USMCA trước ngã rẽ: Thách thức và cơ hội cho thương mại Bắc Mỹ

Washington từ chối gia hạn Hiệp định Thương mại Mỹ - Mexico - Canada (USMCA), kích hoạt đồng hồ đếm ngược 10 năm trước khi hiệp định có thể hết hiệu lực nếu ba nước không đạt được một thỏa thuận mới. Quyết định này không phải là sự chấm dứt ngay lập tức của một thỏa thuận thương mại trị giá hàng nghìn tỷ USD, nhưng lại mở ra một giai đoạn khó đoán định đối với nền kinh tế Bắc Mỹ.

Sau 6 năm đánh giá khu vực mậu dịch tự do Bắc Mỹ, quyết định từ chối này đồng nghĩa với việc hiệp định sẽ chỉ được duy trì trong 10 năm tiếp theo, đi kèm với các cuộc đánh giá thường niên trước khi chính thức hết hạn, trừ khi cả ba quốc gia thống nhất được những thay đổi để tái ký kết. Động thái này đẩy khối kinh tế trị giá 1.600 tỷ USD giao thương hàng năm vào nguy cơ đổ vỡ.

Bên cạnh đó, điều này phản ánh rõ hơn chiến lược thương mại của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump, đó là sử dụng lại đòn bẩy thuế quan và đàm phán để buộc các đối tác điều chỉnh chuỗi cung ứng, đưa hoạt động sản xuất quay trở lại Mỹ và thu hẹp thâm hụt thương mại. Tuy nhiên, phía sau mục tiêu chính trị hấp dẫn đó là một thực tế phức tạp: nền kinh tế Bắc Mỹ đã trở thành một mạng lưới sản xuất liên kết sâu sắc, nơi việc “đưa sản xuất về nước” không đơn giản chỉ là thay đổi địa điểm nhà máy.

download-2.png
Việc Mỹ từ chối gia hạn USMCA khiến khối kinh tế Bắc Mỹ đối mặt với tương lai bất định. Ảnh minh họa Reuters.

Thâm hụt thương mại và nỗi lo ảnh hưởng từ Trung Quốc

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến lập trường cứng rắn của Mỹ không nằm ngoài vấn đề thâm hụt thương mại - một nỗi ám ảnh kinh niên trong các chính sách kinh tế của ông Trump. Theo số liệu năm 2025, thâm hụt thương mại hàng hóa của Mỹ với Mexico đã chạm mốc khổng lồ 197 tỷ USD, trong khi con số này với Canada là 48,3 tỷ USD.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer đã thẳng thắn tuyên bố: “Nước Mỹ không đồng ý gia hạn USMCA dưới hình thức hiện tại. Mỹ sẽ tiếp tục thảo luận với Mexico và Canada để giải quyết những thiếu sót của hiệp định cũng như thâm hụt thương mại với các quốc gia này”.

Tuy nhiên, bản chất của những con số thâm hụt này đòi hỏi một cái nhìn sâu sắc hơn. Đối với Canada, phần lớn thâm hụt của Mỹ xuất phát từ việc nhập khẩu dầu mỏ - một nguồn năng lượng thiết yếu phục vụ cho chính nền kinh tế Mỹ. Trong khi đó, thâm hụt với Mexico tăng vọt lại là hệ quả của một xu hướng kinh tế toàn cầu: các công ty đa quốc gia đã ồ ạt chuyển dịch chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc để tránh né các đòn thuế quan của Mỹ và chọn Mexico làm “bến đỗ” thay thế.

Chính quyền Mỹ nhận thức rất rõ điều này. Một quan chức cấp cao của chính quyền ông Trump nhấn mạnh rằng các cuộc đàm phán song phương sắp tới tại Mexico City - dự kiến diễn ra vào dịp 20/7 - sẽ tập trung chặt chẽ vào an ninh kinh tế. Mục tiêu tối thượng không chỉ là cân bằng cán cân thương mại, mà còn nhằm chặn đứng việc các quốc gia thứ ba, đặc biệt là Trung Quốc, lợi dụng cơ chế của USMCA như một “cửa sau” để đưa hàng hóa vào thị trường Mỹ với mức thuế ưu đãi.

