Xung đột Trung Đông làm dấy lên nguy cơ lạm phát toàn cầu

Cuộc xung đột đang leo thang tại Trung Đông được dự báo sẽ trở thành phép thử lớn đối với sức chịu đựng của kinh tế toàn cầu – vốn đã bị ảnh hưởng bởi các rào cản thương mại và chính sách thuế quan trong năm qua.

Chỉ chưa đầy một tuần kể từ khi căng thẳng bùng phát, những dấu hiệu đầu tiên của sự gián đoạn đã xuất hiện trên các tuyến thương mại quan trọng của thế giới, từ các lô gạo xuất khẩu bị mắc kẹt tại cảng ở Ấn Độ cho tới giá phân bón – yếu tố thiết yếu đối với sản xuất lương thực – tăng mạnh.

Xung đột Trung Đông đe dọa kinh tế toàn cầu, làm dấy lên nguy cơ lạm phát và gián đoạn thương mại -0
Một người đàn ông đi ngang qua một tòa nhà bị phá hủy sau các cuộc không kích ở trung tâm Tehran, Iran, ngày 4/3. Ảnh Getty Images.

Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu cuộc chiến kéo dài và khiến giá năng lượng duy trì ở mức cao, lạm phát toàn cầu có thể gia tăng, kéo theo lãi suất cao hơn và gây thêm áp lực cho người vay cũng như doanh nghiệp. Đồng thời, nguy cơ tấn công vào các tàu hàng có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng, khiến chi phí hàng hóa tăng lên đối với cả doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng.

Ông Dan Katz, Phó Giám đốc điều hành Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), nhận định cuộc xung đột lan rộng ở Trung Đông có thể “tác động rất lớn đến kinh tế toàn cầu trên nhiều phương diện”, từ lạm phát đến tăng trưởng kinh tế, theo CNN. Tuy nhiên, mức độ nghiêm trọng của các hệ quả kinh tế sẽ phụ thuộc chủ yếu vào thời gian kéo dài của cuộc chiến.

Trước khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công vào Iran vào cuối tuần qua, IMF dự báo kinh tế toàn cầu năm nay vẫn tăng trưởng ở mức khá tích cực, khoảng 3,3%. Hiện quỹ này chưa điều chỉnh dự báo vì cho rằng còn quá sớm để đánh giá tác động đầy đủ của cuộc xung đột, song cho biết đang theo dõi chặt chẽ tình hình và cảnh báo nhiều rủi ro, bao gồm gián đoạn thương mại, giá năng lượng tăng vọt và biến động trên thị trường tài chính.

Giá năng lượng trở thành yếu tố then chốt

Tác động lớn nhất của cuộc xung đột đối với kinh tế toàn cầu nhiều khả năng sẽ đến từ giá năng lượng. Trong tuần này, giá dầu đã tăng mạnh do lo ngại về nguồn cung, với dầu Brent – chuẩn tham chiếu của thị trường dầu mỏ thế giới – lên mức cao nhất trong hơn 18 tháng qua. 

Rủi ro lớn nhất là việc eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển dầu và khí đốt chủ chốt của Trung Đông, có thể bị phong tỏa trong thời gian dài. Đây là tuyến đường biển hẹp nằm giữa Iran và Oman, nơi trung chuyển khoảng 1/5 lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới mỗi ngày, theo Cơ quan thông tin năng lượng Mỹ.

Nếu tuyến vận tải này bị gián đoạn lâu dài, thị trường khí đốt cũng sẽ chịu tác động mạnh. Goldman Sachs dự báo giá khí đốt chuẩn của châu Âu có thể tăng gấp đôi so với trước chiến sự nếu hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz bị đình trệ hơn hai tháng.

Mặc dù giá năng lượng tại châu Âu hiện vẫn thấp hơn nhiều so với đỉnh điểm năm 2022 sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine, lượng dự trữ khí đốt của khu vực hiện thấp hơn những năm gần đây và sẽ cần được bổ sung trước mùa đông tới với chi phí có thể cao hơn đáng kể.

Theo ông Holger Schmieding, kinh tế trưởng của ngân hàng Berenberg, lạm phát tại Liên minh châu Âu – ở mức 2% vào tháng 1 – có thể tăng thêm hơn 1 điểm phần trăm nếu xung đột kéo dài trong vài tháng. Trong kịch bản đó, tăng trưởng kinh tế của khu vực có thể giảm tới 0,5 điểm phần trăm.

