Tôn vinh những tác phẩm lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật

Tối 29/12/2025 tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hội đồng Lý luận Trung ương tổ chức lễ trao Tặng thưởng các tác phẩm lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật xuất bản năm 2024; Khen thưởng các cơ quan báo chí, xuất bản có thành tích nổi bật trong tuyên truyền, quảng bá các hoạt động lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật năm 2025.

Tặng thưởng lần thứ 11 này là sự tôn vinh xứng đáng dành cho những đóng góp thầm lặng của những người làm công tác lý luận, phê bình.

1. Trong số 16 cơ quan báo chí, xuất bản có thành tích nổi bật trong tuyên truyền, quảng bá các hoạt động lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật năm 2025, ấn phẩm Văn nghệ Công an của Báo CAND vinh dự được nhận Tặng thưởng.

1..jpg -0
Các tác giả có tác phẩm được Tặng thưởng mức B của Hội đồng Lý luận Trung ương.

Các tập thể trong danh mục có thành tích nổi bật trong việc tuyên truyền công tác lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật được khen thưởng gồm: Ban Văn hóa - Xã hội, Báo Nhân dân; Phòng Biên tập Văn hóa - Thể thao, Báo Quân đội Nhân dân; Ban Văn nghệ, Đài Truyền hình Việt Nam; Ban Văn học Nghệ thuật, Đài Tiếng nói Việt Nam; Tạp chí Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật; Tạp chí Văn nghệ Quân đội; Tạp chí Văn nghệ TP. Hồ Chí Minh; Tạp chí Người Hà Nội. Bên cạnh đó còn có các báo như: Báo Văn nghệ, Báo Văn hóa, Báo Thể thao - Văn hóa và 2 nhà xuất bản là NXB Văn học và NXB Hội Nhà văn.

Đây là sự ghi nhận của Hội đồng Lý luận Trung ương cho các tập thể cơ quan báo chí, xuất bản vì những đóng góp tích cực trong việc phản ánh, lan tỏa những giá trị tích cực của lý luận, phê bình văn học nghệ thuật trong đời sống xã hội nói chung và đời sống văn học, nghệ thuật nói riêng.

Đánh giá về cơ cấu và chất lượng các tác phẩm tham dự Tặng thưởng năm nay, PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương kiêm Trưởng Ban Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật nhận định:

“Mảng nghệ thuật đã có sự chuyển biến tích cực về số lượng, cơ cấu và chất lượng. Đó là các công trình, bài viết về âm nhạc, điện ảnh, sân khấu, nhiếp ảnh, múa; vai trò và sự tham gia của văn học, nghệ thuật trong các ngành công nghiệp văn hóa...

Để có được những kết quả đáng mừng nêu trên, điều cần có trước hết là tâm huyết, trách nhiệm, tài năng và sự lao động sáng tạo không ngừng nghỉ của đội ngũ các nhà lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật.

Họ là một lực lượng không nhiều, ở những chuyên ngành khó, nhiều phức tạp và nhạy cảm, đòi hỏi phải có vốn sống phong phú, dày dặn; có tư duy, phương pháp, lý thuyết vững vàng; có trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp trong sáng; sự “cầm cân nảy mực” chính xác, bản lĩnh.

Song hành cùng họ, luôn có đội ngũ phóng viên, biên tập viên trách nhiệm, sắc sảo, tâm huyết và nhanh nhạy của các cơ quan báo chí, xuất bản. Hai khối lực lượng này luôn song hành, phối hợp, hỗ trợ cùng nhau, tạo thành những nhân tố quan trọng không thể thiếu vắng trong đời sống văn hóa, văn nghệ nước nhà...”.

