Tiếng khóc mẩy

Nhiều người nói với tôi, nhà văn Hữu Tiến đi từ thơ đến với văn xuôi. Điều này không có gì lạ, bởi hầu hết những người mới cầm bút ở ta đều như thế. Khởi đầu họ làm thơ, rồi chuyển sang viết văn. Thậm chí có người nghĩ làm thơ dễ hơn văn xuôi?! Dùng ít chữ hơn văn xuôi. Chỉ cần nghe có vần là được...

Không! Thơ giống như lấy hai cục đá đánh thật mạnh vào nhau mới đủ sức bật ra tia lửa. Cũng thế, nếu cảm xúc không tới, không đủ mạnh  thì chỉ được một bài văn vần. Nghĩa là còn xa mới đến thơ, chỉ ở mức dưới thơ mà thôi. Văn xuôi như củi đã chất lên thành đống. Lửa bén dần vào củi, rồi cứ thế thúc dần, củi biến thành than. Than nuôi sức ấm nóng lâu bền cho đời.

Nhớ vào những năm đầu thập niên tám mươi của thế kỷ trước, có một anh công nhân lái xe, chuyên chở xăng dầu trong mỏ thiếc Thin Tốc (tôi muốn dùng hai chữ Thin Tốc, nghĩa tiếng Tày là đá rơi.) Anh lái xe có dáng người to cao, đi hơi lòng khòng. Anh mang đến chỗ tôi một chùm thơ, ký tên dưới mỗi bài là Nguyễn Hữu Tiến.

Chữ ký rất hiền lành. Thơ viết khá đằm, và tình cảm cũng khá thành thật. Thơ anh so với mặt bằng ở tỉnh lẻ khi đó cũng có nhỉnh hơn. Tôi chọn ngay một bài, đề nghị đăng trên tờ Văn nghệ, do Ty Văn hóa Cao Bằng xuất bản. Hình như đó là những tháng cuối năm 1981. Kể từ đó, Tiến chăm chỉ viết và gửi cho tôi khá đều đặn.

Nhà văn Hữu Tiến (bên phải) và nhà thơ Hữu Thỉnh.
Nhà văn Hữu Tiến (bên phải)  và nhà thơ Hữu Thỉnh.

Rồi bẵng đi một dạo, tôi thấy Hữu Tiến bắt đầu viết văn xuôi, không làm thơ nữa. Văn của Hữu Tiến khá mạch lạc và sinh động. Kết cấu truyện chặt chẽ. Các tuyến nhân vật có đường đi lối lại và đã có cá tính. Tôi thực sự mừng vì Hữu Tiến đã tìm thấy cái tạng của mình. Kể từ đấy một loạt tập truyện "Trăng Gần" - xuất bản năm 1993; "Ngọn suối chân rừng" - xuất bản năm 1997; "Đèo không lặng gió" - xuất bản năm 2000; "Cô gái nhặt bông gạo" - xuất bản năm 2004; "Sông hát" - xuất bản năm 2006. Và cuốn tiểu thuyết "Dòng đời" - xuất bản năm 2007. Ấy là chưa kể Hữu Tiến đã từng cùng với Cao Duy Sơn tham gia viết kịch bản phim về Bác.

Tập thơ song ngữ Tày - Việt "Gừn Muổt" (Sau Đêm) ra đời năm 2008. Tập thơ hãy còn nóng sốt, lần này Tiến lại khiến cho tôi bị bất ngờ. Bất ngờ vì tôi nghĩ Tiến đã bỏ thơ bao năm nay. Tưởng bạn đã “cai” hẳn được thơ rồi, nay bỗng dưng Tiến quay lại với thơ. Một tập thơ đĩnh đạc, có chất lượng.

