Căng thẳng Mỹ - Iran tại eo biển Hormuz:

Thỏa thuận mong manh và tia hy vọng từ bàn đàm phán

Những tranh cãi xoay quanh quyền kiểm soát eo biển Hormuz vừa châm ngòi cho một vòng xoáy tấn công trả đũa nguy hiểm giữa Iran và Mỹ trong những ngày qua. Tuy nhiên, sau một cuối tuần "rực lửa", hai bên đã đồng ý tạm thời hạ nhiệt để quay lại bàn đàm phán, nỗ lực cứu vãn Biên bản ghi nhớ (MoU) mong manh khỏi bờ vực đổ vỡ.

download-6.png
Mỹ và Iran đến nay chưa thống nhất được vấn đề liên quan đến quyền kiểm soát eo biển Hormuz. Ảnh minh họa Reuters.

Hai bên đã liên tục đổ lỗi cho nhau nhằm biện minh cho các cuộc giao tranh vào cuối tuần qua – đợt đụng độ đầu tiên kể từ khi MoU được ký kết vào ngày 17/6. Đồng thời, Washington và Tehran cũng cáo buộc đối phương vi phạm các điều khoản của thỏa thuận, đặc biệt là Điều 5 quy định về việc đảm bảo an toàn cho các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz.

Giao tranh bùng phát xoay quanh quyền kiểm soát tuyến đường thủy hẹp nhưng mang tầm quan trọng sống còn này, nơi Tehran luôn xem là một đòn bẩy địa chiến lược trên bàn đàm phán. Trước đó, việc Iran phong tỏa thực tế eo biển – nơi một phần năm nguồn cung dầu toàn cầu đi qua trước khi chiến sự Mỹ - Israel và Iran nổ ra vào ngày 28/2 – đã châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng năng lượng trên toàn cầu.

Nút thắt mang tên Điều 5

Thỏa thuận tạm thời giữa Iran và Mỹ kêu gọi mở cửa lại eo biển và nối lại ngay lập tức giao thông thương mại, giải cứu hàng trăm tàu thuyền đang bị mắc kẹt do lệnh phong tỏa. Cụ thể, Điều 5 đặt ra các ràng buộc yêu cầu Iran sẽ nỗ lực hết sức để sắp xếp việc di chuyển an toàn cho các tàu thương mại, đồng thời không thu phí trong vòng 60 ngày đối với tuyến đường từ Vịnh Ba Tư đến Biển Oman và ngược lại. Thỏa thuận cũng yêu cầu Iran gỡ bỏ các trở ngại kỹ thuật, quân sự và tiến hành rà phá bom mìn trong vòng 30 ngày. Văn bản ghi rõ Iran sẽ tiếp tục đối thoại với Oman để xác định cơ chế quản lý và dịch vụ hàng hải trong tương lai, phù hợp với luật pháp quốc tế.

Tuy nhiên, mâu thuẫn nảy sinh ngay trong cách diễn giải thỏa thuận. Dù MoU kêu gọi mở cửa eo biển, Tehran đã phản ứng dữ dội trước nỗ lực của Washington trong việc phối hợp với Oman và Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) nhằm tạo ra các tuyến đường thay thế gần hơn về phía bờ biển Oman. Đề xuất thu phí tàu thuyền của Iran cũng bị Mỹ và các quốc gia vùng Vịnh kiên quyết bác bỏ.

Phát biểu trong chuyến thăm thủ đô Baghdad (Iraq), Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi khẳng định cứng rắn: "Eo biển Hormuz vẫn nằm dưới sự giám sát và quản lý toàn diện của Iran trong 30 ngày tới. Trách nhiệm này thuộc về Cộng hòa Hồi giáo Iran. Mọi sự can thiệp hoặc hành động đơn phương sẽ làm trầm trọng thêm tình hình và làm chậm trễ việc mở cửa lại eo biển".

Hai góc nhìn, một điểm nóng

Chuỗi leo thang căng thẳng bắt đầu từ ngày 26/6, khi tàu Ever Lovely mang cờ Singapore bị một thiết bị bay không người lái (UAV) tấn công khi đang đi qua eo biển. Dù Iran không nhận trách nhiệm, Mỹ lập tức không kích đáp trả. Đến ngày 27/6, tàu Kiku mang cờ Panama tiếp tục trở thành mục tiêu bị tấn công.

