Hôm 19/11 (giờ địa phương), Cơ quan Liên bang về An toàn thông tin Đức (BSI) nâng mức đánh giá tình hình an ninh công nghệ thông tin của nước này từ “căng thẳng” lên “căng thẳng đến nghiêm trọng”, đồng thời cảnh báo trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi đáng kể phương thức tấn công mạng.
Reuters dẫn báo cáo của BSI cho biết, các mô hình AI tiên tiến có thể giúp đối tượng tấn công phát hiện và khai thác lỗ hổng bảo mật nhanh hơn, với chi phí thấp hơn và khả năng nhắm mục tiêu chính xác hơn. Đáng chú ý, chỉ số Cyber Index do cơ quan này theo dõi đã tăng từ 124 điểm vào giữa năm 2025 lên 238 điểm cùng kỳ năm 2026, phản ánh mức độ gia tăng của các nguy cơ an ninh mạng.
Cảnh báo được đưa ra trong bối cảnh châu Âu liên tiếp ghi nhận những sự cố ảnh hưởng đến hoạt động của các cơ quan, doanh nghiệp và dịch vụ thiết yếu. Cũng trong ngày 19/11, Ủy ban châu Âu xác nhận đã trở thành mục tiêu của một cuộc tấn công mạng có sử dụng AI, khiến các hệ thống xử lý bảng lương, quản lý thời gian làm việc và hoàn trả chi phí y tế bị gián đoạn trong khoảng 10 ngày.
Theo BSI, quá trình số hóa cùng sự gia tăng của các thiết bị kết nối đang mở rộng những điểm có thể bị khai thác, trong khi năng lực phòng vệ của nhiều tổ chức chưa theo kịp những thay đổi của môi trường công nghệ.
Công nghệ làm thay đổi phương thức tấn công
Sự phát triển của AI đang tạo điều kiện tự động hóa nhiều công đoạn trong hoạt động tấn công mạng. Các công cụ ứng dụng công nghệ này có thể phân tích lượng lớn dữ liệu, rà soát mã nguồn và nhận diện điểm yếu của hệ thống với tốc độ cao, qua đó giảm thời gian và nguồn lực cần thiết để tiếp cận mục tiêu.
Báo cáo về các mối đe dọa an ninh mạng năm 2026 của Cơ quan An ninh mạng Liên minh châu Âu (ENISA) cũng ghi nhận AI ngày càng được khai thác để hỗ trợ các hoạt động độc hại, từ tạo nội dung lừa đảo đến thực hiện một số thao tác kỹ thuật.
Dù vậy, AI không thay thế hoàn toàn những phương thức tấn công truyền thống. Việc lợi dụng phần mềm chưa được cập nhật, đánh cắp thông tin đăng nhập hoặc khai thác sự thiếu cảnh giác của người sử dụng vẫn phổ biến. Sự kết hợp giữa những kỹ thuật này với AI có thể khiến các cuộc tấn công được triển khai nhanh hơn và trên phạm vi rộng hơn.
Thách thức càng gia tăng khi số lượng lỗ hổng bảo mật tiếp tục tăng. Theo ENISA, hơn 48.000 lỗ hổng mới được công bố trong năm 2025, tăng 22% so với năm trước, tạo thêm sức ép đối với các đơn vị quản trị trong việc phát hiện và khắc phục kịp thời.
Ở chiều ngược lại, AI cũng mang lại lợi ích cho hoạt động phòng thủ thông qua khả năng phát hiện bất thường, phân tích cảnh báo và hỗ trợ nhận diện nguy cơ. Điều này cho thấy công nghệ không chỉ làm gia tăng thách thức mà còn mở ra những phương thức bảo vệ mới, tùy thuộc vào năng lực ứng dụng của từng tổ chức.
