Tôn vinh những tác phẩm lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật
Tối 29/12/2025 tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hội đồng Lý luận Trung ương tổ chức lễ trao Tặng thưởng các tác phẩm lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật xuất bản năm 2024; Khen thưởng các cơ quan báo chí, xuất bản có thành tích nổi bật trong tuyên truyền, quảng bá các hoạt động lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật năm 2025.
Tặng thưởng lần thứ 11 này là sự tôn vinh xứng đáng dành cho những đóng góp thầm lặng của những người làm công tác lý luận, phê bình.
1. Trong số 16 cơ quan báo chí, xuất bản có thành tích nổi bật trong tuyên truyền, quảng bá các hoạt động lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật năm 2025, ấn phẩm Văn nghệ Công an của Báo CAND vinh dự được nhận Tặng thưởng.
Các tác giả có tác phẩm được Tặng thưởng mức B của Hội đồng Lý luận Trung ương.
Các tập thể trong danh mục có thành tích nổi bật trong việc tuyên truyền công tác lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật được khen thưởng gồm: Ban Văn hóa - Xã hội, Báo Nhân dân; Phòng Biên tập Văn hóa - Thể thao, Báo Quân đội Nhân dân; Ban Văn nghệ, Đài Truyền hình Việt Nam; Ban Văn học Nghệ thuật, Đài Tiếng nói Việt Nam; Tạp chí Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật; Tạp chí Văn nghệ Quân đội; Tạp chí Văn nghệ TP. Hồ Chí Minh; Tạp chí Người Hà Nội. Bên cạnh đó còn có các báo như: Báo Văn nghệ, Báo Văn hóa, Báo Thể thao - Văn hóa và 2 nhà xuất bản là NXB Văn học và NXB Hội Nhà văn.
Đây là sự ghi nhận của Hội đồng Lý luận Trung ương cho các tập thể cơ quan báo chí, xuất bản vì những đóng góp tích cực trong việc phản ánh, lan tỏa những giá trị tích cực của lý luận, phê bình văn học nghệ thuật trong đời sống xã hội nói chung và đời sống văn học, nghệ thuật nói riêng.
Đánh giá về cơ cấu và chất lượng các tác phẩm tham dự Tặng thưởng năm nay, PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương kiêm Trưởng Ban Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật nhận định:
“Mảng nghệ thuật đã có sự chuyển biến tích cực về số lượng, cơ cấu và chất lượng. Đó là các công trình, bài viết về âm nhạc, điện ảnh, sân khấu, nhiếp ảnh, múa; vai trò và sự tham gia của văn học, nghệ thuật trong các ngành công nghiệp văn hóa...
Để có được những kết quả đáng mừng nêu trên, điều cần có trước hết là tâm huyết, trách nhiệm, tài năng và sự lao động sáng tạo không ngừng nghỉ của đội ngũ các nhà lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật.
Họ là một lực lượng không nhiều, ở những chuyên ngành khó, nhiều phức tạp và nhạy cảm, đòi hỏi phải có vốn sống phong phú, dày dặn; có tư duy, phương pháp, lý thuyết vững vàng; có trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp trong sáng; sự “cầm cân nảy mực” chính xác, bản lĩnh.
Song hành cùng họ, luôn có đội ngũ phóng viên, biên tập viên trách nhiệm, sắc sảo, tâm huyết và nhanh nhạy của các cơ quan báo chí, xuất bản. Hai khối lực lượng này luôn song hành, phối hợp, hỗ trợ cùng nhau, tạo thành những nhân tố quan trọng không thể thiếu vắng trong đời sống văn hóa, văn nghệ nước nhà...”.
2. Theo Ban tổ chức, trải qua 11 kỳ xét Tặng thưởng, Hội đồng đã nhận được 973 tác phẩm gửi về tham dự và đã có 241 tác phẩm xuất sắc nhất được lựa chọn để vinh danh trong những năm qua. Với đợt xét Tặng thưởng năm 2025 dành cho các tác phẩm xuất bản, công bố năm 2024, Hội đồng đã nhận được 76 tác phẩm (gồm 31 cuốn sách và 45 bài viết) gửi về - phản ánh sức lao động nghiêm túc và tâm huyết của đội ngũ lý luận, phê bình.
Bên cạnh những công trình nghiên cứu công phu về văn học là sự xuất hiện dày dặn của các công trình nghiên cứu về Âm nhạc, Điện ảnh, Sân khấu, Múa, và đặc biệt là các vấn đề mang tính thời sự như Công nghiệp văn hóa, Di sản văn hóa. Sự cân đối dần về số lượng, chất lượng giữa hai mảng văn học và nghệ thuật cho thấy lý luận, phê bình đang nỗ lực bao quát một cách đa chiều hơn đời sống văn nghệ phong phú và đa dạng của đất nước.