Tác động đã bắt đầu được cảm nhận ở thị trường tiêu dùng. Hiệp hội ô tô lớn nhất châu Âu ADAC cho biết giá xăng và dầu diesel tại Đức đã tăng hai chữ số trong tuần qua. Giá xăng cũng leo thang tại Anh, trong khi tại Mỹ, giá nhiên liệu hiện đã lên mức cao nhất trong 11 tháng, gây áp lực lớn đối với các doanh nghiệp nhỏ.

Goldman Sachs dự báo nếu giá dầu duy trì ở mức cao trong vài tháng tới, lạm phát tiêu dùng tại Mỹ có thể tăng từ 2,4% trong tháng 1 lên khoảng 3% vào cuối năm. Điều này có thể khiến Cục Dự trữ Liên bang Mỹ gặp khó khăn hơn trong việc cắt giảm lãi suất trong năm nay.

Xung đột Trung Đông đe dọa kinh tế toàn cầu, làm dấy lên nguy cơ lạm phát và gián đoạn thương mại -0
Năng lượng là lĩnh vực chịu ảnh hưởng đầu tiên do chiến sự tại Iran. Ảnh minh họa Reuters. 

Tại châu Á, tác động thậm chí có thể nghiêm trọng hơn. Khoảng 80–90% lượng dầu thô và LNG vận chuyển qua eo biển Hormuz được chuyển đến khu vực này, trong đó Trung Quốc là khách hàng lớn. Các nhà kinh tế của Capital Economics cảnh báo phần lớn các nền kinh tế châu Á sẽ đối mặt với lạm phát cao hơn nếu giá dầu Brent duy trì ở mức hiện tại, với mức tăng khoảng 0,5 điểm phần trăm.

Nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng

Bên cạnh năng lượng, các nền kinh tế châu Á cũng có thể chịu tác động mạnh thông qua thương mại xuất khẩu.

Ấn Độ là ví dụ điển hình. Hơn 400.000 tấn gạo basmati xuất khẩu của nước này hiện đang bị mắc kẹt tại các cảng hoặc trên đường vận chuyển do các tuyến hàng hải qua Trung Đông bị gián đoạn. Khoảng 75% lượng gạo basmati xuất khẩu hằng năm của Ấn Độ – tương đương khoảng 6 triệu tấn – được tiêu thụ tại khu vực Trung Đông.

Theo các chuyên gia của ngân hàng ING, Trung Đông đã trở thành thị trường quan trọng đối với các nhà xuất khẩu châu Á trong bối cảnh thuế quan của Mỹ gia tăng. Nếu xung đột kéo dài, Ấn Độ và Trung Quốc có thể là những quốc gia chịu thiệt hại lớn nhất.

Gián đoạn thương mại cũng có thể lan rộng sang lĩnh vực sản xuất lương thực. Ông Svein Tore Holsether, Giám đốc điều hành tập đoàn hóa chất Na Uy Yara International, cho biết eo biển Hormuz đóng vai trò thiết yếu đối với nguồn cung phân bón toàn cầu. Khoảng một phần ba lượng urê – loại phân bón phổ biến nhất – được vận chuyển qua tuyến đường này, cùng với nhiều nguyên liệu cần thiết khác.

“Phân bón không chỉ là một loại hàng hóa thông thường – gần một nửa sản lượng lương thực toàn cầu phụ thuộc vào chúng”, ông nhấn mạnh.

Trong tuần này, giá urê chuẩn của Ai Cập đã tăng khoảng 35%, trong khi giá lưu huỳnh – nguyên liệu quan trọng để sản xuất phân bón – cũng tăng mạnh. 

Ngoài việc làm tăng chi phí đầu vào, xung đột cũng có thể gây tắc nghẽn tại các cảng ở xa khu vực chiến sự do tàu thuyền phải thay đổi lộ trình vận chuyển. Tại Ấn Độ, các container hướng đến Trung Đông đang bắt đầu ùn ứ sau khi nhiều hãng vận tải lớn tạm ngừng dịch vụ tới khu vực này.

Vận tải hàng không thậm chí chịu tác động mạnh hơn khi nhiều chuyến bay phải hủy hoặc tránh không phận Trung Đông. Hãng Adidas cảnh báo một số lô hàng vận chuyển bằng đường hàng không có thể bị chậm trễ.

Các hãng hàng không Trung Đông như Emirates, Qatar Airways và Etihad hiện chiếm khoảng 13% công suất vận tải hàng hóa hàng không toàn cầu. Theo Hiệp hội vận tải hàng không quốc tế (IATA), vận tải hàng không chiếm khoảng một phần ba giá trị thương mại thế giới, chủ yếu đối với các mặt hàng giá trị cao như điện thoại thông minh, vi mạch và thiết bị điện tử.

