên đường đến thị xã Lạng Sơn để ghi nhận, đưa tin về việc quân Trung Quốc rút khỏi Việt Nam như những gì Tân Hoa Xã tuyên bố trước đó hai ngày (tức 5-3). Nhưng đến nơi họ thấy bên kia sông Kỳ Cùng, thỉnh thoảng tiếng pháo vẫn dội lên từng hồi khiến đoàn nhà báo nhìn nhau lo lắng. Thấy mọi người rúm ró, ngã nháo nhào mỗi đợt nghe tiếng pháo kích từ xa vọng lại, Takano hét lớn: “Nếu ai cũng cứ sợ như thế thì khi nào đoàn chúng ta mới đến nơi?”.

Nhớ lại giây phút ấy, khuôn mặt hằn dấu thời gian của anh phóng viên Nakamura thuở nào chau lại, xô lệch đau đớn: “Như thể đó là định mệnh. Xe chúng tôi đi trước xe Takano nhưng bị vướng dây điện nên phải dừng lại một lúc. Xe Takano vượt lên và anh ngoái lại chào tôi một cách vui vẻ: “Tớ đi trước nhé!”. Chính vì chạy trước nên đến gần đoạn sông Kỳ Cùng vào buổi chiều cùng ngày, xe Takano hứng trọn loạt đạn phục kích của quân Trung Quốc. Chiếc xe jeep chở anh bị đạn pháo bắn nát.

Khi cầm máy ảnh ghi lại khoảnh khắc những người lính Việt Nam trong xe bắn trả lại địch, Takano trúng đạn vào thái dương. Anh chết tại chỗ nhưng lúc đó mọi người lại giấu tôi. Họ bảo Takano chỉ bị thương nhẹ, không sao cả và giục tôi mau tìm chỗ trốn. Khi thi hài anh được đem về, tôi sững sờ chết lặng. Nỗi phẫn nộ không thể nói thành lời. Tôi không thể tin được quân Trung Quốc vẫn nhắm bắn ký giả nước ngoài vì nhìn vào, ai cũng biết Takano là nhà báo. Anh luôn đeo máy ảnh, mặc áo khoác. Tôi đau đớn và giày vò khủng khiếp vì chẳng khác nào anh ấy chết thay để tôi được sống”.

Lúc nhắm mắt, nhà báo quả cảm ấy vẫn ghì chặt chiếc máy ảnh. Những hình ảnh cuối cùng anh ghi lại là cảnh thị xã Lạng Sơn điêu tàn, là đầu máy xe lửa, là đường phố ngổn ngang...

Takano nằm xuống khi anh mới 36 tuổi, để lại bà mẹ già, người vợ trẻ và đứa con thơ mới 5 tuổi.

Nhạc sĩ Phó Đức Phương sáng tác bài hát “Takano – Nhân chứng quả cảm” kết hợp tài tình giữ điệu hát then của dân tộc Tày và âm nhạc dân gian Nhật. Bài hát là lời mặc niệm, ngợi ca hào sảng mà cũng đầy da diết, cảm động về người phóng viên xứ sở hoa anh đào. “...Chân lý rồi sẽ toàn thắng, tình anh còn mãi nồng thắm, đẹp thay tuổi xuân Takano! Chân lý ngời sáng đường ta, tình anh vượt muôn trùng xa, bạn ơi có nghe chăng một bài ca: Takano!”. Bài hát được bao thế hệ sinh viên trong nước hát vang như một khúc hát keo sơn về tình hữu nghị của hai nước Việt – Nhật. Ca sĩ Ái Vân từng biểu diễn bài hát này tại Nhật vào cuối năm 1979, tạo nên tiếng vang lớn với người dân nơi đây.

Cũng tại chuyến trở về Việt Nam nhân dịp tròn 40 năm ngày Takano hy sinh, nhiều tư liệu, bức ảnh quý về anh, đặc biệt là trước thời khắc anh hy sinh được trưng bày tại trường Đại học Xã hội và Nhân văn TP Hồ Chí Minh và Đại học Xã hội và Nhân văn Hà Nội. Dự kiến sắp tới, cuốn nhật ký “Lạng Sơn, ngày 7 tháng 3” của nhà báo Takano và cuốn sách về cuộc đời anh sẽ được ấn hành tại Việt Nam.