Sau các vòng thẩm định của Hội đồng Sơ khảo, Hội đồng Chung khảo và Ban Chỉ đạo Tặng thưởng gồm các đồng chí trong Thường trực Hội đồng, Chủ tịch Hội đồng quyết định trao Tặng thưởng cho 23 tác phẩm, gồm 14 công trình (sách) và 9 bài viết/cụm bài viết.
Tại lễ trao Tặng thưởng, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh khẳng định: “Đảng và Nhà nước luôn dành sự quan tâm đặc biệt, sự tin yêu và kỳ vọng lớn lao đối với đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, trong đó có các nhà lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật. Tôi tin tưởng rằng, với phương châm đoàn kết, sáng tạo, bản lĩnh, sắc bén, hiệu quả, Hội đồng Lý luận Trung ương và đội ngũ những người làm công tác nghiên cứu lý luận nói chung, lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật nói riêng tiếp tục phấn đấu, có thêm nhiều công trình, tác phẩm chất lượng cao, góp phần xây dựng nền văn hóa, văn nghệ nước nhà ngày càng phát triển...”.
Nhìn vào danh mục danh mục 14 công trình sách lý luận, phê bình xuất bản năm 2024 đoạt giải thưởng lần thứ 11 này, có thể thấy hiện lên một bức tranh toàn cảnh đa chiều về đời sống văn học, nghệ thuật nước nhà qua tấm “gương chiếu hậu” của lý luận, phê bình.
Trong đó, nhiều tên tuổi đã làm việc một cách tâm huyết, thầm lặng, có những tiếng nói, đóng góp quan trọng trong hoạt động lý luận phê bình của nước nhà như các tác giả: Trần Văn Toàn, Nhật Chiêu, Nguyễn Thanh Tâm, Hoàng Đăng Khoa...
Đặc biệt, không thể không nhắc tới công trình “Ả Đào - một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật” của nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền với hàng chục năm dấn thân sưu tầm và khảo cứu mới có được.
14 công trình sách lý luận, phê bình xuất bản năm 2024 đoạt giải thưởng:
- 2 công trình đạt mức A gồm: “Văn học như một diễn ngôn” của tác giả Trần Văn Toàn; “Ả Đào - một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật” của tác giả Bùi Trọng Hiền.
- 4 công trình đạt mức B gồm: “Ba nghìn thế giới thơm” của tác giả Nhật Chiêu; “Tỏa sáng đất trời Nam” của tác giả Hoàng Kim Đáng; “Thơ Việt Nam sau 1975: Diện mạo và bản sắc” của tác giả Nguyễn Thanh Tâm; “Truyện Kiều ở Nam Bộ” của tác giả Nguyễn Thanh Phong.
- 5 công trình đạt mức C gồm: “Ngắn dần đều” của tác giả Hoàng Đăng Khoa; “Khí chất Nam bộ qua truyện Sơn Nam” của tác giả Đinh Thị Thanh Thủy; “Đặng Nhật Minh - Đi đến tận cùng của cái ta” của tác giả Lê Thị Dương; “80 gương mặt Văn nghệ sĩ” của tác giả Phùng Văn Khai
- 3 công trình đạt mức Khuyến khích gồm: “Đặc điểm tạp văn của các cây bút nữ sau 1986” của Nguyễn Đăng Kiên; “Người trong cửa chữ” của Nguyễn Thế Kiên; “Trở lại miền đất văn chương” của Nguyễn Đình Anh.
Nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền (ngồi giữa) trong buổi ra mắt cuốn sách “Ả Đào - một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật”.
Nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền (mức A với tác phẩm “Ả Đào - một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật”):
“Trong 9 năm tìm tòi, nghiên cứu và suy ngẫm để viết tác phẩm “Ả Đào - một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật”, tôi đã tìm về những người nghệ sĩ, tìm về với những nghệ nhân ả đào cuối cùng của lối cổ. Tôi phải chạy đua với thời gian để ghi lại tối đa những kiến thức về Ả Đào mà nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ còn lưu giữ với quyết tâm đào sâu, đi đến tận cùng, giải mã bằng được mọi bí ẩn trong hệ âm luật của Ả Đào để đưa ra ánh sáng khoa học. Vì khi đó, tôi nhận ra, nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ tuy tuổi cao sức yếu nhưng vẫn nhớ được tất cả các thể thức hát cửa đình và ông cũng chính là “người cuối cùng và duy nhất” có thể giải đáp mọi câu hỏi với bao điều cần lý giải về loại hình âm nhạc hiểm hóc này...
