Văn học tuổi 20 lần 7 – Trang viết ám ảnh với hiện thực

Giải thưởng Văn học tuổi 20 lần 7 đang bước vào chặng nước rút. 12 tác phẩm xuất sắc nhất lọt vào vòng chung khảo chính thức lộ diện. Sức trẻ với ngòi bút đầy trăn trở và ám ảnh trước hiện thực bề bộn là những gì mà các tác giả mùa giải năm nay thể hiện.

Văn học tuổi 20 lần 7 kéo dài từ đầu năm 2019 đến cuối năm 2021. So với các mùa giải trước, số lượng tác phẩm dự thi tăng vượt trội: hơn 500 tác phẩm. Trong số 12 tác phẩm lọt vào vòng chung khảo, số truyện dài và tập truyện ngắn ngang ngửa nhau. Truyện dài gồm "Ngủ ngon nhé, nàng thơ" của tác giả Nguyễn Dương Quỳnh, "Bảy bảy bốn chín" -  Hoàng Công Danh, "Cõi người mắc cạn" - Hoàng Khánh Duy, "Kẻ săn chuột" - Phã Nguyện, "Vụn kí ức" - Yang Phan, "Chopin biến mất" - Hiền Trang. Tập truyện ngắn gồm: "Lũ chim thích chọn cành khô" -  Mai Thanh Nga, "Bí mật của bóng tối" - Đinh Thành Trung, "Nửa lời chưa nói" - Duy Ân, "Chuồng cọp trên cao" - Nguyễn Thu Hằng, "Vệt sáng của bụi" - Lê Quang Trạng, "Có thú dữ trong thành phố" - Nguyên Nguyên. 

screen shot 2022-04-01 at 20.59.06.jpg -0
Một số tác giả có tác phẩm lọt vào vòng chung khảo Văn học tuổi 20 lần 7.

Ở những mùa giải trước, số lượng tập truyện ngắn tuy ngang ngửa, thậm chí nhỉnh hơn truyện dài nhưng lọt vào vòng chung khảo chỉ khoảng một, hai tác phẩm. Năm nay có đến sáu tập truyện ngắn vào chung khảo thì quả là con số đáng gờm. Nhiều người cho rằng điều này chứng tỏ sự lên tay của cây bút trẻ bởi viết được truyện ngắn hay, chất lượng là thách thức không hề dễ dàng.

Trước tín hiệu này, ông Dương Thành Truyền, nguyên Trưởng ban tổ chức Giải thưởng đặt câu hỏi: "Phải chăng những biến động nhanh chóng, liên tục, dồn dập diễn ra trên phạm vi rộng lớn, trên nhiều lĩnh vực, ở nhiều nền văn hóa… đã thôi thúc người viết viết nhanh viết gấp, để chạy đua phản ánh cho vừa cho kịp với hiện thực đang bày ra bề bộn, ngổn ngang cùng với những suy tư, dồn nén trong cõi lòng người trẻ vốn là đối tượng gắn chặt của những đổi thay hôm nay?".

Lướt qua 12 tác phẩm góp mặt ở vòng cuối cùng, không khó nhận ra những "người quen" của "rừng văn trận bút" dù đa số họ đều là gương mặt rất trẻ thuộc thế hệ 9X. Hiền Trang từng gây chú ý khi cô đoạt giải ba Văn học tuổi 20 lần 6 với tập truyện ngắn "Giấc mộng lang thang trên đồng cỏ úa". Lần này, cô trở lại cuộc thi cùng truyện dài "Chopin biến mất". Tác phẩm kể về một vị thám tử đi điều tra vụ thiêu sống của một nữ diễn viên trên sân khấu. Để rồi anh nhận ra thế giới nghệ thuật đang trên bờ vực biến mất hoàn toàn, anh phải lên đường để cứu những bài hát anh yêu. Một thế giới mới mở ra, trong đó, nghệ thuật và nhân sinh đang tìm cách định nghĩa và chi phối nhau. Ngoài Hiền Trang còn có những gương mặt quen khác như Nguyễn Dương Quỳnh, Nguyên Nguyên, Mai Thanh Nga...