“Nút thắt” ngành sản xuất ô tô và đòn bẩy thuế quan

Tâm điểm của các cuộc đàm phán sắp tới chắc chắn sẽ xoay quanh ngành công nghiệp ô tô. Trong hai vòng đàm phán trước đó với Mexico, chính quyền ông Trump đã đưa ra những yêu cầu đòi hỏi các phương tiện sản xuất tại Bắc Mỹ phải chứa tới 50% hàm lượng linh kiện của Mỹ, đồng thời đẩy tỷ lệ nội địa hóa toàn khu vực lên mức 82%.

Đây là một thách thức trực tiếp đối với mô hình sản xuất tinh gọn của chuỗi cung ứng hiện tại. Để tạo áp lực đàm phán, ông Trump không ngần ngại sử dụng vũ khí thuế quan - vốn đã trở thành thương hiệu của ông. Nước Mỹ đã áp đặt mức thuế 25% đối với ô tô từ Mexico và Canada, 50% đối với kim loại và 10% đối với gỗ xẻ. Điều nghịch lý là ông Trump từng ca ngợi USMCA vào năm 2020 là “hiệp định tuyệt vời nhất mà chúng ta từng ký kết”, nhưng giờ đây lại tỏ ra hoài nghi về lợi ích của nó, thậm chí nhiều lần tuyên bố nước Mỹ sẽ tốt hơn nếu không có USMCA.

Về phía các nước láng giềng, phản ứng ban đầu cho thấy sự thận trọng nhưng kiên quyết. Bộ trưởng Kinh tế Mexico, Marcelo Ebrard, khẳng định Mexico sẵn sàng giúp Mỹ giải quyết các mối quan ngại về mất việc làm và thâm hụt, nhưng nhấn mạnh rằng họ sẽ không nhượng bộ nếu điều đó gây tổn hại đến ngành công nghiệp mũi nhọn của mình. “Chúng tôi sẽ không để ngành công nghiệp ô tô của mình rơi vào thế bất lợi”, ông Ebrard tuyên bố, đồng thời giữ thái độ lạc quan về mặt ngoại giao khi cho rằng không có khác biệt nào quá lớn đến mức không thể dung hòa.

Tại Canada, Bộ trưởng phụ trách thương mại Mỹ - Canada, ông Dominic LeBlanc, lại đặt trọng tâm vào việc giải quyết các đòn thuế quan trừng phạt của Tổng thống Trump. Sự chia rẽ trong ưu tiên của Canada (thép, nhôm, gỗ xẻ) và Mexico (ô tô) cũng đang mở ra một kịch bản mới: Mỹ có thể sẽ hướng tới các “nghị định thư” thương mại song phương tách biệt với từng quốc gia thay vì một hiệp định ba bên thống nhất, như lời tiết lộ từ quan chức cấp cao của Mỹ.

Thực tế từ doanh nghiệp và nông dân

Trong khi các chính trị gia đang chơi ván cờ địa chính trị, thì những người trực tiếp chịu ảnh hưởng - các tập đoàn công nghiệp và giới nông dân Mỹ - đang gióng lên hồi chuông cảnh báo. Việc đập bỏ hoặc thay đổi đột ngột các cấu trúc của USMCA đang đe dọa làm suy yếu tính cạnh tranh của ngành sản xuất Mỹ trước các đối thủ từ châu Á và châu Âu.

CEO của tập đoàn Nissan, ông Ivan Espinosa, đã chỉ ra một sự thật phũ phàng về tính khả thi của các yêu cầu từ phía Mỹ. Việc đòi hỏi tăng hàm lượng Mỹ trong sản xuất ô tô không chỉ là vấn đề chính trị, mà là bài toán chuỗi cung ứng. “Bạn không thể sản xuất tất cả các linh kiện tại Mỹ. Chuỗi cung ứng không được thiết lập để làm điều đó”, ông giải thích. Hai mẫu xe cỡ nhỏ của Nissan là Versa và Sentra, được sản xuất tại Mexico để phục vụ thị trường Mỹ, hiện đang phải chịu mức thuế 25%. Mặc dù chúng vẫn sinh lời ở thời điểm hiện tại, ông Espinosa cảnh báo rằng những rào cản thuế quan và yêu cầu linh kiện này cuối cùng sẽ đẩy giá thành lên cao, làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng khả năng chi trả của người tiêu dùng Mỹ đối với thị trường ô tô.

