Võ Hồng - Người tránh xa những “vết xe cũ”

"Hoài cố nhân - Kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhà văn Võ Hồng" là chủ đề hội thảo khoa học quốc gia diễn ra ngày 24/4/2022 tại Khu du lịch Sao Việt, TP Tuy Hòa, Phú Yên. Hội thảo do Trường Đại học Phú Yên phối hợp với Viện Nghiên cứu phát triển Phương Đông, Viện Khoa học Giáo dục Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đà Lạt, Trường Đại học Thái Bình Dương tổ chức. Hội thảo đã thu hút trên 60 tham luận của các chuyên gia trong và ngoài nước.

Khoảng trời riêng Võ Hồng

Trong đề dẫn hội thảo, TS Trần Lăng - Hiệu trưởng Trường Đại học Phú Yên đánh giá: Với cuộc đời cầm bút liên tục hơn nửa thế kỷ, trải qua nhiều giai đoạn lịch sử khác nhau, Võ Hồng là mẫu nhà giáo - nhà văn lương thiện, trong sáng và bền bỉ với nghề. Suốt những năm dài vừa một mình nuôi ba con nhỏ, vừa dạy học, viết văn, Võ Hồng đã để lại một di sản văn chương đồ sộ gồm 6 tiểu thuyết - truyện dài, hàng trăm truyện ngắn, tùy bút và rất nhiều tác phẩm viết cho thiếu nhi.

"Hoài cố nhân" là tác phẩm được xuất bản đầu tiên của Võ Hồng, khai sinh ra sự nghiệp văn chương của nhà văn và từ đó cảm hứng và tinh thần hoài niệm như một đặc trưng xuyên suốt các trang viết. Những đóng góp của nhà văn Võ Hồng cho quê hương, cho văn học, văn hóa dân tộc, cho lĩnh vực giáo dục là vô cùng quan trọng và có ý nghĩa không chỉ trong thực tại mà còn hướng đến tương lai.

Võ Hồng - Người tránh xa những “vết xe cũ” -0

Tham luận tại hội thảo, PGS-TS Võ Văn Nhơn nhấn mạnh, có ý kiến cho rằng Võ Hồng là người đứng ngoài vòng thời đại nhưng có đọc tác phẩm mới thấy ông luôn đồng hành với đất nước, dân tộc. Như một người hiền của phương Đông, văn chương của ông đã vượt lên những thiên kiến chính trị hẹp hòi để bày tỏ chữ Hiếu đối với quê hương, đất nước của mình. Vì thế mà văn chương của ông đã tồn tại bền bỉ với thời gian.

Trong "Người về đầu non", Võ Hồng đã nói về cuộc chiến tranh ở quê hương ông: "Chiến tranh tràn lan mỗi ngày một rộng, làng tôi thành bãi chiến trường. Ðồng bào tản cư, bỏ nhà bỏ cửa, ruộng vườn để cỏ mọc hoang. Bác gái lần mò vào được với chúng tôi, mừng gặp con cháu nhưng mắt vẫn hướng về ngôi nhà cũ và về ngôi mộ bơ vơ ở lại một mình..." (Võ Hồng, 1968). Trong đó có cảnh người chết cũng không được an táng yên ổn, có cảnh người vợ bên xác chồng và đứa con dại có đôi mắt ngây thơ, đầu mang chiếc khăn tang giữa hương trầm mộ chí. Tiểu thuyết "Như cánh chim bay" có thể xem là biên niên sử về con người Phú Yên trong kháng chiến chống Pháp. Những phong trào chống giặc ngoại xâm, giặc đói, giặc dốt. Những cảnh tập luyện quân sự, canh gác, phá đường; phong trào tăng gia sản xuất, trồng khoai, trồng sắn; phong trào bình dân học vụ… đã được ông miêu tả hết sức sinh động trong tác phẩm.

Nhà nghiên cứu Phạm Phú Phong cho rằng, qua trang viết, Võ Hồng thường biểu lộ mọi điều tốt lành cho mọi người, mọi nhà. Thế giới nhân vật của ông là thế giới của những con người yêu thương, độ lượng. Dưới ngòi bút của ông, nhân vật nào cuối cùng cũng có thể trở thành con người tốt. Ông đánh thức thiện lương ở mỗi người, bằng cách kéo tất cả những gì tốt đẹp về phía mình, những người tốt bụng về đứng chật tâm hồn nhân ái, ấm áp tình người của mình.