Riêng Phã Nguyện và Duy Ân là hai gương mặt mới toanh lần đầu chạm ngõ văn chương. Tuy vậy tác phẩm của họ đều ngang tài ngang sức với những tên tuổi cũ. Với "Nửa lời chưa nói", Duy Ân mang đến góc nhìn đặc biệt khi dùng chính đề tài nghiên cứu về mối liên hệ giữa ngôn ngữ và nhận thức để làm cảm hứng cho những mẩu truyện ngắn trĩu nặng nhân sinh. Một câu nói mập mờ hai nghĩa trong tình yêu; một cái tên con gái thật khó đọc với anh chàng nước ngoài, như tiên báo cho cảm tình cũng trắc trở; ngôn ngữ mẹ đẻ mà ta mặc nhiên biết dùng, liệu có mặc nhiên hiểu rõ? Tác giả lồng ghép khéo léo cả những cụm kết cấu, từ ngữ của ngôn ngữ khác trong những câu chuyện về cuộc sống, tạo sức hấp dẫn rất riêng.

Đúng như chủ đề cuộc thi "Tuổi 20 hôm nay: Cuộc sống và góc nhìn" trang viết của các tác giả là tấm gương phản chiếu cuộc sống và sự quan tâm của tuổi 20 hôm nay. Đó là cuộc sống khi đi du học hay sinh sống nơi đất khách, phải nỗ lực vươn lên. Đó là trách nhiệm của người trẻ trước cuộc sống và xã hội. Đó là vấn đề môi trường, chữa lành tâm lý. Đó là những thân phận dưới đáy xã hội. Đó là những áp lực của cuộc sống công sở, hay cuộc mưu sinh nơi thành thị. Hay đó chính là văn chương, ngôn ngữ và nghệ thuật được chính các tác giả chọn làm đề tài. Sinh ra trong những bề bộn của đời sống khiến cái nhìn của họ giàu nỗi niềm và giọng điệu khác biệt, giàu tri thức.

screen shot 2022-04-01 at 20.59.14.jpg -0
Các tác phẩm tranh giải vòng chung khảo.

Theo đánh giá của ban tổ chức, các tác phẩm vào vòng chung khảo không có tác phẩm viết về đề tài chiến tranh, về lịch sử dân tộc, về tín ngưỡng dân gian với bút pháp sử thi, kỳ ảo, xuyên không… cùng hệ thống chi tiết đồ sộ như vài lần trước mà xoáy sâu vào hiện thực hôm nay. Tuy vậy, sức nặng của hiện thực ấy khiến người đọc ám ảnh khi lật giở từng trang sách. Đó là ám ảnh về nguồn cội (Lũ chim thích chọn cành khô), ám ảnh về tâm linh trong đời thực (Bảy bảy bốn chín), ám ảnh về ký ức trong hành trình thay đổi số phận (Vụn ký ức), ám ảnh về những tổn thương tinh thần và khát vọng được chữa lành (Bí mật của bóng tối, Có thú dữ trong thành phố), ám ảnh về trách nhiệm cá nhân trong thực tại bất lực trước những thế lực vượt sức con người như biến đổi khí hậu, thiên tai (Cõi người mắc cạn)…

"Bức tranh hiện thực của cuộc sống đương đại đã được 12 tác giả trình bày với đầy ắp "hiện thực" của hai thế giới hiện thực. Một thế giới hiện thực được kể lại từ đời sống của làng quê, đời sống của thị thành, đời sống nơi xứ người, với những phận người chìm nổi cùng những bi kịch. Trên nền của một thế giới đã rất khác: với mạng xã hội, với dữ liệu lớn, với trí tuệ nhân tạo, mỗi người chúng ta vẫn tiếp tục mắc kẹt trong những điều muôn thuở giữa đúng - sai, thật - giả, mộng - tỉnh…

Nhưng bên cạnh đó, gây ngạc nhiên, lại có một thế giới hiện thực được tái tạo từ hiện thực - một thế giới đã sản sinh, được điều kiện hóa bởi ngôn từ, bởi nghệ thuật. Hiện thực tạo ra ngôn từ, nhưng đến lượt mình, ngôn từ cũng tạo ra một hiện thực mới. Cuộc sống làm nên nghệ thuật, nhưng cũng chính nghệ thuật làm nên một cuộc sống khác của con người. Thế giới hiện thực thứ hai này, hòa quyện và chi phối thế giới hiện thực thứ nhất, như hai mà một, tạo nên những trang sách độc đáo, bất ngờ, đầy cảm hứng " - ông Dương Thành Truyền nhận xét.

