Tôn vinh những tác phẩm lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật
Tối 29/12/2025 tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hội đồng Lý luận Trung ương tổ chức lễ trao Tặng thưởng các tác phẩm lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật xuất bản năm 2024; Khen thưởng các cơ quan báo chí, xuất bản có thành tích nổi bật trong tuyên truyền, quảng bá các hoạt động lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật năm 2025.
Tặng thưởng lần thứ 11 này là sự tôn vinh xứng đáng dành cho những đóng góp thầm lặng của những người làm công tác lý luận, phê bình.
1. Trong số 16 cơ quan báo chí, xuất bản có thành tích nổi bật trong tuyên truyền, quảng bá các hoạt động lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật năm 2025, ấn phẩm Văn nghệ Công an của Báo CAND vinh dự được nhận Tặng thưởng.
Các tác giả có tác phẩm được Tặng thưởng mức B của Hội đồng Lý luận Trung ương.
Các tập thể trong danh mục có thành tích nổi bật trong việc tuyên truyền công tác lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật được khen thưởng gồm: Ban Văn hóa - Xã hội, Báo Nhân dân; Phòng Biên tập Văn hóa - Thể thao, Báo Quân đội Nhân dân; Ban Văn nghệ, Đài Truyền hình Việt Nam; Ban Văn học Nghệ thuật, Đài Tiếng nói Việt Nam; Tạp chí Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật; Tạp chí Văn nghệ Quân đội; Tạp chí Văn nghệ TP. Hồ Chí Minh; Tạp chí Người Hà Nội. Bên cạnh đó còn có các báo như: Báo Văn nghệ, Báo Văn hóa, Báo Thể thao - Văn hóa và 2 nhà xuất bản là NXB Văn học và NXB Hội Nhà văn.
Đây là sự ghi nhận của Hội đồng Lý luận Trung ương cho các tập thể cơ quan báo chí, xuất bản vì những đóng góp tích cực trong việc phản ánh, lan tỏa những giá trị tích cực của lý luận, phê bình văn học nghệ thuật trong đời sống xã hội nói chung và đời sống văn học, nghệ thuật nói riêng.
Đánh giá về cơ cấu và chất lượng các tác phẩm tham dự Tặng thưởng năm nay, PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương kiêm Trưởng Ban Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật nhận định:
“Mảng nghệ thuật đã có sự chuyển biến tích cực về số lượng, cơ cấu và chất lượng. Đó là các công trình, bài viết về âm nhạc, điện ảnh, sân khấu, nhiếp ảnh, múa; vai trò và sự tham gia của văn học, nghệ thuật trong các ngành công nghiệp văn hóa...
Để có được những kết quả đáng mừng nêu trên, điều cần có trước hết là tâm huyết, trách nhiệm, tài năng và sự lao động sáng tạo không ngừng nghỉ của đội ngũ các nhà lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật.
Họ là một lực lượng không nhiều, ở những chuyên ngành khó, nhiều phức tạp và nhạy cảm, đòi hỏi phải có vốn sống phong phú, dày dặn; có tư duy, phương pháp, lý thuyết vững vàng; có trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp trong sáng; sự “cầm cân nảy mực” chính xác, bản lĩnh.
Song hành cùng họ, luôn có đội ngũ phóng viên, biên tập viên trách nhiệm, sắc sảo, tâm huyết và nhanh nhạy của các cơ quan báo chí, xuất bản. Hai khối lực lượng này luôn song hành, phối hợp, hỗ trợ cùng nhau, tạo thành những nhân tố quan trọng không thể thiếu vắng trong đời sống văn hóa, văn nghệ nước nhà...”.
2. Theo Ban tổ chức, trải qua 11 kỳ xét Tặng thưởng, Hội đồng đã nhận được 973 tác phẩm gửi về tham dự và đã có 241 tác phẩm xuất sắc nhất được lựa chọn để vinh danh trong những năm qua. Với đợt xét Tặng thưởng năm 2025 dành cho các tác phẩm xuất bản, công bố năm 2024, Hội đồng đã nhận được 76 tác phẩm (gồm 31 cuốn sách và 45 bài viết) gửi về - phản ánh sức lao động nghiêm túc và tâm huyết của đội ngũ lý luận, phê bình.
Bên cạnh những công trình nghiên cứu công phu về văn học là sự xuất hiện dày dặn của các công trình nghiên cứu về Âm nhạc, Điện ảnh, Sân khấu, Múa, và đặc biệt là các vấn đề mang tính thời sự như Công nghiệp văn hóa, Di sản văn hóa. Sự cân đối dần về số lượng, chất lượng giữa hai mảng văn học và nghệ thuật cho thấy lý luận, phê bình đang nỗ lực bao quát một cách đa chiều hơn đời sống văn nghệ phong phú và đa dạng của đất nước.