Không chỉ có ngành công nghiệp nặng, lĩnh vực nông nghiệp của Mỹ cũng đang đứng trên đống lửa. Các nhóm nông dân đang khẩn thiết kêu gọi duy trì USMCA như một hiệp định ba bên với cơ chế thương mại miễn thuế. Số liệu mới đây cho thấy Mexico và Canada hiện đang tiêu thụ hơn một phần ba tổng lượng nông sản xuất khẩu của nước Mỹ.

Bryan Goodman, người phát ngôn của Liên minh nông nghiệp vì USMCA - tổ chức đại diện cho hàng loạt lợi ích từ người trồng ngô, đậu nành đến các cơ sở chưng cất và đóng gói thịt - nhấn mạnh: “USMCA, không nghi ngờ gì nữa, có vai trò sống còn đối với sinh kế của nông dân, ngư dân và các cộng đồng nông thôn trên khắp cả nước”. Bất kỳ sự gián đoạn nào trong việc tiếp cận hai thị trường láng giềng này cũng sẽ giáng đòn chí mạng vào nền kinh tế nông thôn Mỹ.

Quyết định từ chối gia hạn USMCA không đồng nghĩa với việc hiệp định này sụp đổ ngay. Chiếc đồng hồ 10 năm tạo ra một vùng đệm an toàn nhất định, nhưng lại thiết lập một môi trường kinh doanh đầy rủi ro và khó đoán định.

Tiến Kim (Theo NYT, Reuters)

Các tin khác

Lỗ hổng cố hữu của hạ tầng kiểm soát không lưu Mỹ

Lỗ hổng cố hữu của hạ tầng kiểm soát không lưu Mỹ

Sự cố kỹ thuật nghiêm trọng xảy ra trong quá trình nâng cấp hệ thống viễn thông đã buộc Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) phải ban bố lệnh dừng bay toàn quốc trong nhiều giờ, làm tê liệt hoạt động đi lại và phơi bày những lỗ hổng kéo dài nhiều thập kỷ của hạ tầng kiểm soát không lưu nước này.

Từ Nvidia nhìn lại bài toán kế nhiệm tại Thung lũng Silicon

Từ Nvidia nhìn lại bài toán kế nhiệm tại Thung lũng Silicon

Từ Nvidia đến Apple, Microsoft hay Tesla, vai trò của người sáng lập luôn gắn với những bước ngoặt phát triển. Trong bối cảnh đó, việc CEO Jensen Huang rời Nvidia sau bê bối đời tư đang đặt tập đoàn trước phép thử lớn về khả năng duy trì tăng trưởng, lợi thế cạnh tranh và sự ổn định trong giai đoạn chuyển giao lãnh đạo.

Những vấn đề nào sẽ làm nóng Thượng đỉnh Mỹ - Nga – Trung?

Những vấn đề nào sẽ làm nóng Thượng đỉnh Mỹ - Nga – Trung?

Kế hoạch tổ chức cuộc gặp thượng đỉnh giữa lãnh đạo Mỹ, Nga và Trung Quốc bên lề Hội nghị Cấp cao APEC tại Thâm Quyến đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận quốc tế. Theo giới chuyên gia, cuộc gặp không chỉ phản ánh những tính toán chiến lược của ba cường quốc mà còn có thể tác động đến cục diện an ninh quốc tế.

Viện trợ bị cắt, người tị nạn Palestine tại Lebanon đối mặt với khủng hoảng chồng chất

Viện trợ bị cắt, người tị nạn Palestine tại Lebanon đối mặt với khủng hoảng chồng chất

Tình trạng thiếu hụt ngân sách nghiêm trọng của Cơ quan Liên hợp quốc (LHQ) cứu trợ người tị nạn Palestine (UNRWA) đang khiến các dịch vụ giáo dục, y tế và hỗ trợ xã hội tại những khu tị nạn Palestine ở Lebanon bị thu hẹp. Không chỉ đối mặt với khó khăn kinh tế và thiếu thốn các dịch vụ thiết yếu, hàng trăm nghìn người tị nạn còn phải chịu thêm sức ép từ tình trạng thất nghiệp, gia tăng tội phạm, ma túy và nguy cơ phải di dời do xung đột.

Những toan tính đằng sau “Sáng kiến Hải quân Bắc Cực”

Những toan tính đằng sau “Sáng kiến Hải quân Bắc Cực”

Việc 10 quốc gia Bắc Âu và khu vực lân cận thống nhất tăng cường hợp tác hải quân phản ánh những điều chỉnh đáng chú ý trong chính sách quốc phòng châu Âu. Sáng kiến này không chỉ hướng tới nâng cao năng lực phối hợp quân sự mà còn đặt ra những vấn đề về bảo vệ hạ tầng chiến lược, ứng dụng công nghệ và duy trì cân bằng an ninh tại Bắc Đại Tây Dương và Biển Baltic.