Được Hội đồng Lý luận Trung ương vinh danh với Tặng thưởng lần này, tôi xin cảm ơn các thế hệ lãnh đạo Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam (Vicast) đã cấp kinh phí để tôi thực nghiệm kết quả nghiên cứu âm luật Ả Đào với 2 CLB ca trù ở Hà Nội và Hải Phòng; cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp đã hỗ trợ, giúp sức, động viên tôi hoàn thành cuốn sách; xin cảm ơn các thành viên giám khảo Hội đồng Lý luận Trung ương đã đồng thuận trao cho tôi phần thưởng cao quý này! Đây không chỉ là niềm vinh dự của cá nhân tác giả, mà hơn thế, là sự nâng niu, trân trọng giá trị lịch sử của cơ quan cao cấp về tư tưởng với di cảo âm nhạc nghìn năm tuổi.
Trước thềm lễ trao giải Oscar lần thứ 99 dự kiến diễn ra vào năm 2027, Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Hoa Kỳ (AMPAS) vừa công bố những thay đổi mang tính bước ngoặt. Đây được đánh giá là một trong những sự lắng nghe cần thiết trong bối cảnh ngành công nghiệp điện ảnh đang thay đổi một cách nhanh chóng trước sức ép của trí tuệ nhân tạo (AI) và trải nghiệm ngày càng đa dạng trong cách thưởng thức nghệ thuật.
Là một trong những gương mặt tiêu biểu dành trọn tâm huyết cho việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc qua ngôn ngữ sân khấu hiện đại, mới đây đạo diễn Vạn Nguyễn là người Việt đầu tiên được UNESCO Nhật Bản vinh danh “Đạo diễn vì sứ mệnh bảo tồn giá trị văn hóa UNESCO 2025”. Chuyên đề Văn nghệ Công an đã có cuộc trò chuyện cùng đạo diễn Vạn Nguyễn về hành trình bảo tồn và lan tỏa bản sắc văn hóa Việt.
Trong hơn 20 năm qua, ông Nguyễn Lân Bình đã dày công nghiên cứu và tìm tòi được nhiều tư liệu quý giá về ông nội mình - học giả Nguyễn Văn Vĩnh. Những tư liệu ấy đã góp phần quan trọng làm sáng rõ công lao, thành tựu quan trọng về học giả Nguyễn Văn Vĩnh đối với nền văn học, báo chí nước nhà, trong đó có sự phổ cập và phát triển chữ quốc ngữ với bản dịch “Truyện Kiều” được in lần đầu tiên ở miền Bắc vào năm 1913.
“Cuộc thi dịch Văn học Việt - Trung, Trung - Việt” năm 2026 vừa chính thức khởi động tại TP Hồ Chí Minh. Bước qua mùa giải thứ hai, cuộc thi không chỉ là nơi giao lưu văn chương giữa hai nước mà còn được kỳ vọng trở thành mảnh đất màu mỡ để phát hiện và bồi dưỡng những “mầm xanh” dịch thuật.
Trong mạch nguồn linh thiêng của những ngày tháng Ba âm lịch, khi cả dân tộc hướng về vùng đất kinh đô cổ, Triển lãm giao lưu mỹ thuật quốc tế "Dòng chảy văn hóa" đã diễn ra.
Khi đến thăm họa sĩ Tô Chiêm sau cơn đột quỵ cách đây 2 năm, tôi không hình dung có một ngày lại được trò chuyện và chia sẻ với anh trong sự kiện trưng bày nghệ thuật “Khói” với tâm thế của một người họa sĩ điềm tĩnh trở lại với hội họa sau tất cả.
Những năm gần đây, với sự ra đời của show diễn thực cảnh được tổ chức tại các địa điểm du lịch đã đem đến cho khán giả là khách du lịch nhiều trải nghiệm mới mẻ. Việc tổ chức các show diễn thực cảnh tại các địa chỉ du lịch nổi tiếng đang được xem là hoạt động tích cực không chỉ để thu hút khách du lịch mà còn là dấu ấn của sự kết nối giữa du lịch với văn hóa và di sản.
Những năm gần đây, giới xuất bản thế giới đã liên tục cảnh báo về mối đe dọa của trí tuệ nhân tạo (AI) đến quá trình sáng tạo, trong việc các “ông lớn công nghệ” sử dụng trái phép vô số tác phẩm để huấn luyện thuật toán cũng như thực trạng ngày càng khó phân biệt đâu là tác phẩm đến từ con người, đâu là sản phẩm đến từ máy móc…
Giữa những ngày tháng tư lịch sử, một loạt sản phẩm âm nhạc mang tinh thần yêu nước ra mắt công chúng đã tạo nên điểm nhấn đặc biệt trong đời sống âm nhạc. Nỗ lực làm mới cảm hứng truyền thống bằng những sáng tạo độc đáo và hơi thở hiện đại góp phần lan tỏa tình yêu Tổ quốc một cách gần gũi và giàu cảm xúc.