Đọc Võ Hồng, chúng ta khó tìm thấy những tư tưởng lộ liễu, tính gay cấn và những tuyên ngôn mạnh mẽ. Như một cao thủ có nội công thâm hậu, ông chỉ nói về những việc bình thường, những chuyện có thật trong đời sống quanh mình, chuyện của chính bản thân và gia đình, những chuyện tưởng không có gì để viết. Tư tưởng sâu sắc lại được biểu hiện qua những chi tiết hết sức bình thường, người đọc không phải truy tìm ở nhiều tầng, nhiều lớp xa xôi cũng có thể nhận thức được vấn đề.

Phạm Phú Phong nhìn nhận: "Biệt tài dựng truyện, tạo không khí cho truyện và xương thịt cho tính cách qua từng nét phác thảo cô đọng, làm cho Võ Hồng gần với Nam Cao. Ở ông có cái hóm hỉnh sinh động của Nguyễn Công Hoan, tình cảm nhẹ nhàng chân chất và thiết tha của Thạch Lam, lại có cả sự sắc sảo của Nam Cao. Không phải là sự cộng lại pha tạp, ảnh hưởng mà là sự nhất quán của một văn cách tài hoa theo kiểu Võ Hồng".

Theo TS Lê Thị Hường, nhà văn Võ Hồng sáng tác ở nhiều chặng đường, gồm nhiều thể loại, song ông khá nhất quán về bút pháp. Điều này khiến văn chương Võ Hồng mang một sắc thái riêng, khó hòa lẫn trong văn học miền Nam (1955 - 1975). Võ Hồng đứng riêng ra như thế một phần bởi tâm hồn ông, quan niệm và lối viết của ông gần hơn với văn học lãng mạn.

Tuổi thanh xuân của Võ Hồng trải qua trong bầu khí quyển của văn học lãng mạn. Võ Hồng từng học ở Hà Nội (từ 1940 - 1943), nơi được xem là cái nôi của Thơ mới và Tự lực văn đoàn. Từ truyện ngắn đầu tay "Mùa gặt", đăng trên Tiểu thuyết thứ bảy (1939), phải đến hai mươi năm sau Võ Hồng mới xác lập được vị thế nhà văn; song vệt sáng lãng mạn từ thời tiền chiến vẫn theo ông suốt cuộc đời viết văn, đặc biệt bộc lộ rõ qua truyện ngắn.

Thông điệp lan tỏa yêu thương

Tham luận của hai nhà nghiên cứu Bùi Thanh Truyền và Lê Minh Tú tập trung vào những đóng góp đặc sắc của nhà văn Võ Hồng trên lĩnh vực văn học thiếu nhi. Cũng là kể chuyện trẻ con, nhưng cái duyên của ông không ở sự trong trẻo, hồn nhiên, sôi nổi mà đến từ những đắgn đót, "trầm tư" thuở ấu thơ và cả những tháng năm "gà trống nuôi con": "Vĩnh biệt cây trứng cá", "Một ngày cho mẹ", "Từ giã tuổi thơ", "Người bạn nhỏ tên Tô", "Người anh vắng mặt", "Mẹ gà con vịt", "Cánh thiệp đầu xuân",…

Võ Hồng - Người tránh xa những “vết xe cũ” -0
Hội thảo khoa học quốc gia "Hoài cố nhân - Kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhà văn Võ Hồng". (Ảnh: H.P.)

Bằng sự trải nghiệm, cái nhìn, hành xử của người trong cuộc, trái tim nhạy cảm trước những bi kịch của tha nhân và của chính bản thân, Võ Hồng đã mang lại một dư vị riêng cho văn học thiếu nhi như ông hằng tâm niệm: "Nghệ thuật là thấy được cái nhỏ nhất chưa ai thấy, nghe được cái chưa ai nghe và diễn tả bằng ngôn ngữ chưa ai dùng. Là tránh xa những vết xe cũ, những lối mòn" (Trầm tư, Võ Hồng, NXB Trẻ, 1995).

Trong những câu chuyện thiếu nhi của Võ Hồng, phía sau nỗi buồn luôn chan chứa những tình cảm chân thành, nồng nàn, dung dị. Càng xót xa, buồn bã trước cái chết của con Tô (Người bạn nhỏ tên Tô), sự ra đi của cây trứng cá trong vườn (Vĩnh biệt cây trứng cá), người đọc càng nhận thấy rõ mối giao kết, gắn bó vô hình nhưng mật thiết, mạnh mẽ giữa trẻ em với thiên nhiên. Tác giả muốn đề cao tấm lòng nhân hậu của các em dành cho vạn vật cũng như vai trò quan trọng của tự nhiên trong hành trình nuôi dưỡng nhân cách, tinh thần của trẻ. Tuy thiếu vắng hình ảnh người mẹ, nhưng không gian gia đình trong truyện "Mẹ gà con vịt" chưa bao giờ vắng tiếng nói tiếng cười. Hạnh phúc đơn sơ mà nồng thắm có được nhờ tình yêu vô bờ bến của người cha và tấm lòng hiếu thảo của các con.