Phan Thi Uyên

Các tin khác

Nhà văn, liệt sĩ Nam Cao Bên dòng Châu Giang lộng gió

Nhà văn, liệt sĩ Nam Cao Bên dòng Châu Giang lộng gió

Chúng tôi về thăm khu tưởng niệm nhà văn, liệt sĩ Nam Cao (1917-1951) đúng vào vụ chuối ngự chín rộ thơm phức. Nằm bên sông Châu, những cây đại quanh vườn ra hoa quanh năm trắng muốt. Khu tưởng niệm nhà văn Nam Cao (thành lập năm 2004) là một trong số ít địa chỉ văn chương được công nhận là Di tích cấp Quốc gia (2023). Đây là một quần thể di tích, gồm bảo tàng di sản văn học của Nam Cao, ngôi nhà Bá Kiến và dấu chứng lò gạch trong làng.

Sao Khuê lấp lánh trời Dục Tú

Sao Khuê lấp lánh trời Dục Tú

Làng Dục Tú (Đông Anh, Hà Nội) tên nôm là Kẻ Giếc, một xã đứng đầu tổng Dục Tú gồm 4 xã thuộc huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, trấn Kinh Bắc, tức tỉnh Bắc Ninh (đầu thời kỳ nhà Nguyễn). Trong kháng chiến chống Pháp, cả 4 xã của Dục Tú được nhập thành một xã, thuộc huyện Từ Sơn, Bắc Ninh. Tháng 5/1961, Dục Tú trở thành đơn vị hành chính thuộc huyện Đông Anh, TP Hà Nội.

Ðôi tay tài hoa của một nghệ nhân Cơ Tu

Ðôi tay tài hoa của một nghệ nhân Cơ Tu

Đến Làng văn hóa - du lịch các dân tộc Việt Nam ở Đồng Mô, Hà Nội, du khách đặc biệt ấn tượng với một nghệ nhân có nước da rắn rỏi, mải miết với từng nan tre và các sản phẩm thủ công đặc sắc của người Cơ Tu.

Dấu tích trăm tuổi, ta qua trăm buổi

Dấu tích trăm tuổi, ta qua trăm buổi

Với hơn 300 năm hình thành và phát triển, giữa không gian hiện đại của miền nắng ấm phương Nam này vẫn còn đó những dấu tích trăm tuổi để nhắc nhớ thị dân về những giai đoạn lịch sử của vùng đất năng động, cởi mở, hào sảng và đầy trượng nghĩa.

Phim kinh dị và cuộc đổi ngôi tại Hollywood

Phim kinh dị và cuộc đổi ngôi tại Hollywood

Từng là thời điểm “ăn nên làm ra” của các phim bom tấn, nhưng mùa hè năm nay đang cho thấy một diễn biến khác, khi các phim kinh dị mới là chủ lưu. Trong những tuần qua, 2 tác phẩm mới “Obsession” (tạm dịch: Ám ảnh kinh hoàng) và “Backrooms” (Thực thể quỷ quyệt) liên tiếp thay nhau đạt đỉnh phòng vé.

Âm nhạc bay lên từ những cuộc tình

Âm nhạc bay lên từ những cuộc tình

Từ nhỏ, nhạc sĩ Nguyễn Đình Phúc (1919-2001) bị bạn bè gắn biệt danh Phúc "Rỗ" hay Phúc "Khoèo". Mặt bị rỗ sau lần lên sởi, còn khuỷu tay trái bị trật vì một cú ngã bó thuốc mãi không khỏi, thế là cậu Phúc ngày ấy mang tật. Khi lớn lên, chàng Phúc biết rõ những khiếm khuyết của mình nhưng vẫn tỉnh bơ, vui vẻ sống với những khát vọng tuổi trẻ. Tới tuổi đôi mươi khi nghĩ đến chuyện yêu đương, mọi sự mới thành chuyện. Cũng lắm tình huống xảy ra bất ngờ.