2. Theo Ban tổ chức, trải qua 11 kỳ xét Tặng thưởng, Hội đồng đã nhận được 973 tác phẩm gửi về tham dự và đã có 241 tác phẩm xuất sắc nhất được lựa chọn để vinh danh trong những năm qua. Với đợt xét Tặng thưởng năm 2025 dành cho các tác phẩm xuất bản, công bố năm 2024, Hội đồng đã nhận được 76 tác phẩm (gồm 31 cuốn sách và 45 bài viết) gửi về - phản ánh sức lao động nghiêm túc và tâm huyết của đội ngũ lý luận, phê bình.

Bên cạnh những công trình nghiên cứu công phu về văn học là sự xuất hiện dày dặn của các công trình nghiên cứu về Âm nhạc, Điện ảnh, Sân khấu, Múa, và đặc biệt là các vấn đề mang tính thời sự như Công nghiệp văn hóa, Di sản văn hóa. Sự cân đối dần về số lượng, chất lượng giữa hai mảng văn học và nghệ thuật cho thấy lý luận, phê bình đang nỗ lực bao quát một cách đa chiều hơn đời sống văn nghệ phong phú và đa dạng của đất nước.

Sau các vòng thẩm định của Hội đồng Sơ khảo, Hội đồng Chung khảo và Ban Chỉ đạo Tặng thưởng gồm các đồng chí trong Thường trực Hội đồng, Chủ tịch Hội đồng quyết định trao Tặng thưởng cho 23 tác phẩm, gồm 14 công trình (sách) và 9 bài viết/cụm bài viết.

Tại lễ trao Tặng thưởng, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh khẳng định: “Đảng và Nhà nước luôn dành sự quan tâm đặc biệt, sự tin yêu và kỳ vọng lớn lao đối với đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, trong đó có các nhà lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật. Tôi tin tưởng rằng, với phương châm đoàn kết, sáng tạo, bản lĩnh, sắc bén, hiệu quả, Hội đồng Lý luận Trung ương và đội ngũ những người làm công tác nghiên cứu lý luận nói chung, lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật nói riêng tiếp tục phấn đấu, có thêm nhiều công trình, tác phẩm chất lượng cao, góp phần xây dựng nền văn hóa, văn nghệ nước nhà ngày càng phát triển...”.

Nhìn vào danh mục danh mục 14 công trình sách lý luận, phê bình xuất bản năm 2024 đoạt giải thưởng lần thứ 11 này, có thể thấy hiện lên một bức tranh toàn cảnh đa chiều về đời sống văn học, nghệ thuật nước nhà qua tấm “gương chiếu hậu” của lý luận, phê bình.

Trong đó, nhiều tên tuổi đã làm việc một cách tâm huyết, thầm lặng, có những tiếng nói, đóng góp quan trọng trong hoạt động lý luận phê bình của nước nhà như các tác giả: Trần Văn Toàn, Nhật Chiêu, Nguyễn Thanh Tâm, Hoàng Đăng Khoa...

Đặc biệt, không thể không nhắc tới công trình “Ả Đào - một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật” của nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền với hàng chục năm dấn thân sưu tầm và khảo cứu mới có được. 

14 công trình sách lý luận, phê bình xuất bản năm 2024 đoạt giải thưởng:

- 2 công trình đạt mức A gồm: “Văn học như một diễn ngôn” của tác giả Trần Văn Toàn; “Ả Đào - một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật” của tác giả Bùi Trọng Hiền.

- 4 công trình đạt mức B gồm: “Ba nghìn thế giới thơm” của tác giả Nhật Chiêu; “Tỏa sáng đất trời Nam” của tác giả Hoàng Kim Đáng; “Thơ Việt Nam sau 1975: Diện mạo và bản sắc” của tác giả Nguyễn Thanh Tâm; “Truyện Kiều ở Nam Bộ” của tác giả Nguyễn Thanh Phong.