Ngày nay, nhiều người làm thơ có lòng tự trọng, họ tự nguyện “cai” hẳn thơ. Là vì… có khá nhiều người coi thơ là thứ nghệ thuật dễ dãi. Ai cũng có thể làm thơ. Cả nước làm thơ. Các câu lạc bộ thơ ra đời như nấm sau mưa. Thơ in tới tấp. Thơ in trả bữa. Thơ của các nhà doanh nghiệp. Các vị tổng giám đốc. Các cán bộ lão thành. Các giáo viên nghỉ hưu… các câu lạc bộ thơ ra đời ồ ạt, phỏng có ích gì cho quá trình kiếm tìm cái đẹp.

Dĩ nhiên nhiều bài trong đấy không phải thơ. Thơ ấy dùng để tặng bạn bè. Song bạn bè cũng mấy ai đọc. Thơ làm mát mặt. Thơ tự sướng. Thơ tự làm sang cho mình. Thế thôi. Vì thế thơ ngày nay bị nhàm.

Còn nhớ cái thời các ông Chế Lan Viên, Xuân Diệu, Huy Cận… cho in thơ quá ư chặt chẽ, nghiêm khắc. Nhưng đúng nghĩa là thơ. 

Thơ như một chiếc chìa khóa
Mở nghìn cánh cửa…

(Nhà thơ Chile - Vincente Hunldobro, 1893-1948.)

Có một nhà văn hóa vĩ đại nói đại ý rằng, thơ là thứ văn chương khó vào hàng bậc nhất của nghệ thuật ngôn từ. Vì thế thơ được các nhà thơ danh tiếng chọn in rất ít, nhưng hay và kén người đọc.

Hồi ấy, có một bài thơ được đăng trên Báo Văn nghệ, Văn nghệ Quân đội là niềm vinh dự. Một tập thơ xuất bản coi như một tấm vé vào cửa Hội Nhà văn. Ngày đó, thơ đúng là một ngôi đền thiêng. Người nào tự biết mình, không bao giờ dám lảng vảng đến gần ngôi đền thơ.

Thơ, dĩ nhiên thời nào cũng cần thiết. Thơ quan trọng đến mức, các bậc thi bá nổi tiếng từ đời xưa từng tuyên bố xanh rờn “bất độc thi bất tri ngôn”. Không đọc thơ thì không có lời nói đẹp. Hay có câu này trong "Minh đạo gia huấn", cho rằng “Nhân sinh bách nghệ, văn học vi tiên, thi thư vị bảo…”. Người sinh trăm nghề, văn học là trước tiên, (trong văn học) thơ ca là quý nhất. Nói thế để biết thơ có tầm quan trọng như thế nào.

Ở tập thơ này, Hữu Tiến tìm được những góc khuất và anh đã lôi nó ra ánh sáng. Những vỉa quặng lẩn sâu trong tâm hồn dần dần phát lộ. Với chỉ vài dòng chấm phá, mà văn xuôi khó lòng đạt được.

…Bóng tôi gãy trên ruộng bậc thang…

…Bản thảo dày thêm vài trang
Còn tôi chết đi một ít…  

...không gặp được em
Anh lại cõng nỗi nhớ quay về…

Chỉ một chữ “gãy”, một chữ “chết”, một chữ “cõng” đã ra tay gánh đỡ cuộc đời của Hữu Tiến. Tôi biết bạn có nỗi lòng riêng tư sâu lắng. Nỗi buồn được giấu kín nơi đáy mắt. Bạn thật thân, Tiến mới thì thọt kể. Kể tới đâu mi mắt Tiến khô giòn đến đấy. Nhưng rồi, bỗng có một ngày, biết bao thương mến ngọt ngào, bù lại cho Tiến:

…Nắng thu như thể thêm vàng
 …Tiếng khóc tròn như trăng rằm,
Mẩy như hạt lúa ngoài đồng…

Thật đúng là “khổ tận cam lai”. Cho dù có đắng đót đến mức nào rồi cũng có ngày tràn đầy ngọt ngào hạnh phúc. Cuộc đời bù cho bạn bằng những “tiếng khóc mẩy”.