Nói về văn chương thế hệ mình, cây bút trẻ Phạm Bá Diệp từng bày tỏ: "Trong số tác phẩm của thế hệ 8x, 9x, tôi đặc biệt thích thú với tinh thần sáng tạo, sẵn sàng phá cách và đập vỡ mọi giới hạn, không gò bó mình trong một thể loại, dòng văn chương hay một đường dây trói buộc nào về tính logic, tính truyền thống, quy tắc văn học hoặc chủ đề cốt truyện. Tôi cho rằng, đây là điều khác biệt nhất của thế hệ chúng tôi với lớp tiền bối".

Nhà phê bình Mai Anh Tuấn cũng chung nhận định: "Đọc trang viết của họ, trước hết, tôi nhận thấy họ khá am tường một lĩnh vực nghệ thuật nào đó ngoài văn chương. Âm nhạc, điện ảnh hay hội họa, với họ, là những gợi dẫn xúc cảm để không chỉ tạo dựng bối cảnh cho câu chuyện, mà còn để lấy cớ bộc lộ các quan điểm thẩm mĩ theo hướng hiện đại chủ nghĩa của họ. Không nên hồ nghi họ hợm hĩnh khoe chữ mà hãy hình dung họ là những thực thể sinh trưởng trong môi trường đa văn hóa, cho phép họ đến gần với thế giới đa ngôn ngữ bằng nhu cầu xóa mờ các đường biên nghệ thuật".

Điều đó thể hiện rất rõ trong 12 tác phẩm lọt vào chung khảo lần này. "Chopin biến mất" là sự tổng hòa của ngôn ngữ điện ảnh, âm nhạc và triết học. Tương tự, "Ngủ ngon nhé, nàng thơ" là cái đẹp hòa quyện của nghệ thuật, hội họa, tâm lý học. 

Những người trẻ đang cho thấy nội lực sáng tạo mạnh mẽ của họ khi dấn thân vào văn đàn. Sự xuất hiện của nhiều tên tuổi quen chứng tỏ họ rất nghiêm túc trên con đường văn chương và quyết định bền bỉ đường dài, không ngại thể nghiệm mới. Hiền Trang tâm sự: "Tôi mất ba năm để viết "Chopin biến mất", viết lại hai lần. Chỉ đến khi viết lại lần thứ ba, tôi mới biết cái khiến tôi chưa hài lòng ở những lần trước là gì. Đó là nội dung của cuốn sách này phải chính là hình thức của nó, và ngược lại. Nó phải theo đuổi một thứ hình thức chủ nghĩa, làm dáng chủ nghĩa, điệu đà chủ nghĩa, đại loại vậy. Và để làm được điều đó, tôi phải nỗ lực sao cho từng từ ngữ phải qua một khâu "casting" gắt gao trước khi được đưa lên sân khấu. Còn một vài thử nghiệm khác khiến tôi mãn nguyện khi hoàn thành cuốn sách".

Dự kiến, lễ tổng kết và trao giải Văn học tuổi 20 lần 7 sẽ diễn ra vào cuối tháng 5-2022. Ban giám khảo vòng chung khảo quy tụ các nhà nghiên cứu và nhà văn tên tuổi như PGS.TS Ngô Văn Giá, PGS.TS Nguyễn Thành Thi, nhà văn Phan Hồn Nhiên, nhà văn Nguyễn Ngọc Tư, nhà báo Thúy Nga.