Nỗi lo lạm phát quay trở lại

Bài học từ cuộc khủng hoảng năng lượng sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022 cũng khiến các nhà hoạch định chính sách của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) thận trọng hơn trước những diễn biến mới. Khi đó, ECB ban đầu cho rằng làn sóng lạm phát do giá năng lượng tăng mạnh chỉ mang tính tạm thời, trước khi buộc phải nâng lãi suất với tốc độ kỷ lục để kiểm soát giá cả.

Xung đột Trung Đông đe dọa kinh tế toàn cầu, làm dấy lên nguy cơ lạm phát và gián đoạn thương mại -0
Lạm phát sẽ là hậu quả tất yếu nếu tình hình chiến sự tiếp tục leo thang. Ảnh minh họa Reuters. 

Chính trải nghiệm này khiến nhiều nhà hoạch định chính sách không muốn đánh giá quá lạc quan về khả năng xung đột hiện nay sớm kết thúc. Thống đốc Ngân hàng Trung ương Phần Lan Olli Rehn cho rằng không nên quá kỳ vọng vào một giải pháp nhanh chóng, khi tình hình đã có nhiều dấu hiệu leo thang.

Trong khi đó, Chủ tịch Ngân hàng Liên bang Đức (Bundesbank) Joachim Nagel nhận định bối cảnh hiện nay có phần khác so với năm 2022. Theo ông, chính sách tiền tệ khi đó nới lỏng hơn nhiều, khiến phản ứng của ECB đối với lạm phát chậm hơn.

Tuy vậy, ông Nagel cũng đồng quan điểm với nhiều nhà hoạch định chính sách khác rằng nếu xung đột tại Trung Đông kéo dài, hệ quả có thể là lạm phát gia tăng trong khi tăng trưởng kinh tế suy yếu. Theo ông, nếu chiến sự nhanh chóng kết thúc, tác động đối với lạm phát sẽ chỉ mang tính ngắn hạn và tương đối hạn chế. Ngược lại, nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao trong thời gian dài, khu vực đồng euro sẽ phải đối mặt với áp lực lạm phát lớn hơn cùng với hoạt động kinh tế suy yếu.

Điều này tạo ra bài toán khó đối với các ngân hàng trung ương ở châu Âu. Lạm phát tăng nhanh thường đòi hỏi phải nâng lãi suất, trong khi tăng trưởng chậm lại lại cần chính sách tiền tệ nới lỏng để hỗ trợ nền kinh tế.

Thống đốc Ngân hàng Trung ương Latvia Martins Kazaks cho rằng hướng đi của chính sách tiền tệ sẽ phụ thuộc vào việc lực lượng nào chiếm ưu thế – áp lực lạm phát hay nguy cơ suy giảm tăng trưởng. Trong khi đó, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Hy Lạp Yannis Stournaras kêu gọi duy trì sự linh hoạt trong việc điều chỉnh lãi suất.

ECB dự kiến sẽ tổ chức cuộc họp chính sách tiếp theo vào ngày 18–19/3. Theo dự báo hiện tại của thị trường, ngân hàng trung ương này nhiều khả năng sẽ chưa thay đổi mức lãi suất trong kỳ họp tới.

Duy Tiến

Các tin khác

Nga và Ukraine nối lại đàm phán hòa bình tại Abu Dhabi

Nga và Ukraine nối lại đàm phán hòa bình tại Abu Dhabi

Ngày 10/11, các quan chức Nga và Ukraine đã có cuộc gặp tại Abu Dhabi (Các tiểu Vương quốc Arab Thống nhất - UAE) trong vòng đàm phán hòa bình đầu tiên kể từ tháng 2, đánh dấu một nỗ lực mới nhằm chấm dứt chiến sự dưới sự thúc đẩy của các đặc phái viên do Tổng thống Mỹ Donald Trump tiến cử. 

COP31: Thế giới khẩn trương thúc đẩy hành động ứng phó biến đổi khí hậu

COP31: Thế giới khẩn trương thúc đẩy hành động ứng phó biến đổi khí hậu

Trong bối cảnh thế giới đang phải đối mặt với nhiều cuộc khủng hoảng đan xen, từ xung đột vũ trang, lạm phát gia tăng đến những bất định do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra, các nhà lãnh đạo Liên hợp quốc (LHQ) và đại diện chính phủ nhiều nước nhấn mạnh sự cần thiết phải duy trì ưu tiên đối với vấn đề khí hậu.

