Liên hợp quốc kêu gọi một khuôn khổ kiểm soát vũ khí tự động ứng dụng AI

Phát biểu trước đại diện từ hơn 120 quốc gia thành viên, Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres nêu rõ, bản chất của xung đột đang thay đổi và các công nghệ vũ khí mới, bao gồm cả hệ thống vũ khí tự hành, đang đặt ra những thách thức mới về nhân đạo, pháp lý, đạo đức và an ninh.

Hôm 16/11, Hội nghị rà soát lần thứ 7 Công ước về một số loại vũ khí thông thường (CCW) khai mạc tại Geneva, Thụy Sĩ, với sự tham gia của các quốc gia thành viên. Diễn ra đến ngày 20/11, hội nghị tập trung xem xét tương lai của Cơ chế kiểm soát hệ thống vũ khí tự động có khả năng gây sát thương (LAWS), trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng được ứng dụng rộng rãi vào hoạt động quân sự.

Phát biểu qua video tại phiên khai mạc, Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres kêu gọi các quốc gia tiến tới đàm phán một văn kiện có tính ràng buộc pháp lý, trong đó quy định rõ những hành vi bị cấm và các giới hạn đối với vũ khí tự động. Ông cảnh báo sự phát triển của loại vũ khí này đặt ra những rủi ro nghiêm trọng về nhân đạo, pháp lý, đạo đức và an ninh.

antonio-guterres.jpg
Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres kêu gọi một khuôn khổ kiểm soát vũ khí tự động ứng dụng AI. Ảnh: Inquirer.net

Các công nghệ mới, bao gồm cả hệ thống vũ khí tự hành, đang đặt ra những thách thức mới về nhân đạo, pháp lý, đạo đức và an ninh… Tôi kêu gọi quý vị hãy nắm bắt thời điểm này. Hãy hành động để ngăn chặn việc sử dụng và phổ biến các loại vũ khí tàn khốc này.

Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres

Tổng Thư ký Liên hợp quốc cũng nhấn mạnh: "Chúng ta không bao giờ được ngừng bảo vệ thường dân khỏi sự tàn sát và tàn phá của xung đột vũ trang và ngăn chặn những đau khổ không cần thiết".

Lời kêu gọi này được đưa ra sau khi Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc Volker Türk hôm 13/11 khẳng định máy móc, robot không thể hiểu giá trị sinh mạng con người, không thể đánh giá bối cảnh như con người hoặc đưa ra những phán đoán phức tạp mà luật pháp quốc tế yêu cầu.

Vũ khí tự động có khả năng gây sát thương là những hệ thống có thể lựa chọn và tấn công mục tiêu sau khi được kích hoạt mà không cần con người trực tiếp ra quyết định cho từng hành động. Các hệ thống này có thể sử dụng cảm biến, thuật toán và AI để xử lý dữ liệu, nhận diện mục tiêu và thực hiện nhiệm vụ.

Nhưng vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở độ chính xác của công nghệ mà còn ở trách nhiệm khi xảy ra sai sót. Nếu một hệ thống tự động lựa chọn nhầm mục tiêu và gây thương vong cho dân thường, việc xác định trách nhiệm giữa người chỉ huy, người vận hành, nhà phát triển và quốc gia sử dụng sẽ đặt ra những câu hỏi pháp lý phức tạp.

Theo Liên hợp quốc, luật nhân đạo quốc tế hiện hành áp dụng đối với mọi loại vũ khí, bao gồm cả các hệ thống vũ khí tự động. Các bên tham gia xung đột có nghĩa vụ phân biệt mục tiêu quân sự với dân thường, tuân thủ nguyên tắc tương xứng và thực hiện các biện pháp phòng ngừa khi tấn công.

1-8645.jpg
Tổ chức vận động Stop Killer Robots cho biết khoảng 130 quốc gia ủng hộ việc thiết lập các quy định quốc tế mới về kiểm soát vũ khí tự động. Ảnh: Technology Review

Trước đó, hồi tháng 10 vừa qua, bảy quốc gia gồm Áo, Bỉ, Brazil, Ireland, Mexico, New Zealand và Panama đã đệ trình đề xuất khởi động đàm phán một thỏa thuận quốc tế có tính ràng buộc pháp lý đối với vũ khí tự động. Còn Tổ chức vận động Stop Killer Robots cho biết khoảng 130 quốc gia ủng hộ việc thiết lập các quy định quốc tế mới về vấn đề này.

Tuy nhiên, một số quốc gia ủng hộ hiệp ước có tính ràng buộc pháp lý, trong khi những nước khác muốn tiếp tục hoàn thiện các hướng dẫn hoặc quy tắc không mang tính bắt buộc, trên cơ sở luật nhân đạo quốc tế hiện hành.