- 5 công trình đạt mức C gồm: “Ngắn dần đều” của tác giả Hoàng Đăng Khoa; “Khí chất Nam bộ qua truyện Sơn Nam” của tác giả Đinh Thị Thanh Thủy; “Đặng Nhật Minh - Đi đến tận cùng của cái ta” của tác giả Lê Thị Dương; “80 gương mặt Văn nghệ sĩ” của tác giả Phùng Văn Khai

- 3 công trình đạt mức Khuyến khích gồm: “Đặc điểm tạp văn của các cây bút nữ sau 1986” của Nguyễn Đăng Kiên; “Người trong cửa chữ” của Nguyễn Thế Kiên; “Trở lại miền đất văn chương” của Nguyễn Đình Anh.

2..jpg -0
Nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền (ngồi giữa) trong buổi ra mắt cuốn sách “Ả Đào - một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật”.

Nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền (mức A với tác phẩm “Ả Đào - một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật”):

“Trong 9 năm tìm tòi, nghiên cứu và suy ngẫm để viết tác phẩm “Ả Đào - một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật”, tôi đã tìm về những người nghệ sĩ, tìm về với những nghệ nhân ả đào cuối cùng của lối cổ. Tôi phải chạy đua với thời gian để ghi lại tối đa những kiến thức về Ả Đào mà nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ còn lưu giữ với quyết tâm đào sâu, đi đến tận cùng, giải mã bằng được mọi bí ẩn trong hệ âm luật của Ả Đào để đưa ra ánh sáng khoa học. Vì khi đó, tôi nhận ra, nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ tuy tuổi cao sức yếu nhưng vẫn nhớ được tất cả các thể thức hát cửa đình và ông cũng chính là “người cuối cùng và duy nhất” có thể giải đáp mọi câu hỏi với bao điều cần lý giải về loại hình âm nhạc hiểm hóc này...

Được Hội đồng Lý luận Trung ương vinh danh với Tặng thưởng lần này, tôi xin cảm ơn các thế hệ lãnh đạo Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam (Vicast) đã cấp kinh phí để tôi thực nghiệm kết quả nghiên cứu âm luật Ả Đào với 2 CLB ca trù ở Hà Nội và Hải Phòng; cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp đã hỗ trợ, giúp sức, động viên tôi hoàn thành cuốn sách; xin cảm ơn các thành viên giám khảo Hội đồng Lý luận Trung ương đã đồng thuận trao cho tôi phần thưởng cao quý này! Đây không chỉ là niềm vinh dự của cá nhân tác giả, mà hơn thế, là sự nâng niu, trân trọng giá trị lịch sử của cơ quan cao cấp về tư tưởng với di cảo âm nhạc nghìn năm tuổi.

Nguyệt Hà

Các tin khác

Phim "Mưa đỏ" ghi dấu ấn của điện ảnh Việt ở đề tài chiến tranh cách mạng.

Khát vọng trở thành ngành công nghiệp văn hóa

40 năm đổi mới - một chặng đường đánh dấu nhiều cột mốc của điện ảnh Việt Nam từ một nền điện ảnh bao cấp sang cơ chế thị trường. Tại hội thảo "Diện mạo điện ảnh Việt Nam 40 năm đổi mới", tổ chức trong khuôn khổ Liên hoan phim Châu Á - Đà Nẵng (DANAFF) Tiến sĩ Ngô Phương Lan - Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam - Giám đốc DANAFF nhận định: "40 năm trước, Đổi mới không chỉ mở ra một giai đoạn phát triển mới về kinh tế - xã hội, mà còn mở ra những không gian sáng tạo mới cho văn học, nghệ thuật. Tinh thần nhìn thẳng vào sự thật, phản ánh đúng sự thật đã trở thành động lực quan trọng để văn nghệ sĩ khám phá sâu hơn đời sống con người, những chuyển động của xã hội và những khát vọng của dân tộc trong thời kỳ mới".