Sau các vòng thẩm định của Hội đồng Sơ khảo, Hội đồng Chung khảo và Ban Chỉ đạo Tặng thưởng gồm các đồng chí trong Thường trực Hội đồng, Chủ tịch Hội đồng quyết định trao Tặng thưởng cho 23 tác phẩm, gồm 14 công trình (sách) và 9 bài viết/cụm bài viết.
Tại lễ trao Tặng thưởng, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh khẳng định: “Đảng và Nhà nước luôn dành sự quan tâm đặc biệt, sự tin yêu và kỳ vọng lớn lao đối với đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, trong đó có các nhà lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật. Tôi tin tưởng rằng, với phương châm đoàn kết, sáng tạo, bản lĩnh, sắc bén, hiệu quả, Hội đồng Lý luận Trung ương và đội ngũ những người làm công tác nghiên cứu lý luận nói chung, lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật nói riêng tiếp tục phấn đấu, có thêm nhiều công trình, tác phẩm chất lượng cao, góp phần xây dựng nền văn hóa, văn nghệ nước nhà ngày càng phát triển...”.
Nhìn vào danh mục danh mục 14 công trình sách lý luận, phê bình xuất bản năm 2024 đoạt giải thưởng lần thứ 11 này, có thể thấy hiện lên một bức tranh toàn cảnh đa chiều về đời sống văn học, nghệ thuật nước nhà qua tấm “gương chiếu hậu” của lý luận, phê bình.
Trong đó, nhiều tên tuổi đã làm việc một cách tâm huyết, thầm lặng, có những tiếng nói, đóng góp quan trọng trong hoạt động lý luận phê bình của nước nhà như các tác giả: Trần Văn Toàn, Nhật Chiêu, Nguyễn Thanh Tâm, Hoàng Đăng Khoa...
Đặc biệt, không thể không nhắc tới công trình “Ả Đào - một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật” của nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền với hàng chục năm dấn thân sưu tầm và khảo cứu mới có được.
14 công trình sách lý luận, phê bình xuất bản năm 2024 đoạt giải thưởng:
- 2 công trình đạt mức A gồm: “Văn học như một diễn ngôn” của tác giả Trần Văn Toàn; “Ả Đào - một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật” của tác giả Bùi Trọng Hiền.
- 4 công trình đạt mức B gồm: “Ba nghìn thế giới thơm” của tác giả Nhật Chiêu; “Tỏa sáng đất trời Nam” của tác giả Hoàng Kim Đáng; “Thơ Việt Nam sau 1975: Diện mạo và bản sắc” của tác giả Nguyễn Thanh Tâm; “Truyện Kiều ở Nam Bộ” của tác giả Nguyễn Thanh Phong.
- 5 công trình đạt mức C gồm: “Ngắn dần đều” của tác giả Hoàng Đăng Khoa; “Khí chất Nam bộ qua truyện Sơn Nam” của tác giả Đinh Thị Thanh Thủy; “Đặng Nhật Minh - Đi đến tận cùng của cái ta” của tác giả Lê Thị Dương; “80 gương mặt Văn nghệ sĩ” của tác giả Phùng Văn Khai
- 3 công trình đạt mức Khuyến khích gồm: “Đặc điểm tạp văn của các cây bút nữ sau 1986” của Nguyễn Đăng Kiên; “Người trong cửa chữ” của Nguyễn Thế Kiên; “Trở lại miền đất văn chương” của Nguyễn Đình Anh.
Nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền (ngồi giữa) trong buổi ra mắt cuốn sách “Ả Đào - một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật”.
Nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền (mức A với tác phẩm “Ả Đào - một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật”):
“Trong 9 năm tìm tòi, nghiên cứu và suy ngẫm để viết tác phẩm “Ả Đào - một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật”, tôi đã tìm về những người nghệ sĩ, tìm về với những nghệ nhân ả đào cuối cùng của lối cổ. Tôi phải chạy đua với thời gian để ghi lại tối đa những kiến thức về Ả Đào mà nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ còn lưu giữ với quyết tâm đào sâu, đi đến tận cùng, giải mã bằng được mọi bí ẩn trong hệ âm luật của Ả Đào để đưa ra ánh sáng khoa học. Vì khi đó, tôi nhận ra, nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ tuy tuổi cao sức yếu nhưng vẫn nhớ được tất cả các thể thức hát cửa đình và ông cũng chính là “người cuối cùng và duy nhất” có thể giải đáp mọi câu hỏi với bao điều cần lý giải về loại hình âm nhạc hiểm hóc này...