Mỹ và Nga nằm trong số các quốc gia thận trọng với việc xây dựng những hạn chế pháp lý mới. Moskva cho rằng thảo luận về các biện pháp hạn chế hoặc cấm đoán ở thời điểm hiện tại là quá sớm, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu tránh chính trị hóa tiến trình đàm phán.

Theo Reuters, hai nhà ngoại giao am hiểu vấn đề nhận định các cuộc thương lượng tại Geneva sẽ khó khăn, song vẫn có khả năng đạt được thỏa hiệp trước khi hội nghị kết thúc. Các phương án được cân nhắc bao gồm văn kiện có tính ràng buộc pháp lý, văn kiện không mang tính bắt buộc hoặc một giải pháp kết hợp cả hai.

Một trở ngại khác là cơ chế ra quyết định của CCW dựa trên nguyên tắc đồng thuận, đồng nghĩa bất kỳ quốc gia thành viên nào cũng có thể ngăn cản việc thông qua quyết định chung. Vì vậy, ngay cả khi phần lớn các nước ủng hộ xây dựng quy định mới, việc thống nhất nội dung và lộ trình đàm phán vẫn không đơn giản.

Bên cạnh những khác biệt về khuôn khổ pháp lý, một vấn đề được các tổ chức quốc tế đặc biệt quan tâm là duy trì vai trò quyết định và trách nhiệm của con người trong hoạt động sử dụng vũ lực.

Theo Reuters, ông Robert in den Bosch, Đại sứ Hà Lan về giải trừ quân bị tại Geneva, đồng thời là Chủ tịch Nhóm chuyên gia chính phủ về vũ khí tự động, cảnh báo tiến bộ công nghệ có thể vượt xa khả năng xây dựng các quy định quốc tế nếu các nước tiếp tục trì hoãn. Ông nhấn mạnh sự cần thiết phải đạt tiến triển trước khi những hệ thống này được triển khai rộng rãi.

Cùng quan điểm, bà Anna Hehir, phụ trách quản trị AI quân sự tại Viện Future of Life, nhận định thế giới đang ở giai đoạn mang tính bước ngoặt, khi vũ khí tự động mới được thử nghiệm và sử dụng trong một số trường hợp. Theo bà, việc thiết lập quy định sẽ khó khăn hơn nhiều nếu các hệ thống này đã được triển khai trong nhiều năm.

Những cảnh báo trên cho thấy thách thức không chỉ là xác định loại vũ khí nào cần bị cấm hoặc hạn chế, mà còn phải làm rõ trách nhiệm của các quốc gia trong quá trình phát triển, thử nghiệm và sử dụng công nghệ. Đặc biệt, các quy định tương lai cần tính đến mức độ tự chủ, khả năng dự đoán hành vi và sự can thiệp của con người đối với từng hệ thống.

Hội nghị tại Geneva vì thế được xem là phép thử đối với khả năng hợp tác quốc tế trong quản trị công nghệ quân sự mới. Dù chưa thể xác định liệu các bên có đạt được đồng thuận về lộ trình đàm phán hay không, việc duy trì đối thoại và từng bước xác lập những nguyên tắc chung vẫn có ý nghĩa quan trọng.

Kim Khánh

Các tin khác

Nga và Ukraine nối lại đàm phán hòa bình tại Abu Dhabi

Nga và Ukraine nối lại đàm phán hòa bình tại Abu Dhabi

Ngày 10/11, các quan chức Nga và Ukraine đã có cuộc gặp tại Abu Dhabi (Các tiểu Vương quốc Arab Thống nhất - UAE) trong vòng đàm phán hòa bình đầu tiên kể từ tháng 2, đánh dấu một nỗ lực mới nhằm chấm dứt chiến sự dưới sự thúc đẩy của các đặc phái viên do Tổng thống Mỹ Donald Trump tiến cử. 

COP31: Thế giới khẩn trương thúc đẩy hành động ứng phó biến đổi khí hậu

COP31: Thế giới khẩn trương thúc đẩy hành động ứng phó biến đổi khí hậu

Trong bối cảnh thế giới đang phải đối mặt với nhiều cuộc khủng hoảng đan xen, từ xung đột vũ trang, lạm phát gia tăng đến những bất định do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra, các nhà lãnh đạo Liên hợp quốc (LHQ) và đại diện chính phủ nhiều nước nhấn mạnh sự cần thiết phải duy trì ưu tiên đối với vấn đề khí hậu.