Căng thẳng đã tác động tiêu cực ngay lập tức đến giao thông hàng hải. Theo dữ liệu từ công ty giám sát Windward AI, lưu lượng tàu thuyền qua eo biển đã giảm mạnh từ 70 chuyến vào ngày 24/6 xuống còn 54 chuyến trong ngày 25/6, và chỉ vỏn vẹn 40 chuyến vào ngày 27/6. Cùng lúc đó, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cảnh báo các tàu thuyền rằng “tuyến đường được ủy quyền” duy nhất là hành lang phía Bắc thuộc lãnh hải Iran, đồng thời ép 4 tàu chở dầu đi tuyến phía Nam thuộc lãnh hải Oman phải quay đầu.

Giới chuyên gia nhận định hai bên đang có những tính toán chiến lược hoàn toàn trái ngược. Phó giáo sư Hassan Ahmadian từ Đại học Tehran cáo buộc Washington đang cố lảng tránh thỏa thuận khi muốn thiết lập các cơ chế khác với MoU mà chính họ đã ký, đồng thời đang tìm lối thoát nhưng lại ép Iran phải tuân thủ. Cùng chung góc nhìn này, nhà phân tích chính trị Abas Aslani cho rằng Tehran coi eo biển Hormuz như một công cụ răn đe để ngăn chặn sự lặp lại của bất kỳ cuộc tấn công quân sự nào trong tương lai. Nhìn nhận vấn đề từ Vienna, chuyên gia quốc phòng Wolfgang Pusztai chỉ ra mâu thuẫn cốt lõi nằm ở việc Iran đòi quyền kiểm soát eo biển, trong khi Mỹ và các nước Arab yêu cầu tự do hàng hải. Theo ông Pusztai, việc Iran hai lần tấn công tàu thuyền để khẳng định lập trường và Mỹ trả đũa là điều không đáng ngạc nhiên, nhưng quy mô các đợt tấn công cho thấy cả hai bên đều chưa sẵn sàng cho một cuộc leo thang toàn diện.

Vòng xoáy trả đũa và những tuyên bố nảy lửa

Phản ứng trước chuỗi sự kiện, Bộ Ngoại giao Iran lên án các đợt không kích của Mỹ là “sự vi phạm trắng trợn Hiến chương Liên hợp quốc” và “phá vỡ rõ ràng Khoản 1 của Biên bản ghi nhớ”. Đáp lại việc Mỹ không kích 5 vị trí ven biển, IRGC tuyên bố đã nã tên lửa đạn đạo và UAV vào lực lượng Mỹ tại Căn cứ Không quân Ali Al Salem (Kuwait) và Trụ sở Hạm đội 5 của Mỹ (Bahrain).

Về phía Mỹ, Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) xác nhận đã tiến hành không kích nhằm “đáp trả trực tiếp sự hung hăng liên tục của Iran đối với giao thông thương mại”. Trên nền tảng Truth Social, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố quân đội nước này đã phá hủy các kho chứa tên lửa, UAV và trạm radar ven biển của Tehran. Ông đưa ra cảnh báo đanh thép: "Có thể sẽ đến lúc chúng ta không thể giữ chừng mực và buộc phải dùng quân sự để hoàn thành công việc đã bắt đầu. Nếu điều đó xảy ra, nước Cộng hòa Hồi giáo Iran sẽ không còn tồn tại".

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cũng nhấn mạnh lập trường của Washington khi khẳng định Mỹ đã tôn trọng thỏa thuận đình chiến, nhưng bạo lực từ phía Iran sẽ bị đáp trả bằng bạo lực. Hiện tại, cả Bahrain và Kuwait đều đã lên tiếng phản đối mạnh mẽ các cuộc tấn công của Iran trong hai ngày liên tiếp, đặt khu vực trước nguy cơ của một cuộc xung đột lan rộng mới.