Nga và Ukraine nối lại đàm phán hòa bình tại Abu Dhabi

Nga và Ukraine nối lại đàm phán hòa bình tại Abu Dhabi

Ngày 10/11, các quan chức Nga và Ukraine đã có cuộc gặp tại Abu Dhabi (Các tiểu Vương quốc Arab Thống nhất - UAE) trong vòng đàm phán hòa bình đầu tiên kể từ tháng 2, đánh dấu một nỗ lực mới nhằm chấm dứt chiến sự dưới sự thúc đẩy của các đặc phái viên do Tổng thống Mỹ Donald Trump tiến cử. 

COP31: Thế giới khẩn trương thúc đẩy hành động ứng phó biến đổi khí hậu

COP31: Thế giới khẩn trương thúc đẩy hành động ứng phó biến đổi khí hậu

Trong bối cảnh thế giới đang phải đối mặt với nhiều cuộc khủng hoảng đan xen, từ xung đột vũ trang, lạm phát gia tăng đến những bất định do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra, các nhà lãnh đạo Liên hợp quốc (LHQ) và đại diện chính phủ nhiều nước nhấn mạnh sự cần thiết phải duy trì ưu tiên đối với vấn đề khí hậu.

Bài toán bảo vệ bí mật công nghệ nhìn từ cuộc điều tra tại Nvidia

Bài toán bảo vệ bí mật công nghệ nhìn từ cuộc điều tra tại Nvidia

Hội đồng quản trị Tập đoàn công nghệ Nvidia mới đây cho biết đã mở cuộc điều tra độc lập sau khi xuất hiện thông tin Giám đốc điều hành Jensen Huang có thể là mục tiêu của tình báo nước ngoài. Vụ việc đặt ra câu hỏi về cách Mỹ bảo vệ công nghệ chiến lược khi những thông tin này nằm trong tay doanh nghiệp tư nhân.

Mỹ mở rộng phong tỏa Iran, nguy cơ xung đột quân sự leo thang

Mỹ mở rộng phong tỏa Iran, nguy cơ xung đột quân sự leo thang

Mỹ đang mở rộng chiến dịch phong tỏa Iran, từ các cảng biển sang các tuyến vận tải đường bộ và khu vực biển Caspi, nhằm siết chặt nguồn cung vũ khí, công nghệ và tài chính của Tehran. Động thái diễn ra trong bối cảnh căng thẳng tại eo biển Hormuz tiếp tục gia tăng, các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại và mục tiêu quân sự diễn ra liên tiếp, trong khi những nỗ lực ngoại giao vẫn chưa tạo được đột phá.

Châu Âu chao đảo trước làn sóng đe dọa đánh bom giả mạo

Châu Âu chao đảo trước làn sóng đe dọa đánh bom giả mạo

Mới đây, một số tòa soạn báo chí và đài truyền hình tại Ireland và Bulgaria đã nhận được những lời đe dọa đánh bom qua thư điện tử. Đến nay, dù chưa có bất kỳ thiết bị nổ nào được tìm thấy, sự việc đã làm dấy lên những lo ngại sâu sắc trong giới chức châu Âu về một chiến dịch "chiến tranh lai" tinh vi, được thiết kế nhằm gây bất ổn và gieo rắc nỗi sợ hãi trong lòng xã hội phương Tây.

Báo động toàn cầu vấn đề thiếu vận động ở thanh thiếu niên

Báo động toàn cầu vấn đề thiếu vận động ở thanh thiếu niên

Theo tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tổng Giám đốc Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trong 15 năm qua, thế giới hầu như không đạt được tiến bộ nào trong việc khuyến khích thanh thiếu niên vận động, trong đó các em gái là nhóm bị tụt lại xa nhất. Ông Ghebreyesus khẳng định, giải pháp không nằm ở việc yêu cầu thanh thiếu niên phải nỗ lực hơn.