Mai Quỳnh Nga

Các tin khác

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

Trải qua 80 năm xây dựng và trưởng thành, Báo Công an nhân dân (CAND) không chỉ là tiếng nói của lực lượng CAND, mà còn là địa chỉ tin cậy, gắn bó của nhiều thế hệ văn nghệ sĩ cả nước. Từ những trang viết, cuộc trò chuyện đến sự đồng hành trong các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, tình cảm chân thành mà giới văn nghệ sĩ dành cho Báo CAND đã góp phần bồi đắp mối gắn kết bền chặt giữa báo chí với đời sống văn học, nghệ thuật, giữa người cầm bút với những người làm nghệ thuật. Qua năm tháng, sự tin yêu, trân trọng và đồng hành ấy đã trở thành một phần ý nghĩa trong hành trình phát triển của tờ báo. Sức lan tỏa của một cơ quan báo chí không chỉ ở những trang viết mà còn ở khả năng kết nối con người bằng niềm tin và những giá trị nhân văn.

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh hiện là Phó trưởng đoàn Kịch cổ điển, Nhà hát Kịch Việt Nam. Anh được biết đến là một nghệ sĩ có nhiều khám phá độc đáo, mới mẻ với kịch đương đại, lịch sử, thiếu nhi. "Bén duyên" và bị cuốn hút với các vở diễn về đề tài hình tượng người chiến sĩ Công an nhân dân (CAND) đã giúp anh có nhiều trải nghiệm mới mẻ. Phóng viên Chuyên đề Văn nghệ Công an có cuộc trò chuyện với NSND Tạ Tuấn Minh.

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Từ những giai điệu thấm đẫm tình quê hương đến những câu chuyện lay động lòng người, chương trình nghệ thuật "Kết nối yêu thương" gửi đi thông điệp giản dị mà sâu sắc: Không ai nên đơn độc trước nghịch cảnh. Đằng sau mỗi người phụ nữ đau yếu, mỗi em nhỏ mang bệnh hiểm nghèo là một phận đời cần được chở che, một ước mơ cần được níu giữ. Khi những trái tim cùng rung lên nhịp đập yêu thương, nghệ thuật không chỉ chạm đến cảm xúc mà còn khơi dậy trách nhiệm cộng đồng, thắp lên hy vọng cho những cuộc đời còn nhiều gian khó.

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Liên hoan phim (LHP) Tài liệu châu Âu – Việt Nam lần thứ 16 (diễn ra từ ngày 18 đến ngày 26/9) quy tụ 25 tác phẩm điện ảnh tài liệu đặc sắc đến từ Việt Nam và các quốc gia châu Âu. Đây không chỉ là “bữa tiệc” điện ảnh, mở ra cơ hội giao lưu, hợp tác giữa những người làm nghề mà còn là cầu nối để dòng phim đặc biệt này đến gần với công chúng hơn.

Ca sĩ Tùng Dương đã tổ chức riêng nhiều live concert.

Từ “độc đạo” đến đại chúng

25 năm trong nghề, Tùng Dương đã có một hành trình đặc biệt mà không nhiều nghệ sĩ thế hệ anh có thể làm được. Đó là hành trình của một nghệ sĩ luôn muốn bước ra khỏi vùng an toàn, không ngừng thử nghiệm, tìm kiếm những giới hạn mới của giọng hát và tư duy âm nhạc. Nhưng cũng chính trên hành trình tưởng như ngày càng đi xa ấy, Tùng Dương lại ngày càng trở về gần hơn với những điều căn cốt: gia đình, tình yêu, con người, quê hương, đất nước, những giá trị đã làm nên căn tính của mình.

Buổi gặp gỡ báo chí giới thiệu chương trình “Phú Quang - Còn mãi một tình yêu” tại Nhà hát Hồ Gươm

Âm nhạc không chỉ là ký ức

Gần 5 năm sau ngày nhạc sĩ Phú Quang rời cõi tạm, những giai điệu của ông vẫn hiện diện trong đời sống âm nhạc Việt Nam. Năm 2026, ba người con của ông chính thức tiếp nhận di sản âm nhạc mà cha để lại. Nhưng câu chuyện di sản âm nhạc Phú Quang không chỉ là câu chuyện của một gia đình tiếp nhận một gia tài nghệ thuật. Nó đặt ra một vấn đề lớn hơn: làm thế nào để di sản âm nhạc của một nhạc sĩ được bảo vệ, được trao truyền và tiếp tục sống trong đời sống đương đại?