Nguy cơ đối với hạ tầng thiết yếu
Tác động của các cuộc tấn công mạng không còn giới hạn ở việc mất dữ liệu hay gián đoạn hệ thống công nghệ thông tin, mà có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh tế và cung cấp dịch vụ công.
Báo cáo tháng 9/2026 của ENISA cho biết, 73% số tổ chức bị nhắm mục tiêu trong các sự kiện được phân tích thuộc nhóm thực thể thiết yếu hoặc quan trọng. Cơ quan hành chính công chiếm tỷ lệ cao nhất với 32%, tiếp đến là dịch vụ kinh doanh, vận tải, sản xuất và tài chính.
Trong số các hình thức tấn công, mã độc tống tiền tiếp tục được đánh giá là một trong những mối đe dọa gây hậu quả nghiêm trọng. Ngoài đánh cắp hoặc mã hóa dữ liệu, hình thức này có thể làm gián đoạn hoạt động của bệnh viện, cơ sở năng lượng, hệ thống giao thông và các dịch vụ công, kéo theo những ảnh hưởng đối với đời sống xã hội.
Đáng chú ý, sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các hệ thống số khiến tác động của một sự cố có nguy cơ lan rộng. Một nhà cung cấp phần mềm, dịch vụ lưu trữ hoặc viễn thông bị tấn công có thể kéo theo gián đoạn tại nhiều tổ chức sử dụng chung hạ tầng.
Giám đốc điều hành ENISA Juhan Lepassaar cảnh báo các mối đe dọa an ninh mạng ngày càng có tính liên kết, trong khi những nhóm tấn công có thể mở rộng tác động thông qua sự phụ thuộc giữa các dịch vụ số. Thực tế này đặt ra yêu cầu không chỉ bảo vệ từng hệ thống riêng lẻ mà còn phải bảo đảm khả năng duy trì hoạt động của các lĩnh vực thiết yếu khi xảy ra sự cố.
Thu hẹp khoảng cách phòng thủ, tăng cường hợp tác
Trước những nguy cơ trên, một trong những vấn đề đặt ra là sự chênh lệch về năng lực bảo mật giữa các tổ chức. Theo BSI, các đơn vị vận hành hạ tầng trọng yếu tại Đức nhìn chung có mức độ bảo vệ tốt hơn, trong khi nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn gặp khó khăn về nguồn lực, nhân sự và khả năng nâng cấp hệ thống.
Khảo sát của ENISA cho thấy gần một phần ba số tổ chức được hỏi chưa tiến hành đánh giá an ninh mạng trong vòng 12 tháng, còn 28% cần hơn ba tháng để khắc phục các lỗ hổng nghiêm trọng. Những hạn chế này cho thấy khoảng cách giữa yêu cầu bảo mật và năng lực ứng phó thực tế vẫn là thách thức đáng kể.
Ở cấp độ chính sách, Liên minh châu Âu đang tăng cường các yêu cầu quản trị rủi ro thông qua Chỉ thị NIS2 và những quy định về khả năng chống chịu của sản phẩm công nghệ số. Các biện pháp này hướng tới nâng cao trách nhiệm bảo mật, khả năng ứng phó sự cố và mức độ an toàn của những lĩnh vực quan trọng.
Tuy nhiên, hiệu quả phòng thủ không chỉ phụ thuộc vào khuôn khổ pháp lý mà còn đòi hỏi sự đầu tư thực chất của từng tổ chức, từ cập nhật phần mềm, kiểm soát quyền truy cập đến đào tạo nhân lực và ứng dụng công nghệ phát hiện nguy cơ.
Đồng thời, tính chất xuyên biên giới của các cuộc tấn công khiến hợp tác quốc tế trở thành yêu cầu ngày càng quan trọng. Chia sẻ thông tin kỹ thuật, cảnh báo sớm và phối hợp xử lý sự cố có thể giúp các quốc gia hạn chế nguy cơ lan rộng, đồng thời nâng cao khả năng ứng phó trước những phương thức tấn công mới.