Giữa lúc "chảo lửa" Trung Đông có nguy cơ bùng phát ngoài tầm kiểm soát, một tín hiệu tích cực đã xuất hiện. Hôm 28/6, hãng tin Reuters dẫn lời một quan chức Mỹ xác nhận Washington và Tehran đã đồng ý hạ nhiệt căng thẳng, thắp lên hy vọng cứu vãn thỏa thuận hòa bình tạm thời. Vị quan chức này cho biết các cuộc đàm phán kỹ thuật dự kiến sẽ tiếp tục xoay quanh mọi lĩnh vực của MoU, đồng thời hai bên sẽ tạm thời dừng bước để tàu thuyền có thể tự do di chuyển.

Theo trang tin Axios trích dẫn một quan chức cấp cao của Mỹ, các vòng đàm phán ngoại giao dự kiến sẽ chính thức được nối lại ngày 20/6 tại Qatar, mang theo kỳ vọng về một giải pháp lâu dài cho nút thắt Hormuz.

Tiến Kim (Theo Al Jazeera, Reuters)

Các tin khác

Lỗ hổng cố hữu của hạ tầng kiểm soát không lưu Mỹ

Lỗ hổng cố hữu của hạ tầng kiểm soát không lưu Mỹ

Sự cố kỹ thuật nghiêm trọng xảy ra trong quá trình nâng cấp hệ thống viễn thông đã buộc Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) phải ban bố lệnh dừng bay toàn quốc trong nhiều giờ, làm tê liệt hoạt động đi lại và phơi bày những lỗ hổng kéo dài nhiều thập kỷ của hạ tầng kiểm soát không lưu nước này.

Từ Nvidia nhìn lại bài toán kế nhiệm tại Thung lũng Silicon

Từ Nvidia nhìn lại bài toán kế nhiệm tại Thung lũng Silicon

Từ Nvidia đến Apple, Microsoft hay Tesla, vai trò của người sáng lập luôn gắn với những bước ngoặt phát triển. Trong bối cảnh đó, việc CEO Jensen Huang rời Nvidia sau bê bối đời tư đang đặt tập đoàn trước phép thử lớn về khả năng duy trì tăng trưởng, lợi thế cạnh tranh và sự ổn định trong giai đoạn chuyển giao lãnh đạo.

Những vấn đề nào sẽ làm nóng Thượng đỉnh Mỹ - Nga – Trung?

Những vấn đề nào sẽ làm nóng Thượng đỉnh Mỹ - Nga – Trung?

Kế hoạch tổ chức cuộc gặp thượng đỉnh giữa lãnh đạo Mỹ, Nga và Trung Quốc bên lề Hội nghị Cấp cao APEC tại Thâm Quyến đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận quốc tế. Theo giới chuyên gia, cuộc gặp không chỉ phản ánh những tính toán chiến lược của ba cường quốc mà còn có thể tác động đến cục diện an ninh quốc tế.

Viện trợ bị cắt, người tị nạn Palestine tại Lebanon đối mặt với khủng hoảng chồng chất

Viện trợ bị cắt, người tị nạn Palestine tại Lebanon đối mặt với khủng hoảng chồng chất

Tình trạng thiếu hụt ngân sách nghiêm trọng của Cơ quan Liên hợp quốc (LHQ) cứu trợ người tị nạn Palestine (UNRWA) đang khiến các dịch vụ giáo dục, y tế và hỗ trợ xã hội tại những khu tị nạn Palestine ở Lebanon bị thu hẹp. Không chỉ đối mặt với khó khăn kinh tế và thiếu thốn các dịch vụ thiết yếu, hàng trăm nghìn người tị nạn còn phải chịu thêm sức ép từ tình trạng thất nghiệp, gia tăng tội phạm, ma túy và nguy cơ phải di dời do xung đột.

Những toan tính đằng sau “Sáng kiến Hải quân Bắc Cực”

Những toan tính đằng sau “Sáng kiến Hải quân Bắc Cực”

Việc 10 quốc gia Bắc Âu và khu vực lân cận thống nhất tăng cường hợp tác hải quân phản ánh những điều chỉnh đáng chú ý trong chính sách quốc phòng châu Âu. Sáng kiến này không chỉ hướng tới nâng cao năng lực phối hợp quân sự mà còn đặt ra những vấn đề về bảo vệ hạ tầng chiến lược, ứng dụng công nghệ và duy trì cân bằng an ninh tại Bắc Đại Tây Dương và Biển Baltic.