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Ngày nay, nhiều tác phẩm điện ảnh ra đời nhận được sự bàn luận sôi nổi trên mạng xã hội cùng những bài review phim xuất hiện dày đặc. Tuy nhiên, giữa dòng chảy ồn ã ấy lại thiếu vắng những bài phê bình có chuyên môn, đi sâu vào ngôn ngữ điện ảnh, giá trị nghệ thuật và ý nghĩa văn hóa của tác phẩm. Để đời sống điện ảnh không chỉ dừng lại ở những lời khen - chê, đánh giá cực đoan, cần thêm những tiếng nói phê bình giàu tri thức, góp phần nâng cao thị hiếu và nuôi dưỡng tình yêu điện ảnh trong công chúng.

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Việc đưa chất liệu truyền thống vào các sản phẩm nghệ thuật đang trở thành xu hướng và mở ra nhiều hướng sáng tạo, góp phần làm mới cách tiếp cận và lan tỏa những giá trị văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, điều này cũng yêu cầu nghệ sĩ cần sự hiểu biết, tôn trọng và trách nhiệm với những giá trị văn hóa mà sản phẩm khai thác.

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” của Tố Hữu - một trong những bài thơ tiêu biểu viết về Cách mạng Tháng Tám năm 1945, không chỉ là niềm vui của một cá nhân, hay của hàng chục triệu người, còn là niềm vui hồi sinh của một dân tộc vừa thoát khỏi ách nô lệ, giành lại quyền làm chủ vận mệnh. Cũng là niềm vui được cống hiến và kiến tạo tương lai. “Vui bất tuyệt” trở thành cảm hứng chung cho nhiều tác phẩm nổi tiếng cùng chủ đề.

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Những người trẻ thế hệ 8x, 9x, 2000 đang lựa chọn cách tiếp cận lịch sử theo cách riêng của mình. Với họ, lịch sử là những câu chuyện được kể lại sống động trên các nền tảng số, hay những bộ phim, những bài hát, những tiểu thuyết hấp dẫn và ý nghĩa... giúp họ hiểu hơn về đất nước mình.

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

Bắt đầu lên sóng truyền hình ANTV (thứ Bảy, Chủ nhật) từ ngày 22/8 và trên kênh HTV9 (thứ Hai, thứ Ba) từ ngày 24/8, bộ phim truyền hình "Kế hoạch CM12" đã nhanh chóng thu hút sự quan tâm của công chúng. Không chỉ khắc họa những cuộc đấu trí căng thẳng, "Kế hoạch CM12" còn làm nổi bật bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh thầm lặng của những cán bộ, chiến sĩ CAND trong hành trình bảo vệ An ninh Tổ quốc từ những ngày đầu đất nước thống nhất.

Trưởng thành cùng lực lượng

Trưởng thành cùng lực lượng

Trong hơn 80 năm xây dựng, phấn đấu và trưởng thành của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam, có thể nói rằng, văn học nghệ thuật về lực lượng công an với sứ mệnh của mình đã góp phần đáng kể vào sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc, vì cuộc sống bình yên, hạnh phúc của nhân dân…

Thời của tiểu thuyết trinh thám

Thời của tiểu thuyết trinh thám

Mới đây, việc 2 bộ phim kinh dị "BACKROOMS" và "Obsession" thắng lớn phòng vé đã gây ra nhiều bất ngờ. Bên cạnh việc được thực hiện bởi các nhà sáng tạo nội dung tuy không chuyên về điện ảnh nhưng lại mang đến sự mới mẻ, thích thú, thì thực tế này cũng cho thấy thể loại thriller/mystery hay giật gân/bí ẩn đang được yêu thích hơn bao giờ hết cả trong phim ảnh cũng như văn chương.

Kể chuyện truyền thống Công an nhân dân bằng âm nhạc

Kể chuyện truyền thống Công an nhân dân bằng âm nhạc

Được đầu tư hoành tráng, công phu và giàu sáng tạo, các chương trình nghệ thuật về Công an nhân dân (CAND) thời gian qua không chỉ góp phần làm mới nghệ thuật chính luận mà còn lan tỏa sâu sắc hình tượng người chiến sĩ CAND bản lĩnh, nhân văn, gần gũi trong lòng công chúng.