Nhà biên khảo Nguyễn Vy Khanh nhận định: "Tác phẩm của Võ Hồng lúc nào cũng được trân quý, chứng tỏ chúng thật có giá trị tinh thần và lịch sử và đã trải qua được sàng lọc của thời gian. Ông đã là nhà văn lớn của nửa hậu bán thế kỷ XX, bề thế văn nghiệp của ông lớn không phải ở những triết lý, học thuyết có thể đề xướng trong các tác phẩm mà là ở sự già dặn, phong phú và chân thật của tác giả".

Tại hội thảo, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam khẳng định: "Những giá trị mà nhà văn Võ Hồng để lại qua các tác phẩm văn chương của ông, trong đó có những tác phẩm cho thiếu nhi là vô cùng quý giá. Hội Nhà văn Việt Nam đang thực hiện cuộc vận động sáng tác cho thiếu nhi, để có những tác phẩm văn học khiến các em trở thành những người tốt, mang tinh thần, cốt cách văn hóa người Việt. Các nhà văn hiện nay cần có tâm thế, và cần thực hiện được sứ mệnh của mình như nhà văn Võ Hồng và những nhà văn thế hệ ông đã làm, để lại giá trị vĩnh hằng, vượt thời gian".

Nhà văn Võ Hồng sinh tại làng Ngân Sơn (xã An Thạch, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên) - một ngôi làng trước đây chuyên làm đồ gốm, nằm bên bờ sông Phường Lụa, gần nhà thờ Mằng Lăng, núi A Man và đường ra gành Đá Dĩa. Giấy khai sinh Võ Hồng ghi là 5/5/1921, nhưng theo lời ông đã kể, ông sinh vào ngày Năm, tháng Chạp năm Nhâm Tuất (tức ngày 21/1/1923 tính theo dương lịch). Ông mất ngày 31/3/2013.

Đào Đức Tuấn

Các tin khác

Quỹ đạo kỳ lạ của điện ảnh thế giới 2026

Quỹ đạo kỳ lạ của điện ảnh thế giới 2026

Suốt nhiều năm qua, không quá khó thấy những dự án thống trị phòng vé quốc tế là các bom tấn có kinh phí khổng lồ, được thực hiện bởi những đạo diễn có tên tuổi, sở hữu dàn diễn viên nổi tiếng hay được quảng bá một cách rộng khắp… Nhưng với điện ảnh 2026, một chương đoạn mới đã được mở ra, nơi các khuôn mẫu đã hết “phép màu” và không có gì là chắc chắn cả.

Vẫn trò chuyện với thành phố của đời mình

Vẫn trò chuyện với thành phố của đời mình

Nhà thơ Bằng Việt ở tuổi 85 được trao tặng Giải thưởng lớn của “Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội” năm 2026. Thêm một dấu son để ghi nhận một cuộc đời thi ca gắn bó với mảnh đất ngàn năm văn hiến.

Từ huyền thoại Mã Yên Sơn đến màn ảnh

Từ huyền thoại Mã Yên Sơn đến màn ảnh

Một trong những nguồn cảm hứng để dựng nên bộ phim “Hộ linh tráng sĩ: Bí ẩn mộ vua Đinh” là những nghi án và truyền thuyết về cái chết của cha con Vua Đinh Tiên Hoàng cùng lăng mộ trên Mã Yên Sơn. Ngọn núi huyền thoại này được xem là “huyệt đế vương”, một trong những danh sơn của cố đô Hoa Lư, Ninh Bình.

Anne Carson và những biên giới mới của văn chương

Anne Carson và những biên giới mới của văn chương

Tối 8/10 (giờ Việt Nam), Viện Hàn lâm Thụy Điển đã vinh danh nhà thơ, nhà viết tiểu luận, học giả văn chương cổ điển và nghệ sĩ thể nghiệm người Canada Anne Carson là chủ nhân mới nhất của giải Nobel Văn chương. Đây là kết quả không quá bất ngờ, bởi không chỉ là một trong hai cái tên được nhắc đến nhiều nhất ngay trước "giờ G", mà bà còn sở hữu di sản sáng tạo vô cùng đồ sộ, được đánh giá cao.

Điều Ước để lại

Điều Ước để lại

Có những chuyến đi không đơn thuần là sự dịch chuyển về vị trí địa lý, mà là một hành trình tìm về những khoảng lặng tâm hồn và cả chiều sâu văn hóa. Đầu thu này, chúng tôi đã có một chuyến đi như thế!