Bài toán bảo vệ bí mật công nghệ nhìn từ cuộc điều tra tại Nvidia

Bài toán bảo vệ bí mật công nghệ nhìn từ cuộc điều tra tại Nvidia

Hội đồng quản trị Tập đoàn công nghệ Nvidia mới đây cho biết đã mở cuộc điều tra độc lập sau khi xuất hiện thông tin Giám đốc điều hành Jensen Huang có thể là mục tiêu của tình báo nước ngoài. Vụ việc đặt ra câu hỏi về cách Mỹ bảo vệ công nghệ chiến lược khi những thông tin này nằm trong tay doanh nghiệp tư nhân.

Mỹ mở rộng phong tỏa Iran, nguy cơ xung đột quân sự leo thang

Mỹ mở rộng phong tỏa Iran, nguy cơ xung đột quân sự leo thang

Mỹ đang mở rộng chiến dịch phong tỏa Iran, từ các cảng biển sang các tuyến vận tải đường bộ và khu vực biển Caspi, nhằm siết chặt nguồn cung vũ khí, công nghệ và tài chính của Tehran. Động thái diễn ra trong bối cảnh căng thẳng tại eo biển Hormuz tiếp tục gia tăng, các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại và mục tiêu quân sự diễn ra liên tiếp, trong khi những nỗ lực ngoại giao vẫn chưa tạo được đột phá.

Châu Âu chao đảo trước làn sóng đe dọa đánh bom giả mạo

Châu Âu chao đảo trước làn sóng đe dọa đánh bom giả mạo

Mới đây, một số tòa soạn báo chí và đài truyền hình tại Ireland và Bulgaria đã nhận được những lời đe dọa đánh bom qua thư điện tử. Đến nay, dù chưa có bất kỳ thiết bị nổ nào được tìm thấy, sự việc đã làm dấy lên những lo ngại sâu sắc trong giới chức châu Âu về một chiến dịch "chiến tranh lai" tinh vi, được thiết kế nhằm gây bất ổn và gieo rắc nỗi sợ hãi trong lòng xã hội phương Tây.

Báo động toàn cầu vấn đề thiếu vận động ở thanh thiếu niên

Báo động toàn cầu vấn đề thiếu vận động ở thanh thiếu niên

Theo tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tổng Giám đốc Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trong 15 năm qua, thế giới hầu như không đạt được tiến bộ nào trong việc khuyến khích thanh thiếu niên vận động, trong đó các em gái là nhóm bị tụt lại xa nhất. Ông Ghebreyesus khẳng định, giải pháp không nằm ở việc yêu cầu thanh thiếu niên phải nỗ lực hơn.

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Những tác động từ Trung Đông đến thương mại toàn cầu

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Những tác động từ Trung Đông đến thương mại toàn cầu

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ ngày 3/11 đã giúp đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện, chấm dứt thế đa số của đảng Cộng hòa tại Quốc hội. Kết quả này được dự báo sẽ tác động sâu rộng đến chính sách đối ngoại và kinh tế của chính quyền Tổng thống Donald Trump, từ chiến sự Mỹ - Iran, tình hình Ukraine đến thương mại toàn cầu và ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI).

Khi tiện ích công nghệ trở thành lỗ hổng an ninh tại châu Âu

Khi tiện ích công nghệ trở thành lỗ hổng an ninh tại châu Âu

Chỉ bằng cách điều khiển nhiệt độ các hệ thống làm lạnh từ xa, tin tặc đã gây thiệt hại lớn cho hàng loạt siêu thị châu Âu. Những cuộc tấn công này không chỉ phơi bày lỗ hổng công nghệ mà còn đặt ra câu hỏi về khả năng bảo vệ chuỗi cung ứng thực phẩm trước các mối đe dọa an ninh mạng ngày càng phức tạp.

Những lá phiếu giữa kỳ và dư địa chính sách Mỹ

Những lá phiếu giữa kỳ và dư địa chính sách Mỹ

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 sẽ quyết định quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ trong hai năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump. Khi chi phí sinh hoạt trở thành mối quan tâm hàng đầu của cử tri, cuộc đua cũng đặt ra câu hỏi về khả năng chuyển tăng trưởng kinh tế thành những cải thiện thiết thực trong đời sống.

Hé mở cơ hội ngoại giao giữa bóng đen xung đột Mỹ - Iran

Hé mở cơ hội ngoại giao giữa bóng đen xung đột Mỹ - Iran

Các nỗ lực tiếp xúc thông qua trung gian Qatar đang mở ra cơ hội ngoại giao mới giữa Mỹ và Iran, trong bối cảnh hai bên vẫn duy trì lập trường cứng rắn và chuẩn bị cho khả năng xung đột quân sự tái bùng phát. Bất đồng về các điều kiện đàm phán, chương trình hạt nhân và quyền kiểm soát eo biển Hormuz tiếp tục là những trở ngại lớn đối với triển vọng đạt được thỏa thuận.