Những dấu ấn khác biệt của “Tận hiến”

Những dấu ấn khác biệt của “Tận hiến”

Bộ phim truyền hình "Tận hiến" (Điện ảnh CAND sản xuất) vừa khép lại hành trình phát sóng nhưng dư âm mà bộ phim mang lại vẫn tiếp tục lắng đọng trong lòng khán giả. Giữa dòng chảy của điện ảnh chính luận, "Tận hiến" tạo dấu ấn không chỉ bởi câu chuyện về những chiến sĩ tình báo CAND hoạt động và sẵn sàng hy sinh trong thầm lặng mà còn ở cách làm phim giàu tâm huyết và khát vọng.

Hình tượng nghệ thuật trong thơ trẻ đương đại

Hình tượng nghệ thuật trong thơ trẻ đương đại

Có một số bạn yêu thơ hỏi tôi về việc: "Các nhà thơ trẻ hiện nay quan tâm đến hình tượng thơ trong sáng tác như thế nào?". Theo tôi, việc xây dựng hình tượng thơ có vai trò đặc biệt quan trọng trong sáng tác thơ ca của những người viết, bởi hình tượng thơ chính là nơi nhà thơ gửi gắm tư tưởng, cảm xúc, cách nhìn về con người và cuộc đời.

Hội sách thiếu nhi ở “siêu đô thị”

Hội sách thiếu nhi ở “siêu đô thị”

Nằm trong các hoạt động kỷ niệm 50 năm Ngày Thành phố Sài Gòn - Gia Định chính thức vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (2/7/1976 - 2/7/2026), Hội sách Thiếu nhi Thành phố Hồ Chí Minh lần 6 - năm 2026 với chủ đề: “Em vui đọc sách, học bao điều hay” vừa được khai mạc với nhiều hoạt động phong phú, sáng tạo dành cho thiếu nhi, phụ huynh, giáo viên và cộng đồng.

Để truyện tranh tham gia vào công nghiệp văn hóa

Để truyện tranh tham gia vào công nghiệp văn hóa

Truyện tranh là một thị trường đang bị bỏ ngỏ ở Việt Nam. Điều chúng ta thiếu không phải là những tác giả tài năng mà là một hệ sinh thái đủ mạnh để nuôi dưỡng, bảo vệ và phát triển các giá trị sáng tạo. Những vấn đề này được đặt ra trong tọa đàm "Kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo truyện tranh cho người Việt" diễn ra mới đây tại Hà Nội.

“Màu dân tộc” trong dòng chảy đương đại

“Màu dân tộc” trong dòng chảy đương đại

Gần đây, nhiều hoạt động lan tỏa và tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống, di sản mang đậm sắc màu dân tộc như vẻ đẹp của tranh Đông Hồ đã thu hút sự quan tâm của giới trẻ...

Phá án ma túy bằng sự tỉnh táo và nhân văn

Phá án ma túy bằng sự tỉnh táo và nhân văn

Vừa lên sóng những tập đầu tiên, bộ phim truyền hình “Lửa trắng” đã thu hút sự quan tâm của đông đảo khán giả. Từ việc khai thác cuộc đấu tranh chống tội phạm ma túy trong thời đại số, bộ phim khắc họa chân dung người chiến sĩ CAND với sự dũng cảm, bản lĩnh và trí tuệ cùng những thông điệp nhân văn sâu sắc.

Hoạt hình Việt ra thế giới

Hoạt hình Việt ra thế giới

Lần đầu tiên, một bộ phim hoạt hình dài của Việt Nam "Trạng Quỳnh nhí: Truyền thuyết Kim Ngưu" được mời tham dự Annecy International Animation Film Festival - liên hoan phim hoạt hình lớn nhất hành tinh. Theo đạo diễn Trịnh Lâm Tùng, đây là cơ hội để những người làm hoạt hình Việt Nam được cất lên tiếng nói của mình, được giới thiệu những giá trị văn hóa mà chúng ta đã gìn giữ qua biết bao thế hệ.