Y Phương

Các tin khác

Nhà văn, liệt sĩ Nam Cao Bên dòng Châu Giang lộng gió

Nhà văn, liệt sĩ Nam Cao Bên dòng Châu Giang lộng gió

Chúng tôi về thăm khu tưởng niệm nhà văn, liệt sĩ Nam Cao (1917-1951) đúng vào vụ chuối ngự chín rộ thơm phức. Nằm bên sông Châu, những cây đại quanh vườn ra hoa quanh năm trắng muốt. Khu tưởng niệm nhà văn Nam Cao (thành lập năm 2004) là một trong số ít địa chỉ văn chương được công nhận là Di tích cấp Quốc gia (2023). Đây là một quần thể di tích, gồm bảo tàng di sản văn học của Nam Cao, ngôi nhà Bá Kiến và dấu chứng lò gạch trong làng.

Sao Khuê lấp lánh trời Dục Tú

Sao Khuê lấp lánh trời Dục Tú

Làng Dục Tú (Đông Anh, Hà Nội) tên nôm là Kẻ Giếc, một xã đứng đầu tổng Dục Tú gồm 4 xã thuộc huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, trấn Kinh Bắc, tức tỉnh Bắc Ninh (đầu thời kỳ nhà Nguyễn). Trong kháng chiến chống Pháp, cả 4 xã của Dục Tú được nhập thành một xã, thuộc huyện Từ Sơn, Bắc Ninh. Tháng 5/1961, Dục Tú trở thành đơn vị hành chính thuộc huyện Đông Anh, TP Hà Nội.

Ðôi tay tài hoa của một nghệ nhân Cơ Tu

Ðôi tay tài hoa của một nghệ nhân Cơ Tu

Đến Làng văn hóa - du lịch các dân tộc Việt Nam ở Đồng Mô, Hà Nội, du khách đặc biệt ấn tượng với một nghệ nhân có nước da rắn rỏi, mải miết với từng nan tre và các sản phẩm thủ công đặc sắc của người Cơ Tu.

Dấu tích trăm tuổi, ta qua trăm buổi

Dấu tích trăm tuổi, ta qua trăm buổi

Với hơn 300 năm hình thành và phát triển, giữa không gian hiện đại của miền nắng ấm phương Nam này vẫn còn đó những dấu tích trăm tuổi để nhắc nhớ thị dân về những giai đoạn lịch sử của vùng đất năng động, cởi mở, hào sảng và đầy trượng nghĩa.

Phim kinh dị và cuộc đổi ngôi tại Hollywood

Phim kinh dị và cuộc đổi ngôi tại Hollywood

Từng là thời điểm “ăn nên làm ra” của các phim bom tấn, nhưng mùa hè năm nay đang cho thấy một diễn biến khác, khi các phim kinh dị mới là chủ lưu. Trong những tuần qua, 2 tác phẩm mới “Obsession” (tạm dịch: Ám ảnh kinh hoàng) và “Backrooms” (Thực thể quỷ quyệt) liên tiếp thay nhau đạt đỉnh phòng vé.

Âm nhạc bay lên từ những cuộc tình

Âm nhạc bay lên từ những cuộc tình

Từ nhỏ, nhạc sĩ Nguyễn Đình Phúc (1919-2001) bị bạn bè gắn biệt danh Phúc "Rỗ" hay Phúc "Khoèo". Mặt bị rỗ sau lần lên sởi, còn khuỷu tay trái bị trật vì một cú ngã bó thuốc mãi không khỏi, thế là cậu Phúc ngày ấy mang tật. Khi lớn lên, chàng Phúc biết rõ những khiếm khuyết của mình nhưng vẫn tỉnh bơ, vui vẻ sống với những khát vọng tuổi trẻ. Tới tuổi đôi mươi khi nghĩ đến chuyện yêu đương, mọi sự mới thành chuyện. Cũng lắm tình huống xảy ra bất ngờ.