Được Hội đồng Lý luận Trung ương vinh danh với Tặng thưởng lần này, tôi xin cảm ơn các thế hệ lãnh đạo Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam (Vicast) đã cấp kinh phí để tôi thực nghiệm kết quả nghiên cứu âm luật Ả Đào với 2 CLB ca trù ở Hà Nội và Hải Phòng; cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp đã hỗ trợ, giúp sức, động viên tôi hoàn thành cuốn sách; xin cảm ơn các thành viên giám khảo Hội đồng Lý luận Trung ương đã đồng thuận trao cho tôi phần thưởng cao quý này! Đây không chỉ là niềm vinh dự của cá nhân tác giả, mà hơn thế, là sự nâng niu, trân trọng giá trị lịch sử của cơ quan cao cấp về tư tưởng với di cảo âm nhạc nghìn năm tuổi.
Từ những giai điệu thấm đẫm tình quê hương đến những câu chuyện lay động lòng người, chương trình nghệ thuật "Kết nối yêu thương" gửi đi thông điệp giản dị mà sâu sắc: Không ai nên đơn độc trước nghịch cảnh. Đằng sau mỗi người phụ nữ đau yếu, mỗi em nhỏ mang bệnh hiểm nghèo là một phận đời cần được chở che, một ước mơ cần được níu giữ. Khi những trái tim cùng rung lên nhịp đập yêu thương, nghệ thuật không chỉ chạm đến cảm xúc mà còn khơi dậy trách nhiệm cộng đồng, thắp lên hy vọng cho những cuộc đời còn nhiều gian khó.
Liên hoan phim (LHP) Tài liệu châu Âu – Việt Nam lần thứ 16 (diễn ra từ ngày 18 đến ngày 26/9) quy tụ 25 tác phẩm điện ảnh tài liệu đặc sắc đến từ Việt Nam và các quốc gia châu Âu. Đây không chỉ là “bữa tiệc” điện ảnh, mở ra cơ hội giao lưu, hợp tác giữa những người làm nghề mà còn là cầu nối để dòng phim đặc biệt này đến gần với công chúng hơn.
25 năm trong nghề, Tùng Dương đã có một hành trình đặc biệt mà không nhiều nghệ sĩ thế hệ anh có thể làm được. Đó là hành trình của một nghệ sĩ luôn muốn bước ra khỏi vùng an toàn, không ngừng thử nghiệm, tìm kiếm những giới hạn mới của giọng hát và tư duy âm nhạc. Nhưng cũng chính trên hành trình tưởng như ngày càng đi xa ấy, Tùng Dương lại ngày càng trở về gần hơn với những điều căn cốt: gia đình, tình yêu, con người, quê hương, đất nước, những giá trị đã làm nên căn tính của mình.
Gần 5 năm sau ngày nhạc sĩ Phú Quang rời cõi tạm, những giai điệu của ông vẫn hiện diện trong đời sống âm nhạc Việt Nam. Năm 2026, ba người con của ông chính thức tiếp nhận di sản âm nhạc mà cha để lại. Nhưng câu chuyện di sản âm nhạc Phú Quang không chỉ là câu chuyện của một gia đình tiếp nhận một gia tài nghệ thuật. Nó đặt ra một vấn đề lớn hơn: làm thế nào để di sản âm nhạc của một nhạc sĩ được bảo vệ, được trao truyền và tiếp tục sống trong đời sống đương đại?
Ngày nay, nhiều tác phẩm điện ảnh ra đời nhận được sự bàn luận sôi nổi trên mạng xã hội cùng những bài review phim xuất hiện dày đặc. Tuy nhiên, giữa dòng chảy ồn ã ấy lại thiếu vắng những bài phê bình có chuyên môn, đi sâu vào ngôn ngữ điện ảnh, giá trị nghệ thuật và ý nghĩa văn hóa của tác phẩm. Để đời sống điện ảnh không chỉ dừng lại ở những lời khen - chê, đánh giá cực đoan, cần thêm những tiếng nói phê bình giàu tri thức, góp phần nâng cao thị hiếu và nuôi dưỡng tình yêu điện ảnh trong công chúng.
Việc đưa chất liệu truyền thống vào các sản phẩm nghệ thuật đang trở thành xu hướng và mở ra nhiều hướng sáng tạo, góp phần làm mới cách tiếp cận và lan tỏa những giá trị văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, điều này cũng yêu cầu nghệ sĩ cần sự hiểu biết, tôn trọng và trách nhiệm với những giá trị văn hóa mà sản phẩm khai thác.