Bài toán bảo vệ bí mật công nghệ nhìn từ cuộc điều tra tại Nvidia

Bài toán bảo vệ bí mật công nghệ nhìn từ cuộc điều tra tại Nvidia

Hội đồng quản trị Tập đoàn công nghệ Nvidia mới đây cho biết đã mở cuộc điều tra độc lập sau khi xuất hiện thông tin Giám đốc điều hành Jensen Huang có thể là mục tiêu của tình báo nước ngoài. Vụ việc đặt ra câu hỏi về cách Mỹ bảo vệ công nghệ chiến lược khi những thông tin này nằm trong tay doanh nghiệp tư nhân.

Mỹ mở rộng phong tỏa Iran, nguy cơ xung đột quân sự leo thang

Mỹ mở rộng phong tỏa Iran, nguy cơ xung đột quân sự leo thang

Mỹ đang mở rộng chiến dịch phong tỏa Iran, từ các cảng biển sang các tuyến vận tải đường bộ và khu vực biển Caspi, nhằm siết chặt nguồn cung vũ khí, công nghệ và tài chính của Tehran. Động thái diễn ra trong bối cảnh căng thẳng tại eo biển Hormuz tiếp tục gia tăng, các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại và mục tiêu quân sự diễn ra liên tiếp, trong khi những nỗ lực ngoại giao vẫn chưa tạo được đột phá.

Châu Âu chao đảo trước làn sóng đe dọa đánh bom giả mạo

Châu Âu chao đảo trước làn sóng đe dọa đánh bom giả mạo

Mới đây, một số tòa soạn báo chí và đài truyền hình tại Ireland và Bulgaria đã nhận được những lời đe dọa đánh bom qua thư điện tử. Đến nay, dù chưa có bất kỳ thiết bị nổ nào được tìm thấy, sự việc đã làm dấy lên những lo ngại sâu sắc trong giới chức châu Âu về một chiến dịch "chiến tranh lai" tinh vi, được thiết kế nhằm gây bất ổn và gieo rắc nỗi sợ hãi trong lòng xã hội phương Tây.

Báo động toàn cầu vấn đề thiếu vận động ở thanh thiếu niên

Báo động toàn cầu vấn đề thiếu vận động ở thanh thiếu niên

Theo tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tổng Giám đốc Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trong 15 năm qua, thế giới hầu như không đạt được tiến bộ nào trong việc khuyến khích thanh thiếu niên vận động, trong đó các em gái là nhóm bị tụt lại xa nhất. Ông Ghebreyesus khẳng định, giải pháp không nằm ở việc yêu cầu thanh thiếu niên phải nỗ lực hơn.

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Những tác động từ Trung Đông đến thương mại toàn cầu

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Những tác động từ Trung Đông đến thương mại toàn cầu

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ ngày 3/11 đã giúp đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện, chấm dứt thế đa số của đảng Cộng hòa tại Quốc hội. Kết quả này được dự báo sẽ tác động sâu rộng đến chính sách đối ngoại và kinh tế của chính quyền Tổng thống Donald Trump, từ chiến sự Mỹ - Iran, tình hình Ukraine đến thương mại toàn cầu và ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI).

Khi tiện ích công nghệ trở thành lỗ hổng an ninh tại châu Âu

Khi tiện ích công nghệ trở thành lỗ hổng an ninh tại châu Âu

Chỉ bằng cách điều khiển nhiệt độ các hệ thống làm lạnh từ xa, tin tặc đã gây thiệt hại lớn cho hàng loạt siêu thị châu Âu. Những cuộc tấn công này không chỉ phơi bày lỗ hổng công nghệ mà còn đặt ra câu hỏi về khả năng bảo vệ chuỗi cung ứng thực phẩm trước các mối đe dọa an ninh mạng ngày càng phức tạp.

Những lá phiếu giữa kỳ và dư địa chính sách Mỹ

Những lá phiếu giữa kỳ và dư địa chính sách Mỹ

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 sẽ quyết định quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ trong hai năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump. Khi chi phí sinh hoạt trở thành mối quan tâm hàng đầu của cử tri, cuộc đua cũng đặt ra câu hỏi về khả năng chuyển tăng trưởng kinh tế thành những cải thiện thiết thực trong đời sống.

Hé mở cơ hội ngoại giao giữa bóng đen xung đột Mỹ - Iran

Hé mở cơ hội ngoại giao giữa bóng đen xung đột Mỹ - Iran

Các nỗ lực tiếp xúc thông qua trung gian Qatar đang mở ra cơ hội ngoại giao mới giữa Mỹ và Iran, trong bối cảnh hai bên vẫn duy trì lập trường cứng rắn và chuẩn bị cho khả năng xung đột quân sự tái bùng phát. Bất đồng về các điều kiện đàm phán, chương trình hạt nhân và quyền kiểm soát eo biển Hormuz tiếp tục là những trở ngại lớn đối với triển vọng đạt được thỏa thuận.