Nga và Ukraine nối lại đàm phán hòa bình tại Abu Dhabi

Nga và Ukraine nối lại đàm phán hòa bình tại Abu Dhabi

Ngày 10/11, các quan chức Nga và Ukraine đã có cuộc gặp tại Abu Dhabi (Các tiểu Vương quốc Arab Thống nhất - UAE) trong vòng đàm phán hòa bình đầu tiên kể từ tháng 2, đánh dấu một nỗ lực mới nhằm chấm dứt chiến sự dưới sự thúc đẩy của các đặc phái viên do Tổng thống Mỹ Donald Trump tiến cử. 

COP31: Thế giới khẩn trương thúc đẩy hành động ứng phó biến đổi khí hậu

COP31: Thế giới khẩn trương thúc đẩy hành động ứng phó biến đổi khí hậu

Trong bối cảnh thế giới đang phải đối mặt với nhiều cuộc khủng hoảng đan xen, từ xung đột vũ trang, lạm phát gia tăng đến những bất định do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra, các nhà lãnh đạo Liên hợp quốc (LHQ) và đại diện chính phủ nhiều nước nhấn mạnh sự cần thiết phải duy trì ưu tiên đối với vấn đề khí hậu.

Bài toán bảo vệ bí mật công nghệ nhìn từ cuộc điều tra tại Nvidia

Bài toán bảo vệ bí mật công nghệ nhìn từ cuộc điều tra tại Nvidia

Hội đồng quản trị Tập đoàn công nghệ Nvidia mới đây cho biết đã mở cuộc điều tra độc lập sau khi xuất hiện thông tin Giám đốc điều hành Jensen Huang có thể là mục tiêu của tình báo nước ngoài. Vụ việc đặt ra câu hỏi về cách Mỹ bảo vệ công nghệ chiến lược khi những thông tin này nằm trong tay doanh nghiệp tư nhân.

Mỹ mở rộng phong tỏa Iran, nguy cơ xung đột quân sự leo thang

Mỹ mở rộng phong tỏa Iran, nguy cơ xung đột quân sự leo thang

Mỹ đang mở rộng chiến dịch phong tỏa Iran, từ các cảng biển sang các tuyến vận tải đường bộ và khu vực biển Caspi, nhằm siết chặt nguồn cung vũ khí, công nghệ và tài chính của Tehran. Động thái diễn ra trong bối cảnh căng thẳng tại eo biển Hormuz tiếp tục gia tăng, các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại và mục tiêu quân sự diễn ra liên tiếp, trong khi những nỗ lực ngoại giao vẫn chưa tạo được đột phá.

Châu Âu chao đảo trước làn sóng đe dọa đánh bom giả mạo

Châu Âu chao đảo trước làn sóng đe dọa đánh bom giả mạo

Mới đây, một số tòa soạn báo chí và đài truyền hình tại Ireland và Bulgaria đã nhận được những lời đe dọa đánh bom qua thư điện tử. Đến nay, dù chưa có bất kỳ thiết bị nổ nào được tìm thấy, sự việc đã làm dấy lên những lo ngại sâu sắc trong giới chức châu Âu về một chiến dịch "chiến tranh lai" tinh vi, được thiết kế nhằm gây bất ổn và gieo rắc nỗi sợ hãi trong lòng xã hội phương Tây.

Báo động toàn cầu vấn đề thiếu vận động ở thanh thiếu niên

Báo động toàn cầu vấn đề thiếu vận động ở thanh thiếu niên

Theo tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tổng Giám đốc Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trong 15 năm qua, thế giới hầu như không đạt được tiến bộ nào trong việc khuyến khích thanh thiếu niên vận động, trong đó các em gái là nhóm bị tụt lại xa nhất. Ông Ghebreyesus khẳng định, giải pháp không nằm ở việc yêu cầu thanh thiếu niên phải nỗ lực hơn.

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Những tác động từ Trung Đông đến thương mại toàn cầu

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Những tác động từ Trung Đông đến thương mại toàn cầu

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ ngày 3/11 đã giúp đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện, chấm dứt thế đa số của đảng Cộng hòa tại Quốc hội. Kết quả này được dự báo sẽ tác động sâu rộng đến chính sách đối ngoại và kinh tế của chính quyền Tổng thống Donald Trump, từ chiến sự Mỹ - Iran, tình hình Ukraine đến thương mại toàn cầu và ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI).

