Sau chuyến thăm Philippines để dự Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 và các hội nghị liên quan, ngày 18/11, Tổng thống Mỹ Donald Trump tới Trung Quốc để tham dự Hội nghị Cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) tại Thâm Quyến.
Chuyến công du diễn ra chỉ ít ngày sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ, khi đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội. Sự thay đổi tương quan chính trị này được dự báo sẽ tạo thêm những ràng buộc đối với chương trình nghị sự của Tổng thống Trump trong hai năm cuối nhiệm kỳ.
Dự kiến, bên lề hội nghị, Tổng thống Trump sẽ họp song phương với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và có cuộc gặp ba bên với hai nhà lãnh đạo Nga và Trung Quốc.
Tháo gỡ những điểm nghẽn thương mại và công nghệ
Liên quan đến cuộc gặp song phương, đây sẽ là cuộc gặp thứ ba giữa ông Trump và ông Tập Cận Bình trong năm nay, sau các cuộc tiếp xúc tại Bắc Kinh hồi tháng 5 và tại Nhà Trắng vào tháng 9. Hai cuộc gặp trước đó góp phần phát đi tín hiệu ổn định quan hệ Mỹ - Trung nhưng chưa tạo ra nhiều đột phá thực chất trong những vấn đề còn bất đồng.
Dù Washington và Bắc Kinh chưa công bố chương trình nghị sự chính thức, thương mại và công nghệ được dự báo tiếp tục là những nội dung trọng tâm trong các cuộc thảo luận.
Trước thềm APEC, Nhà Trắng cho biết hai nước đã nhất trí hỗ trợ lẫn nhau tại hội nghị này và Hội nghị Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) dự kiến diễn ra tại Florida vào tháng 12. Hai bên cũng thống nhất hướng tới quan hệ ổn định chiến lược và mang tính xây dựng, trên cơ sở tôn trọng, công bằng và có đi có lại.
Một trong những lĩnh vực được quan tâm là quản trị trí tuệ nhân tạo (AI). Là hai trung tâm phát triển công nghệ hàng đầu thế giới, Mỹ và Trung Quốc đang đứng trước yêu cầu tìm kiếm các nguyên tắc chung nhằm quản lý rủi ro từ AI, đồng thời duy trì lợi thế cạnh tranh trong lĩnh vực này.
Tại cuộc gặp hồi tháng 9, hai bên cam kết thiết lập cơ chế liên lạc nhanh về các sự cố liên quan đến AI và tiến hành đối thoại về những nguy cơ mới nổi. Tuy nhiên, cách tiếp cận của hai nước vẫn tồn tại khác biệt.
Tổng thống Trump từng khẳng định Mỹ sẽ không đặt ra những rào cản làm chậm sự phát triển của ngành công nghiệp AI. Trong khi đó, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho biết Washington và Bắc Kinh dự kiến trao đổi kinh nghiệm về đánh giá, thử nghiệm các mô hình AI tiên tiến trước khi đưa vào sử dụng, đồng thời bảo đảm vai trò quyết định của con người đối với công nghệ này.
Một yếu tố khác có thể tác động đến các cuộc thảo luận là những tranh cãi gần đây liên quan đến tập đoàn Nvidia. Việc CEO Jensen Huang từ chức sau những tiết lộ về quan hệ cá nhân với một phụ nữ bị cáo buộc hoạt động tình báo cho Trung Quốc đã làm gia tăng tranh luận tại Washington về chính sách kiểm soát xuất khẩu chip AI tiên tiến.
Theo ông Ali Wyne, Cố vấn cấp cao về quan hệ Mỹ – Trung tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế (Crisis Group), Tổng thống Trump có thể chịu sức ép từ Quốc hội và một số thành viên chính quyền trong việc đề cập vấn đề này với phía Trung Quốc.
Tuy nhiên, ông Gabriel Wildau, CEO công ty tư vấn Teneo, nhận định nhà lãnh đạo Mỹ chưa cho thấy ý định làm gián đoạn xu hướng cải thiện quan hệ song phương. Reuters dẫn các quan chức Mỹ cho hay ông Trump dự kiến không nêu vấn đề liên quan đến bà Alice Huang trong cuộc gặp với Chủ tịch Tập Cận Bình. Trước đó, Bắc Kinh đã bác bỏ cáo buộc bà Alice Huang hoạt động tình báo cho Trung Quốc.
Ở lĩnh vực thương mại, một mục tiêu quan trọng khác của Washington là thúc đẩy thực hiện các cam kết đã đạt được, nhất là trong bối cảnh quan hệ kinh tế hai nước từng trải qua giai đoạn căng thẳng vì các biện pháp thuế quan trả đũa.
Đến tháng 4/2025, mức thuế bổ sung của Mỹ đối với hàng hóa Trung Quốc lên tới 145%, trong khi Bắc Kinh áp thuế trả đũa tới 125% đối với hàng hóa Mỹ. Sau nhiều vòng thương lượng, hai nhà lãnh đạo đạt được thỏa thuận đình chiến thương mại kéo dài một năm tại Busan, Hàn Quốc, vào tháng 10/2025. Thỏa thuận sau đó được gia hạn đến ngày 10/1/2027.
Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), lượng đất hiếm Trung Quốc xuất khẩu sang Mỹ hiện thấp hơn nhiều so với giai đoạn trước khi căng thẳng thương mại leo thang. Ảnh: Adobe Stock
Tuy nhiên, việc thực thi các cam kết vẫn gặp trở ngại. Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), lượng đất hiếm Trung Quốc xuất khẩu sang Mỹ trong 11 tháng đầu thực hiện thỏa thuận vẫn thấp hơn khoảng 75% so với giai đoạn trước khi căng thẳng thương mại leo thang.
Ở chiều ngược lại, Bắc Kinh đã cam kết mua 25 triệu tấn đậu tương Mỹ cùng lượng nông sản trị giá khoảng 17 tỷ USD mỗi năm trong giai đoạn 2026–2028, nhưng tiến độ mua hàng thực tế vẫn chậm hơn các cam kết.
Những vấn đề này cho thấy trọng tâm của cuộc gặp tại Thâm Quyến có thể không phải là tìm kiếm một thỏa thuận thương mại hoàn toàn mới, mà là củng cố những kết quả đã đạt được và thu hẹp khoảng cách giữa cam kết với thực tế triển khai.
Bên cạnh kinh tế và công nghệ, vấn đề Đài Loan (Trung Quốc) cũng là một trong những nội dung được quan tâm.
Sau cuộc gặp tại Bắc Kinh hồi tháng 5, Tổng thống Trump cho biết ông và Chủ tịch Tập Cận Bình đã trao đổi về hoạt động bán vũ khí của Mỹ cho Đài Loan (Trung Quốc). Sau đó, Washington đã trì hoãn phê duyệt gói bán vũ khí trị giá 14 tỷ USD. Theo giải thích của Nhà Trắng, quyết định xuất phát từ những cân nhắc về năng lực sản xuất quốc phòng, cũng như yêu cầu duy trì sự ổn định trong quan hệ thương mại Mỹ – Trung.
Hai chuyên gia Bonnie Glaser và Noah Munk thuộc Quỹ Marshall Đức (GMF) nhận định những diễn biến trên có thể tác động đến kỳ vọng của Bắc Kinh đối với cách tiếp cận của Washington trong thời gian tới. Điều này cho thấy vấn đề Đài Loan (Trung Quốc) vẫn cần được hai bên xử lý thận trọng trong quá trình duy trì đối thoại và quản lý những khác biệt.
Thúc đẩy đối thoại giữa các cường quốc
Ngoài cuộc gặp song phương Mỹ – Trung, giới quan sát cũng dành sự quan tâm tới cuộc gặp ba bên giữa Tổng thống Donald Trump, Tổng thống Vladimir Putin và Chủ tịch Tập Cận Bình, dự kiến diễn ra ngày 19/11 bên lề Hội nghị Cấp cao APEC tại Thâm Quyến.
Cố vấn chính sách đối ngoại của Tổng thống Nga, ông Yury Ushakov, đánh giá ý nghĩa và tính biểu tượng của cuộc gặp là rất lớn. Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Trung Quốc nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường đối thoại, quản lý bất đồng và duy trì ổn định chiến lược trong quan hệ giữa các nước.
Theo ông Ryan Hass, chuyên gia về Trung Quốc tại Viện Brookings, cuộc gặp có thể giúp Tổng thống Putin củng cố vị thế ngoại giao, đồng thời tạo cơ hội để Bắc Kinh thể hiện vai trò kết nối và thúc đẩy đối thoại giữa các cường quốc.
Về phía Washington, một trong những ưu tiên được Nhà Trắng đề cập là kiểm soát vũ khí hạt nhân. Tổng thống Trump mong muốn thảo luận khả năng cắt giảm kho vũ khí hạt nhân, hướng tới một cơ chế kiểm soát có sự tham gia của cả Mỹ, Nga và Trung Quốc.
Vấn đề này càng trở nên đáng chú ý sau khi Hiệp ước Cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược mới (New START) giữa Mỹ và Nga hết hiệu lực vào tháng 2/2026. Tuy nhiên, triển vọng đạt được thỏa thuận ba bên vẫn còn nhiều trở ngại, khi các nước có sự khác biệt về quy mô kho vũ khí cũng như cách tiếp cận đối với tiến trình kiểm soát vũ khí.
Một quan chức cấp cao Mỹ cho biết Washington không kỳ vọng đạt được thỏa thuận cụ thể ngay tại Thâm Quyến, mà xem cuộc gặp là bước khởi đầu cho quá trình đối thoại lâu dài.
Bên cạnh kiểm soát vũ khí, tình hình Trung Đông và vấn đề Ukraine cũng có thể được đề cập. Tuy nhiên, các bên chưa công bố chương trình nghị sự chi tiết hoặc những đề xuất phối hợp cụ thể.
Giới chuyên gia nhận định, cuộc gặp ba bên có thể tạo thêm cơ hội trao đổi trực tiếp về những vấn đề an ninh quốc tế, dù lợi ích và ưu tiên chiến lược của mỗi nước không hoàn toàn giống nhau. Theo ông Ali Wyne, cố vấn cấp cao tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế (Crisis Group), khuôn khổ đối thoại này cũng có thể khiến một số đồng minh và đối tác của Mỹ quan tâm đến vai trò của họ trong các cuộc thảo luận giữa những cường quốc.