Nga–châu Phi: Khi hợp tác kinh tế trở thành ưu tiên chiến lược

Nga–châu Phi: Khi hợp tác kinh tế trở thành ưu tiên chiến lược

Không chỉ củng cố những mối quan hệ chính trị và an ninh truyền thống, Nga đang tìm cách tạo dựng ảnh hưởng lâu dài tại châu Phi thông qua thương mại, năng lượng và công nghệ. Hội nghị thượng đỉnh tại Moskva cho thấy bước chuyển đáng chú ý trong định hướng hợp tác giữa hai bên.

Những ưu tiên cấp thiết nhìn từ Hội nghị Ngoại trưởng G20

Những ưu tiên cấp thiết nhìn từ Hội nghị Ngoại trưởng G20

Hội nghị Ngoại trưởng Nhóm các nền kinh tế lớn (G20) tại Atlanta, Mỹ, dự kiến khép lại ngày 31/10 (giờ địa phương) với tuyên bố của nước chủ trì thay cho thông cáo chung. Bất đồng về Ukraine, Trung Đông và chính sách thương mại tiếp tục cản trở đồng thuận, trong khi sức ép lên năng lượng, lương thực và chuỗi cung ứng đòi hỏi các bên tìm hướng phối hợp.

Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí cuộc chiến Mỹ - Israel nhằm vào Iran đã tăng lên ít nhất 47,1 tỷ USD, theo báo cáo mới nhất của Lầu Năm Góc gửi Quốc hội Mỹ. Con số này vượt xa các dự báo trước đó, làm dấy lên lo ngại về khả năng duy trì chiến dịch quân sự, gây thêm sức ép đối với ngân sách liên bang và trở thành bất lợi chính trị đối với Tổng thống Donald Trump trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Israel với những phép tính liên minh hậu bầu cử

Israel với những phép tính liên minh hậu bầu cử

Kết quả kiểm phiếu mới nhất của cuộc bầu cử Quốc hội Israel tiếp tục cho thấy chưa khối chính trị nào giành được đa số cần thiết để thành lập chính phủ. Trong khi các bên bắt đầu thăm dò khả năng hợp tác, Tổng thống Isaac Herzog kêu gọi lãnh đạo các chính đảng giữ tinh thần cởi mở nhằm tránh phải tổ chức một cuộc bầu cử khác.

Nỗ lực ngoại giao trước leo thang căng thẳng Mỹ-Iran

Nỗ lực ngoại giao trước leo thang căng thẳng Mỹ-Iran

Các bộ trưởng và quan chức an ninh cấp cao từ Pakistan, Arab Saudi và Thổ Nhĩ Kỳ – ba quốc gia thành viên của Hiệp ước Phòng thủ Chung Mecca – hiện đang có mặt tại thủ đô Tehran (Iran) để thảo luận về các vấn đề an ninh khu vực. Động thái ngoại giao khẩn trương này diễn ra trong bối cảnh xuất hiện nhiều mối đe dọa về các cuộc không kích mới của Mỹ nhằm vào Iran.

Tranh luận nóng Starlink và Starshield tại Ukraine

Tranh luận nóng Starlink và Starshield tại Ukraine

Việc hệ thống vệ tinh Starlink và phiên bản quân sự Starshield tại Ukraine bị hạn chế tốc độ trong hơn một tuần đã gây gián đoạn một số hoạt động quân sự của Kiev, đồng thời làm gia tăng căng thẳng giữa Ukraine, tỷ phú Elon Musk và chính quyền Mỹ.

Nhiều nước kêu gọi kiềm chế trước nguy cơ xung đột Mỹ - Iran leo thang

Nhiều nước kêu gọi kiềm chế trước nguy cơ xung đột Mỹ - Iran leo thang

Ngày 23/10, ngoại trưởng 8 quốc gia gồm Anh, Pháp, Đức, Thổ Nhĩ Kỳ, Arab Saudi, Pakistan, Ai Cập và Italy đã nhóm họp tại Istanbul để thảo luận về tình hình eo biển Hormuz và những diễn biến an ninh khu vực. Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh nguy cơ đối đầu quân sự giữa Mỹ và Iran tiếp tục gia tăng, làm dấy lên lo ngại về những hệ lụy đối với Trung Đông cũng như nền kinh tế thế giới.