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Sáng nay bất chợt nhìn lên cây vối trồng ở góc vườn cũng đã hơn chục năm kể từ khi mình xây ngôi nhà này. Thấy vối cựa mình thức giấc, tự bứng mình ra khỏi những trầm tư mùa cũ để thắp lên mùa hoa mới. Cả vòm cây như được khoác một tấm áo bông trắng ngà, nhẹ nhàng và xốp mịn. Hoa vối nở bung, tỏa ra những sợi nhụy dài thanh mảnh, rập rờn trong gió như vũ điệu chào đón bình minh. Tôi bỗng nhớ về những mùa vối quê nhà dẫu bây giờ đã là xa ngái...

Nụ cười Mai Đức Chung

Nụ cười Mai Đức Chung

Có lẽ, Anh hùng Lao động Mai Đức Chung là huấn luyện viên (HLV) bóng đá đặc biệt nhất mà tôi từng biết. Đặc biệt không chỉ bởi ông gắn với những hoàn cảnh đặc biệt, giành được nhiều thành tích đặc biệt, mà còn bởi nụ cười hiền từ của ông.

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Có nguồn gốc từ Địa Trung Hải, được trồng cách đây hàng nghìn năm, ô-liu là loại cây có sức sống đặc biệt bền bỉ, có thể sinh trưởng trên những vùng đất khô cằn, sỏi đá, chịu được nắng nóng, có thể sống tới cả ngàn năm. Người ta vẫn kể, dù đã bao cuộc chiến tranh đi qua, nhiều cây ô-liu cổ xưa ở Hy Lạp, Palestine, Italia đến nay vẫn ra hoa kết trái. Hình như càng khắc nghiệt, cây càng vững chãi.

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Lâu nay, đã thấy ít người nhắc đến thần tượng của giới trẻ như giai đoạn trước. Có sự biến đổi nào chăng? Thật ra, không phải như thế mà bởi giới trẻ hôm nay có quá nhiều tấm gương, quá nhiều mục tiêu để phấn đấu. Từ tấm gương dũng cảm cứu người trong hoạn nạn đến tấm gương trong học tập, nghiên cứu, vượt lên nghịch cảnh... Đôi khi, chỉ cần người trẻ nhận ra một nhân vật tốt ngay chính ở khu phố, xóm, bản... của mình để học tập, phấn đấu theo đã là một tín hiệu tích cực trong xã hội. Thần tượng nào có xa vời!

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Tin vui cho khán giả yêu thích môn nghệ thuật thứ 7. Cục Điện ảnh vừa lên tiếng khuyến khích sản xuất và phát hành những bộ phim giàu giá trị nhân văn, phản ánh đời sống xã hội và góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện. Điều này đồng nghĩa với việc sau nhiều năm các nhà làm phim kiên trì "giáo dục" người xem bằng ma quỷ, vong nhập, xác sống, bùa ngải, nhà hoang, thẩm mỹ viện âm phủ, bệnh viện âm phủ, chung cư âm phủ và có lẽ trong tương lai không xa là cả trạm thu phí âm phủ, chúng ta đã chú trọng hơn đến xây dựng con người nhân văn.

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Trong sáng tác thơ, hình ảnh không chỉ là phương tiện trang trí cho câu thơ, mà là một trong những yếu tố cốt lõi làm nên tứ thơ, cảm xúc thơ và sức ám ảnh của bài thơ.

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Vừa qua, Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh đã tổ chức tọa đàm "Diện mạo văn chương ở đô thị quốc tế" trong khuôn khổ của trại sáng tác hằng năm. Sau sáp nhập, TP Hồ Chí Minh mở rộng không chỉ về địa giới hành chính, mà còn là sự hợp lưu của nhiều dòng chảy văn chương mang phong vị riêng biệt. Nhưng câu chuyện "diện mạo văn chương" thời kỷ nguyên số lại là câu chuyện chẳng hề dễ dàng.