Nga–châu Phi: Khi hợp tác kinh tế trở thành ưu tiên chiến lược

Nga–châu Phi: Khi hợp tác kinh tế trở thành ưu tiên chiến lược

Không chỉ củng cố những mối quan hệ chính trị và an ninh truyền thống, Nga đang tìm cách tạo dựng ảnh hưởng lâu dài tại châu Phi thông qua thương mại, năng lượng và công nghệ. Hội nghị thượng đỉnh tại Moskva cho thấy bước chuyển đáng chú ý trong định hướng hợp tác giữa hai bên.

Những ưu tiên cấp thiết nhìn từ Hội nghị Ngoại trưởng G20

Những ưu tiên cấp thiết nhìn từ Hội nghị Ngoại trưởng G20

Hội nghị Ngoại trưởng Nhóm các nền kinh tế lớn (G20) tại Atlanta, Mỹ, dự kiến khép lại ngày 31/10 (giờ địa phương) với tuyên bố của nước chủ trì thay cho thông cáo chung. Bất đồng về Ukraine, Trung Đông và chính sách thương mại tiếp tục cản trở đồng thuận, trong khi sức ép lên năng lượng, lương thực và chuỗi cung ứng đòi hỏi các bên tìm hướng phối hợp.

Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí cuộc chiến Mỹ - Israel nhằm vào Iran đã tăng lên ít nhất 47,1 tỷ USD, theo báo cáo mới nhất của Lầu Năm Góc gửi Quốc hội Mỹ. Con số này vượt xa các dự báo trước đó, làm dấy lên lo ngại về khả năng duy trì chiến dịch quân sự, gây thêm sức ép đối với ngân sách liên bang và trở thành bất lợi chính trị đối với Tổng thống Donald Trump trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Israel với những phép tính liên minh hậu bầu cử

Israel với những phép tính liên minh hậu bầu cử

Kết quả kiểm phiếu mới nhất của cuộc bầu cử Quốc hội Israel tiếp tục cho thấy chưa khối chính trị nào giành được đa số cần thiết để thành lập chính phủ. Trong khi các bên bắt đầu thăm dò khả năng hợp tác, Tổng thống Isaac Herzog kêu gọi lãnh đạo các chính đảng giữ tinh thần cởi mở nhằm tránh phải tổ chức một cuộc bầu cử khác.

Nỗ lực ngoại giao trước leo thang căng thẳng Mỹ-Iran

Nỗ lực ngoại giao trước leo thang căng thẳng Mỹ-Iran

Các bộ trưởng và quan chức an ninh cấp cao từ Pakistan, Arab Saudi và Thổ Nhĩ Kỳ – ba quốc gia thành viên của Hiệp ước Phòng thủ Chung Mecca – hiện đang có mặt tại thủ đô Tehran (Iran) để thảo luận về các vấn đề an ninh khu vực. Động thái ngoại giao khẩn trương này diễn ra trong bối cảnh xuất hiện nhiều mối đe dọa về các cuộc không kích mới của Mỹ nhằm vào Iran.

Tranh luận nóng Starlink và Starshield tại Ukraine

Tranh luận nóng Starlink và Starshield tại Ukraine

Việc hệ thống vệ tinh Starlink và phiên bản quân sự Starshield tại Ukraine bị hạn chế tốc độ trong hơn một tuần đã gây gián đoạn một số hoạt động quân sự của Kiev, đồng thời làm gia tăng căng thẳng giữa Ukraine, tỷ phú Elon Musk và chính quyền Mỹ.

Nhiều nước kêu gọi kiềm chế trước nguy cơ xung đột Mỹ - Iran leo thang

Nhiều nước kêu gọi kiềm chế trước nguy cơ xung đột Mỹ - Iran leo thang

Ngày 23/10, ngoại trưởng 8 quốc gia gồm Anh, Pháp, Đức, Thổ Nhĩ Kỳ, Arab Saudi, Pakistan, Ai Cập và Italy đã nhóm họp tại Istanbul để thảo luận về tình hình eo biển Hormuz và những diễn biến an ninh khu vực. Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh nguy cơ đối đầu quân sự giữa Mỹ và Iran tiếp tục gia tăng, làm dấy lên lo ngại về những hệ lụy đối với Trung Đông cũng như nền kinh tế thế giới.