Bước tiến của Điện ảnh Việt tại DANAFF

Bước tiến của Điện ảnh Việt tại DANAFF

Đà Nẵng sẽ trở thành tâm điểm của điện ảnh khu vực khi đăng cai "Liên hoan phim châu Á - Đà Nẵng" (DANAFF) lần thứ IV (diễn ra từ ngày 28/6 đến ngày 4/7). Với chủ đề “Nhịp cầu từ châu Á ra thế giới”, DANAFF năm nay được tổ chức quy mô hơn, nhiều hoạt động chuyên sâu hơn và định hướng rõ nét trong việc thúc đẩy công nghiệp điện ảnh Việt Nam hội nhập quốc tế.

Một số tác phẩm của hoạ sĩ Bùi Xuân Phái đã được sử dụng trong nhiều sản phẩm âm nhạc.

Bản quyền tác phẩm hội họa trong sáng tạo đương đại

Mới đây, việc ê-kíp sản xuất MV của ca sĩ Sơn Tùng M-TP sử dụng hình ảnh tác phẩm “Tàn Chỉ” của họa sĩ Lệ Giang không xin phép, cũng như nhiều sản phẩm nghệ thuật, quảng cáo, điện ảnh từng khai thác tranh của các họa sĩ đã đặt ra câu hỏi: Sử dụng tác phẩm hội họa trong sáng tạo nghệ thuật như thế nào, đâu là ranh giới giữa cảm hứng sáng tạo và hành vi xâm phạm bản quyền?

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Từ hơn một thế kỷ trước, cụ Nguyễn Đình Khánh một người con của làng Lai Xá (Hà Nội) đã sớm tiếp cận nghề nhiếp ảnh, mở hiệu ảnh Khánh Ký nổi tiếng trên phố Hàng Da. Cụ đã truyền nghề cho nhiều người cùng làng, tạo nên một cộng đồng thợ ảnh đông đảo, đưa Lai Xá trở thành cái nôi của nghề nhiếp ảnh Việt Nam.

Hiện tượng suất chiếu của phim Việt có doanh thu bằng 0

Hiện tượng suất chiếu của phim Việt có doanh thu bằng 0

"Sân nhà" đã không còn là lợi thế khi một loạt phim Việt phải sớm rút khỏi phòng vé vì doanh thu thấp. Tự "nâng chuẩn" chất lượng có lẽ là con đường duy nhất nếu phim Việt muốn giữ chân khán giả trong cuộc đua khốc liệt này.

Phát động cuộc thi viết về “Trang sách & mái trường”

Phát động cuộc thi viết về “Trang sách & mái trường”

Cuộc thi viết về “Trang sách & Mái trường” không chỉ là hoạt động chào mừng dấu mốc 70 năm của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam mà còn là lời tri ân dành cho các thế hệ thầy cô giáo, học sinh, người làm sách và những người đã góp phần vun đắp tri thức cho đất nước.

Xây dựng cộng đồng đọc: Để trẻ em lớn lên cùng trang sách

Xây dựng cộng đồng đọc: Để trẻ em lớn lên cùng trang sách

Trong một thế giới mà trẻ em đang bị các thiết bị điện tử chi phối mạnh mẽ như hiện nay, việc làm thế nào để trẻ em có thói quen đọc sách, có cơ hội lớn lên cùng trang sách trong những mùa hè không chỉ là nỗ lực của phụ huynh mà còn cần sự chung tay của cả cộng đồng...

Nhà thơ Vân Anh: Hành trình tìm “trầm”

Nhà thơ Vân Anh: Hành trình tìm “trầm”

Nhà thơ Vân Anh tự bạch: "Suốt một Đời Thơ xin tự nguyện làm một phu trầm để bóc dần vỏ bọc thời gian/ giữa đời ngậm ngải tìm trầm... Nghĩa Nhân". Đây có thể xem là tuyên ngôn tinh thần cho toàn bộ hành trình thơ của Vân Anh.