"Lời giã biệt" của "ông hoàng" truyện trinh thám Nhật Bản

"Lời giã biệt" của "ông hoàng" truyện trinh thám Nhật Bản

Chỉ ít ngày sau khi nhà văn Higashino Keigo qua đời, cuốn tiểu thuyết mới nhất và cũng là cuối cùng của ông đã được phát hành ở Nhật Bản vào sáng 5/8/2026 như một "lời giã biệt" hàng triệu độc giả yêu mến ông suốt hơn 40 năm qua...

Đến Bắc Kinh xem Bảo tàng Văn nhân

Đến Bắc Kinh xem Bảo tàng Văn nhân

Ngoài khu lưu niệm Nguyễn Du ở Hà Tĩnh, khu lưu niệm Lê Quý Đôn ở Thái Bình và khu lưu niệm Nguyễn Đình Chiểu ở Bến Tre, thì văn học hiện đại nước ta cũng đã có công trình Bảo tàng Văn học Việt Nam. Thế nhưng, nhìn ra các nước trong khu vực, so với Trung Quốc, thì cách lưu dấu văn nhân ở Việt Nam vẫn chưa thể hiện được tính chuyên nghiệp. Chúng tôi đã có dịp “mục sở thị” một số mô hình bảo tàng văn nhân tại Bắc Kinh và không khỏi trầm trồ về sự đầu tư nghiêm túc và sự quản lý khoa học.

Giá trị của tình yêu trong văn học dân gian

Giá trị của tình yêu trong văn học dân gian

Văn học dân gian là tấm gương phản chiếu hành trình con người đi từ thuở hoang sơ đến văn minh. Lần theo dấu vết các trang truyện cổ, chúng ta sẽ thấy tổ tiên đã từng bước dựng xây nền tảng gia đình, thiết lập trật tự xã hội bằng cả trí tuệ lẫn sự trải nghiệm qua nhiều thế hệ.

Nhà thơ Vũ Cao: Đi ta đi, đỉnh đèo kia phía trước

Nhà thơ Vũ Cao: Đi ta đi, đỉnh đèo kia phía trước

Tôi trở lại con đường Núi Đôi (Xã Sóc Sơn-Hà Nội), men theo đường dốc lên đỉnh núi. Những câu thơ bay lên bát ngát như ngày nào lớp học chúng tôi được nghe giáo sư Hoàng Như Mai giảng bài thơ “Núi Đôi” của cố nhà thơ Vũ Cao (1922-2007). Giọng ông sang sảng vang trên giảng đường: “Anh đi bộ đội sao trên mũ/ Mãi mãi là sao sáng dẫn đường/ Em sẽ là hoa trên đỉnh núi/ Bốn mùa thơm ngát cánh hoa thơm”. Những ký ức học trò trong tôi bỗng hiện về trên đỉnh núi mùa thu đầy hoa và búp lá non tơ...

Người vẽ cờ Tổ quốc

Người vẽ cờ Tổ quốc

Lá cờ đỏ sao vàng được sử dụng trong cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ - về sau được chọn làm Quốc kỳ - đã tung bay trên Quảng trường Ba Đình lịch sử ngày Độc lập 2/9/1945. Nguyễn Hữu Tiến - một chiến sĩ Cộng sản kiên trung, gắn với câu chuyện lịch sử về sự ra đời của lá cờ đỏ sao vàng.

Danh Họa Nguyễn Phan Chánh - Mộng mây vờn gió

Danh Họa Nguyễn Phan Chánh - Mộng mây vờn gió

Tôi chiêm ngưỡng và yêu nghệ thuật tranh lụa Nguyễn Phan Chánh (1892-1984) từ hàng chục năm trước. Đặc biệt, sau khi gặp gỡ nhà văn Nguyệt Tú (con gái đầu của họa sĩ Nguyễn Phan Chánh) vào năm 2004, tôi càng thêm yêu tranh ông. Những câu chuyện nhà văn Nguyệt Tú viết về cha mình trong cuốn "Đường sáng trăng sao" (NXB Tổng hợp, TP Hồ Chí Minh - 2004) làm tôi bất ngờ với những di sản họa sĩ để lại. Bức nào cũng như một cung đàn loang sương khói trong veo nước thu vàng.

Văn Phác, vị tướng cầm súng và cầm bút

Văn Phác, vị tướng cầm súng và cầm bút

Hiếm có một thủ trưởng Tổng cục Chính trị nào đặc biệt như Thiếu tướng Trần Văn Phác, ông từng làm Tổng biên tập hai tờ báo lớn, đặc sắc trong quân đội, đó là Tạp chí Văn nghệ Quân đội và Báo Quân đội nhân dân.