Việt Nam và New Zealand đã có hơn 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Tuy nhiên vẫn có một khoảng trống lớn trong giao lưu văn chương giữa hai nước. Không chờ đợi sự thúc đẩy và đầu tư từ phía Chính phủ hai bên, các nhà thơ của hai nước sau hơn một năm kết nối, đã tổ chức được bước đi đầu tiên khởi động cho việc giới thiệu tác phẩm văn chương cho nhau, và xúc tiến các hoạt động chung nhằm thắt chặt hơn nữa tình đoàn kết và thấu hiểu tâm hồn của nhau.
Trong nhiều thập kỷ, bảo tàng và các không gian di sản chủ yếu tồn tại như những “kho lưu trữ sống” - nơi hiện vật được bảo quản cẩn trọng, nhưng lại mang tính tĩnh, đôi khi tạo cảm giác xa cách với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Dọc dãy hành lang dài của bệnh viện, nghệ sĩ Nguyệt Thu trong bộ quần áo bệnh nhân đã chơi bản nhạc chữa lành "Secret garden". Giữa lằn ranh sinh tử, âm nhạc, kỳ diệu thay, đã giúp trái tim chị khỏe lại. Khán giả của chị là những bệnh nhân, bác sĩ...
Theo thông lệ hàng năm, tạp chí “TIME” nổi tiếng của Mỹ vừa công bố danh sách “TIME100” của năm 2026, qua đó ghi dấu 100 cá nhân có sức ảnh hưởng toàn cầu. Những gương mặt này trải rộng ở đa dạng lĩnh vực, từ chính trị, đứng sau những nỗ lực tiên phong đến các nghệ sĩ và những nhà đổi mới. Điều nổi bật trong danh sách năm nay là sự góp mặt đông đảo của thế hệ trẻ.
Giữa không gian rực rỡ và tiếng nhạc Latin cuồng nhiệt tại thủ đô Manila, Philippines vào những ngày tháng 4 năm 2026, quốc kỳ Việt Nam đã ba lần được kéo lên ở vị trí cao nhất.
Điện ảnh Việt được ví như người khổng lồ đang vươn vai thức giấc. Thế nhưng “người khổng lồ” ấy vẫn chưa có một “đại bản doanh” đúng nghĩa để thỏa sức tung hoành. Đôi chân “người khổng lồ” vẫn chật vật trong những phim trường nhỏ lẻ hoặc bối cảnh tạm bợ, quay xong rồi dỡ bỏ.
Những năm gần đây, tại Hà Nội, mô hình sân khấu học đường đang được quan tâm, xây dựng như một hướng tiếp cận mới trong giáo dục thẩm mỹ cho lứa tuổi học sinh. Việc đưa nghệ thuật sân khấu đến với học đường không chỉ là "gieo mầm" tình yêu nghệ thuật cho thế hệ tương lai mà còn mở ra cơ hội cho ngành sân khấu khi đưa nghệ thuật đến gần hơn với thế hệ trẻ.
Nhà văn Nguyễn Chiến Thắng thường được đồng nghiệp, bạn đọc biết đến với bút danh Thăng Sắc. Ông là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, hiện nghỉ hưu và sống tại Hà Nội. Ông từng được trao giải Văn học sông Mekong năm 2010.
"Phăng đỏ" là tiểu thuyết đầu tay của nhà văn Trương Vân Ngọc (sinh năm 1973, quê Hưng Yên, hiện công tác tại Hà Nội) viết về đề tài hình tượng người chiến sĩ Công an nhân dân, sách đoạt giải C cuộc thi viết tiểu thuyết, truyện ký đề tài "Vì An ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống" do Bộ công an và Hội nhà văn Việt Nam tổ chức năm 2025, được Nhà xuất bản Công an Nhân dân tuyển chọn và ấn hành tháng 12 năm 2025.
Trong đời sống văn học, có một dòng chảy lặng lẽ nhưng lại đóng vai trò khá quan trọng trong đời sống, đó chính là tiểu thuyết lịch sử. Lấy chất liệu từ lịch sử, tái hiện lịch sử qua những trang văn chính là những đóng góp thầm lặng, tích cực của các nhà văn cho bề dày truyền thống văn hóa nước nhà...
Nếu việc dán nhãn phân loại độ tuổi đã trở thành điều kiện bắt buộc với tác phẩm điện ảnh, xuất bản... trước khi đến tay công chúng thì ở lĩnh vực âm nhạc, tấm biển cảnh báo này gần như bỏ ngỏ. Thế nên không lạ khi làng nhạc liên tục vấp phải tranh cãi vì những MV có nội dung người lớn.