“Vui bất tuyệt” của Tố Hữu - một trong những bài thơ tiêu biểu viết về Cách mạng Tháng Tám năm 1945, không chỉ là niềm vui của một cá nhân, hay của hàng chục triệu người, còn là niềm vui hồi sinh của một dân tộc vừa thoát khỏi ách nô lệ, giành lại quyền làm chủ vận mệnh. Cũng là niềm vui được cống hiến và kiến tạo tương lai. “Vui bất tuyệt” trở thành cảm hứng chung cho nhiều tác phẩm nổi tiếng cùng chủ đề.
Những người trẻ thế hệ 8x, 9x, 2000 đang lựa chọn cách tiếp cận lịch sử theo cách riêng của mình. Với họ, lịch sử là những câu chuyện được kể lại sống động trên các nền tảng số, hay những bộ phim, những bài hát, những tiểu thuyết hấp dẫn và ý nghĩa... giúp họ hiểu hơn về đất nước mình.
Bắt đầu lên sóng truyền hình ANTV (thứ Bảy, Chủ nhật) từ ngày 22/8 và trên kênh HTV9 (thứ Hai, thứ Ba) từ ngày 24/8, bộ phim truyền hình "Kế hoạch CM12" đã nhanh chóng thu hút sự quan tâm của công chúng. Không chỉ khắc họa những cuộc đấu trí căng thẳng, "Kế hoạch CM12" còn làm nổi bật bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh thầm lặng của những cán bộ, chiến sĩ CAND trong hành trình bảo vệ An ninh Tổ quốc từ những ngày đầu đất nước thống nhất.
Trong hơn 80 năm xây dựng, phấn đấu và trưởng thành của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam, có thể nói rằng, văn học nghệ thuật về lực lượng công an với sứ mệnh của mình đã góp phần đáng kể vào sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc, vì cuộc sống bình yên, hạnh phúc của nhân dân…
Mới đây, việc 2 bộ phim kinh dị "BACKROOMS" và "Obsession" thắng lớn phòng vé đã gây ra nhiều bất ngờ. Bên cạnh việc được thực hiện bởi các nhà sáng tạo nội dung tuy không chuyên về điện ảnh nhưng lại mang đến sự mới mẻ, thích thú, thì thực tế này cũng cho thấy thể loại thriller/mystery hay giật gân/bí ẩn đang được yêu thích hơn bao giờ hết cả trong phim ảnh cũng như văn chương.
Được đầu tư hoành tráng, công phu và giàu sáng tạo, các chương trình nghệ thuật về Công an nhân dân (CAND) thời gian qua không chỉ góp phần làm mới nghệ thuật chính luận mà còn lan tỏa sâu sắc hình tượng người chiến sĩ CAND bản lĩnh, nhân văn, gần gũi trong lòng công chúng.
Nằm ở một góc trời Tây Nam của Tổ quốc, Hà Tiên (thuộc tỉnh An Giang) sở hữu một địa thế kỳ lạ đến mức người xưa phải ví nơi đây như một “Việt Nam thu nhỏ” khi vừa có biển, có núi, có sông, có hang động, có đầm phá và có cả đường biên giới. Nhưng cái làm nên hồn cốt của Hà Tiên không chỉ là cảnh sắc thiên nhiên. Đi qua 3 thế kỷ thăng trầm, Hà Tiên đã hóa thân từ một xứ thơ lãng mạn bậc nhất trời Nam, bước qua những đau thương của lịch sử, để rồi vươn mình trỗi dậy trở thành một đô thị cửa ngõ hiện đại, canh giữ biên cương bờ cõi.
Nhạc sĩ Minh Đạo là một gương mặt nổi bật trong làng âm nhạc Việt Nam với vai trò sáng tác, nhà sản xuất, phối khí, chỉ huy và giám đốc âm nhạc ở nhiều chương trình, các vở nhạc kịch lớn. Gần đây, những ca khúc của anh trong các bộ phim do Điện ảnh CAND sản xuất như “Đội điều tra số 7”, “Tận hiến”... nhận được sự yêu mến của đông đảo khán giả. Phóng viên Văn nghệ Công an đã có cuộc trò chuyện cùng nhạc sĩ Minh Đạo.
Với sự tham gia của ngày càng nhiều cây bút trẻ, văn học về đề tài “Vì an ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống” ngày càng gần gũi với đời sống và có sức lan tỏa.