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Những tác động từ Trung Đông đến thương mại toàn cầu

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Những tác động từ Trung Đông đến thương mại toàn cầu

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ ngày 3/11 đã giúp đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện, chấm dứt thế đa số của đảng Cộng hòa tại Quốc hội. Kết quả này được dự báo sẽ tác động sâu rộng đến chính sách đối ngoại và kinh tế của chính quyền Tổng thống Donald Trump, từ chiến sự Mỹ - Iran, tình hình Ukraine đến thương mại toàn cầu và ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI).

Khi tiện ích công nghệ trở thành lỗ hổng an ninh tại châu Âu

Khi tiện ích công nghệ trở thành lỗ hổng an ninh tại châu Âu

Chỉ bằng cách điều khiển nhiệt độ các hệ thống làm lạnh từ xa, tin tặc đã gây thiệt hại lớn cho hàng loạt siêu thị châu Âu. Những cuộc tấn công này không chỉ phơi bày lỗ hổng công nghệ mà còn đặt ra câu hỏi về khả năng bảo vệ chuỗi cung ứng thực phẩm trước các mối đe dọa an ninh mạng ngày càng phức tạp.

Những lá phiếu giữa kỳ và dư địa chính sách Mỹ

Những lá phiếu giữa kỳ và dư địa chính sách Mỹ

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 sẽ quyết định quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ trong hai năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump. Khi chi phí sinh hoạt trở thành mối quan tâm hàng đầu của cử tri, cuộc đua cũng đặt ra câu hỏi về khả năng chuyển tăng trưởng kinh tế thành những cải thiện thiết thực trong đời sống.

Hé mở cơ hội ngoại giao giữa bóng đen xung đột Mỹ - Iran

Hé mở cơ hội ngoại giao giữa bóng đen xung đột Mỹ - Iran

Các nỗ lực tiếp xúc thông qua trung gian Qatar đang mở ra cơ hội ngoại giao mới giữa Mỹ và Iran, trong bối cảnh hai bên vẫn duy trì lập trường cứng rắn và chuẩn bị cho khả năng xung đột quân sự tái bùng phát. Bất đồng về các điều kiện đàm phán, chương trình hạt nhân và quyền kiểm soát eo biển Hormuz tiếp tục là những trở ngại lớn đối với triển vọng đạt được thỏa thuận.

Nga–châu Phi: Khi hợp tác kinh tế trở thành ưu tiên chiến lược

Nga–châu Phi: Khi hợp tác kinh tế trở thành ưu tiên chiến lược

Không chỉ củng cố những mối quan hệ chính trị và an ninh truyền thống, Nga đang tìm cách tạo dựng ảnh hưởng lâu dài tại châu Phi thông qua thương mại, năng lượng và công nghệ. Hội nghị thượng đỉnh tại Moskva cho thấy bước chuyển đáng chú ý trong định hướng hợp tác giữa hai bên.

Những ưu tiên cấp thiết nhìn từ Hội nghị Ngoại trưởng G20

Những ưu tiên cấp thiết nhìn từ Hội nghị Ngoại trưởng G20

Hội nghị Ngoại trưởng Nhóm các nền kinh tế lớn (G20) tại Atlanta, Mỹ, dự kiến khép lại ngày 31/10 (giờ địa phương) với tuyên bố của nước chủ trì thay cho thông cáo chung. Bất đồng về Ukraine, Trung Đông và chính sách thương mại tiếp tục cản trở đồng thuận, trong khi sức ép lên năng lượng, lương thực và chuỗi cung ứng đòi hỏi các bên tìm hướng phối hợp.

Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí cuộc chiến Mỹ - Israel nhằm vào Iran đã tăng lên ít nhất 47,1 tỷ USD, theo báo cáo mới nhất của Lầu Năm Góc gửi Quốc hội Mỹ. Con số này vượt xa các dự báo trước đó, làm dấy lên lo ngại về khả năng duy trì chiến dịch quân sự, gây thêm sức ép đối với ngân sách liên bang và trở thành bất lợi chính trị đối với Tổng thống Donald Trump trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Israel với những phép tính liên minh hậu bầu cử

Israel với những phép tính liên minh hậu bầu cử

Kết quả kiểm phiếu mới nhất của cuộc bầu cử Quốc hội Israel tiếp tục cho thấy chưa khối chính trị nào giành được đa số cần thiết để thành lập chính phủ. Trong khi các bên bắt đầu thăm dò khả năng hợp tác, Tổng thống Isaac Herzog kêu gọi lãnh đạo các chính đảng giữ tinh thần cởi mở nhằm tránh phải tổ chức một cuộc bầu cử khác.