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Sáng nay bất chợt nhìn lên cây vối trồng ở góc vườn cũng đã hơn chục năm kể từ khi mình xây ngôi nhà này. Thấy vối cựa mình thức giấc, tự bứng mình ra khỏi những trầm tư mùa cũ để thắp lên mùa hoa mới. Cả vòm cây như được khoác một tấm áo bông trắng ngà, nhẹ nhàng và xốp mịn. Hoa vối nở bung, tỏa ra những sợi nhụy dài thanh mảnh, rập rờn trong gió như vũ điệu chào đón bình minh. Tôi bỗng nhớ về những mùa vối quê nhà dẫu bây giờ đã là xa ngái...

Nụ cười Mai Đức Chung

Nụ cười Mai Đức Chung

Có lẽ, Anh hùng Lao động Mai Đức Chung là huấn luyện viên (HLV) bóng đá đặc biệt nhất mà tôi từng biết. Đặc biệt không chỉ bởi ông gắn với những hoàn cảnh đặc biệt, giành được nhiều thành tích đặc biệt, mà còn bởi nụ cười hiền từ của ông.

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Có nguồn gốc từ Địa Trung Hải, được trồng cách đây hàng nghìn năm, ô-liu là loại cây có sức sống đặc biệt bền bỉ, có thể sinh trưởng trên những vùng đất khô cằn, sỏi đá, chịu được nắng nóng, có thể sống tới cả ngàn năm. Người ta vẫn kể, dù đã bao cuộc chiến tranh đi qua, nhiều cây ô-liu cổ xưa ở Hy Lạp, Palestine, Italia đến nay vẫn ra hoa kết trái. Hình như càng khắc nghiệt, cây càng vững chãi.

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Lâu nay, đã thấy ít người nhắc đến thần tượng của giới trẻ như giai đoạn trước. Có sự biến đổi nào chăng? Thật ra, không phải như thế mà bởi giới trẻ hôm nay có quá nhiều tấm gương, quá nhiều mục tiêu để phấn đấu. Từ tấm gương dũng cảm cứu người trong hoạn nạn đến tấm gương trong học tập, nghiên cứu, vượt lên nghịch cảnh... Đôi khi, chỉ cần người trẻ nhận ra một nhân vật tốt ngay chính ở khu phố, xóm, bản... của mình để học tập, phấn đấu theo đã là một tín hiệu tích cực trong xã hội. Thần tượng nào có xa vời!

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Tin vui cho khán giả yêu thích môn nghệ thuật thứ 7. Cục Điện ảnh vừa lên tiếng khuyến khích sản xuất và phát hành những bộ phim giàu giá trị nhân văn, phản ánh đời sống xã hội và góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện. Điều này đồng nghĩa với việc sau nhiều năm các nhà làm phim kiên trì "giáo dục" người xem bằng ma quỷ, vong nhập, xác sống, bùa ngải, nhà hoang, thẩm mỹ viện âm phủ, bệnh viện âm phủ, chung cư âm phủ và có lẽ trong tương lai không xa là cả trạm thu phí âm phủ, chúng ta đã chú trọng hơn đến xây dựng con người nhân văn.

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Trong sáng tác thơ, hình ảnh không chỉ là phương tiện trang trí cho câu thơ, mà là một trong những yếu tố cốt lõi làm nên tứ thơ, cảm xúc thơ và sức ám ảnh của bài thơ.

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Vừa qua, Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh đã tổ chức tọa đàm "Diện mạo văn chương ở đô thị quốc tế" trong khuôn khổ của trại sáng tác hằng năm. Sau sáp nhập, TP Hồ Chí Minh mở rộng không chỉ về địa giới hành chính, mà còn là sự hợp lưu của nhiều dòng chảy văn chương mang phong vị riêng biệt. Nhưng câu chuyện "diện mạo văn chương" thời kỷ nguyên số lại là câu chuyện chẳng hề dễ dàng.