Khi tiện ích công nghệ trở thành lỗ hổng an ninh tại châu Âu

Khi tiện ích công nghệ trở thành lỗ hổng an ninh tại châu Âu

Chỉ bằng cách điều khiển nhiệt độ các hệ thống làm lạnh từ xa, tin tặc đã gây thiệt hại lớn cho hàng loạt siêu thị châu Âu. Những cuộc tấn công này không chỉ phơi bày lỗ hổng công nghệ mà còn đặt ra câu hỏi về khả năng bảo vệ chuỗi cung ứng thực phẩm trước các mối đe dọa an ninh mạng ngày càng phức tạp.

Những lá phiếu giữa kỳ và dư địa chính sách Mỹ

Những lá phiếu giữa kỳ và dư địa chính sách Mỹ

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 sẽ quyết định quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ trong hai năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump. Khi chi phí sinh hoạt trở thành mối quan tâm hàng đầu của cử tri, cuộc đua cũng đặt ra câu hỏi về khả năng chuyển tăng trưởng kinh tế thành những cải thiện thiết thực trong đời sống.

Hé mở cơ hội ngoại giao giữa bóng đen xung đột Mỹ - Iran

Hé mở cơ hội ngoại giao giữa bóng đen xung đột Mỹ - Iran

Các nỗ lực tiếp xúc thông qua trung gian Qatar đang mở ra cơ hội ngoại giao mới giữa Mỹ và Iran, trong bối cảnh hai bên vẫn duy trì lập trường cứng rắn và chuẩn bị cho khả năng xung đột quân sự tái bùng phát. Bất đồng về các điều kiện đàm phán, chương trình hạt nhân và quyền kiểm soát eo biển Hormuz tiếp tục là những trở ngại lớn đối với triển vọng đạt được thỏa thuận.

Nga–châu Phi: Khi hợp tác kinh tế trở thành ưu tiên chiến lược

Nga–châu Phi: Khi hợp tác kinh tế trở thành ưu tiên chiến lược

Không chỉ củng cố những mối quan hệ chính trị và an ninh truyền thống, Nga đang tìm cách tạo dựng ảnh hưởng lâu dài tại châu Phi thông qua thương mại, năng lượng và công nghệ. Hội nghị thượng đỉnh tại Moskva cho thấy bước chuyển đáng chú ý trong định hướng hợp tác giữa hai bên.

Những ưu tiên cấp thiết nhìn từ Hội nghị Ngoại trưởng G20

Những ưu tiên cấp thiết nhìn từ Hội nghị Ngoại trưởng G20

Hội nghị Ngoại trưởng Nhóm các nền kinh tế lớn (G20) tại Atlanta, Mỹ, dự kiến khép lại ngày 31/10 (giờ địa phương) với tuyên bố của nước chủ trì thay cho thông cáo chung. Bất đồng về Ukraine, Trung Đông và chính sách thương mại tiếp tục cản trở đồng thuận, trong khi sức ép lên năng lượng, lương thực và chuỗi cung ứng đòi hỏi các bên tìm hướng phối hợp.

Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí cuộc chiến Mỹ - Israel nhằm vào Iran đã tăng lên ít nhất 47,1 tỷ USD, theo báo cáo mới nhất của Lầu Năm Góc gửi Quốc hội Mỹ. Con số này vượt xa các dự báo trước đó, làm dấy lên lo ngại về khả năng duy trì chiến dịch quân sự, gây thêm sức ép đối với ngân sách liên bang và trở thành bất lợi chính trị đối với Tổng thống Donald Trump trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Israel với những phép tính liên minh hậu bầu cử

Israel với những phép tính liên minh hậu bầu cử

Kết quả kiểm phiếu mới nhất của cuộc bầu cử Quốc hội Israel tiếp tục cho thấy chưa khối chính trị nào giành được đa số cần thiết để thành lập chính phủ. Trong khi các bên bắt đầu thăm dò khả năng hợp tác, Tổng thống Isaac Herzog kêu gọi lãnh đạo các chính đảng giữ tinh thần cởi mở nhằm tránh phải tổ chức một cuộc bầu cử khác.