Tạ Quang Bạo - mỗi bức tượng như một lời tỏ tình tiếc nuối

Nhà điêu khắc Tạ Quang Bạo là nghệ sỹ tạo hình đầu tiên thuộc thế hệ chống Mỹ được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật (năm 2016). Trong lịch sử tiếp diễn của Điêu khắc Việt Nam, ông có một vị trí riêng biệt - đó là đại diện cho vị trí tiếp nối giữa thế hệ trưởng thành trong kháng chiến chống Pháp và thế hệ trẻ của đổi mới.

Nhà điêu khắc Tạ Quang Bạo sinh năm 1941, đến nay đã 78 tuổi trời. Học Trung cấp Điêu khắc trường Mỹ thuật Công nghiệp khóa I (1959 - 1963), sau khi tốt nghiệp, ông về công tác tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, lúc này Bảo tàng mới được thành lập. Năm 1966, Tạ Quang Bạo được cử đi học tại Khoa Điêu khắc, Trường Cao đẳng Mỹ thuật Công nghiệp, khóa 1966 - 1971. Năm 1971, ông nhập ngũ và phục vụ trong Quân đội  đến 1995 thì nghỉ hưu với quân hàm Thượng tá.

Nhà điêu khắc Tạ Quang Bạo.
Nhà điêu khắc Tạ Quang Bạo.

Trong thời gian này, nhà điêu khắc Tạ Quang Bạo đã dành nhiều thời gian cho sáng tác và xây dựng tượng đài phục vụ nhiệm vụ chính trị của Nhà nước và Quân đội giao cho. Tượng đài của ông đã có mặt ở nhiều tỉnh, thành trong cả nước với các chất liệu bê tông, đá, đồng. Có thể kể tới các tác phẩm như: “Tượng đài Chiến thắng Sông Lô”, chất liệu bê tông, cột biểu tượng cao 26m, nhóm tượng cao 7m, dựng năm 1982, đặt tại Núi Đồn, Đoan Hùng, Phú Thọ; “Tượng đài và phù điêu Tưởng niệm Noọng Nhai”, năm 1999, đặt tại xã Thanh Xương, Điện Biên, tỉnh Điện Biên; “Tượng đài Nghĩa trang Thanh Hóa” đặt tại tỉnh Thanh Hoá; “Tượng đài đặt tại Nghĩa trang Liệt sỹ Việt - Lào” năm 1982, tỉnh Quảng Trị; “Tượng đài Chiến thắng trên sông Cầu Sình” năm 2009, đặt tại tỉnh Hậu Giang... với số lượng những tượng đài ông trên các tỉnh thì ông là một quân nhân hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ với đất nước và quân đội.

Tạ Quang Bạo không chỉ là một trong số ít những nhà điêu khắc sáng tác và xây dựng được nhiều tượng đài nhất ở Việt Nam. Cùng với tác phẩm điêu khắc ngoài trời, Tạ Quang Bạo đã sáng tác hàng trăm tác phẩm điêu khắc tượng tròn với các chất liệu khác nhau, tham gia nhiều Triển lãm Mỹ thuật Toàn quốc, Triển lãm 10 năm Điêu khắc Toàn quốc, Triển lãm Mỹ thuật về đề tài Lực lượng Vũ trang và Chiến tranh Cách mạng. Ta có thể kể tới các tác phẩm về đề tài Lực lượng Vũ trang và Chiến tranh Cách mạng, lịch sử tiêu biểu như “Cõng đạn”, “Đi học chữ Bác Hồ”, “Mẹ Trường Sơn”, “Hòa bình”, “Dòng sông Mê Kông”, “Buôn Ma Thuột 1975”, “Mẹ Lá Chắn 1”, “Hành quân qua thành phố”, “Hội nghị Diên Hồng”...

Đặc biệt là tác phẩm “Gò đồng Đảo tiền tiêu” được tặng Giải A tại Triển lãm 10 năm Điêu khắc Toàn quốc lần thứ hai, năm 1983... Các tác phẩm này phần lớn hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam.

Nhà điêu khắc Lê Lâm nhận xét:  “Sự si mê của Tạ Quang Bạo đã hằn lên tất cả những tác phẩm của ông. Cái chất của ông là chất quan sát. Trường quan sát rộng, đến nhiều chuyển động xung quanh đời sống hiện đại. Ông xúc động bằng linh hồn thật, bằng những nỗi cô đơn và cả niềm yêu thương, suy tư về cuộc đời. Bởi thế, mạch sáng tác của ông được nối dài, như những bản tình ca không dứt”.

Nghỉ hưu, Tạ Quang Bạo trở lại với chính mình, ông sáng tác nhiều hơn với nhiều đề tài. Trong tử  vi của ông, có sao Đào hoa chiếu mệnh,  ông  yêu nhiều, có lẽ vì thế mà dành gần hết thời gian của mình để ca ngợi vẻ đẹp người thiếu nữ…

Tạ Quang Bạo yêu sự khỏe mạnh, chất phác ở người phụ nữ nông thôn Việt, ông  diễn tả tình yêu khác giới ấy bằng các khối điêu khắc 3 chiều. Tượng phụ nữ của ông khối căng tròn, no đủ… chuyển động liên tục, nhịp điệu mạnh mẽ. Tượng Phụ nữ của Tạ Quang Bạo từ chối những nét đẹp kiểu thành thị, đài các  mà phô ra  những nét đẹp đầy ứ, mãn nguyện…

Cả trăm bức tượng hiện đang bày tại xưởng  của ông - phần  lớn được làm từ sau khi ông nghỉ hưu,  mỗi bức giống như là một lời tỏ tình đầy tiếc nuối của ông với Nghệ thuật, với cuộc sống…

Tác phẩm Tình yêu - tượng đồng của nhà điêu khắc Tạ Quang Bạo.
Tác phẩm Tình yêu - tượng đồng của nhà điêu khắc Tạ Quang Bạo.

Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam là cơ quan đầu tiên Tạ Quang Bạo công tác, thời gian làm việc ngắn nhưng ông thu nạp được rất nhiều những kiến thức từ những điêu khắc dân gian cổ. Những kiến thức này đã đi theo ông suốt cuộc đời sáng tác, ảnh hưởng lớn tới Nghệ thuật của ông.

Bốn năm qua, trải qua tai biến của bệnh tật, ông vẫn nặng nhọc lê từng bước chân để đến với “Người tình Điêu khắc”. Nghệ thuật của Tạ Quang Bạo có thể nói  là cuộc hành trình bền bỉ, đi từ hiện thực ấn tượng  tới phong cách điêu khắc biểu hiện mang mầu sắc dân gian. Với phẩm chất bản thể, giàu nội lực, cho tới nay các tác phẩm của ông  đã đạt tới giá trị của chính nó.

Tạ Quang Bạo nói rằng, làm tượng là cuộc sống của ông, hạnh phúc của ông, còn sống là còn làm tượng, sức nghĩ, sức sáng tạo của ông vẫn còn rất dồi dào, những bức tượng đẹp nhất, ưng ý nhất của ông vẫn còn phía trước. Nhà nghiên cứu Thái Bá Vân đã viết về nghệ thuật của ông như sau: “… Tạ Quang Bạo luôn lắng nghe tiếng nói của Nghệ thuật, tìm hình tượng điêu khắc , nhưng bao giờ cũng vậy, hễ vừa tìm ra sự bắt đầu thì ngay lập tức tại nơi đó có ngay một sự kết thúc. Cuộc diễn tiến không bao giờ đứng yên.

Việc rượt đuổi ý nghĩa của tác phẩm cứ tiếp diễn theo khối hình từ không gian này sang không gian khác, bởi rằng nghệ thuật không thể nói đến sự ổn định bất biến. Tất cả đang trở thành”.

Ngót nghét tám mươi tuổi người, rất nhiều danh hiệu, đầy mình giải thưởng,  vậy gọi là có Lộc. Con cháu phương trưởng, quây quần vậy gọi là có Phúc.

Người được ba điều đó trên đời thế là đã trọn vẹn… mấy ai đạt được! Nhưng với  Tạ Quang Bạo thì không phải, mà với ông “tất cả đang trở thành”… vậy thôi.

Tô Chiêm

Các tin khác

Quỹ đạo kỳ lạ của điện ảnh thế giới 2026

Quỹ đạo kỳ lạ của điện ảnh thế giới 2026

Suốt nhiều năm qua, không quá khó thấy những dự án thống trị phòng vé quốc tế là các bom tấn có kinh phí khổng lồ, được thực hiện bởi những đạo diễn có tên tuổi, sở hữu dàn diễn viên nổi tiếng hay được quảng bá một cách rộng khắp… Nhưng với điện ảnh 2026, một chương đoạn mới đã được mở ra, nơi các khuôn mẫu đã hết “phép màu” và không có gì là chắc chắn cả.

Vẫn trò chuyện với thành phố của đời mình

Vẫn trò chuyện với thành phố của đời mình

Nhà thơ Bằng Việt ở tuổi 85 được trao tặng Giải thưởng lớn của “Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội” năm 2026. Thêm một dấu son để ghi nhận một cuộc đời thi ca gắn bó với mảnh đất ngàn năm văn hiến.

Từ huyền thoại Mã Yên Sơn đến màn ảnh

Từ huyền thoại Mã Yên Sơn đến màn ảnh

Một trong những nguồn cảm hứng để dựng nên bộ phim “Hộ linh tráng sĩ: Bí ẩn mộ vua Đinh” là những nghi án và truyền thuyết về cái chết của cha con Vua Đinh Tiên Hoàng cùng lăng mộ trên Mã Yên Sơn. Ngọn núi huyền thoại này được xem là “huyệt đế vương”, một trong những danh sơn của cố đô Hoa Lư, Ninh Bình.

Anne Carson và những biên giới mới của văn chương

Anne Carson và những biên giới mới của văn chương

Tối 8/10 (giờ Việt Nam), Viện Hàn lâm Thụy Điển đã vinh danh nhà thơ, nhà viết tiểu luận, học giả văn chương cổ điển và nghệ sĩ thể nghiệm người Canada Anne Carson là chủ nhân mới nhất của giải Nobel Văn chương. Đây là kết quả không quá bất ngờ, bởi không chỉ là một trong hai cái tên được nhắc đến nhiều nhất ngay trước "giờ G", mà bà còn sở hữu di sản sáng tạo vô cùng đồ sộ, được đánh giá cao.

Điều Ước để lại

Điều Ước để lại

Có những chuyến đi không đơn thuần là sự dịch chuyển về vị trí địa lý, mà là một hành trình tìm về những khoảng lặng tâm hồn và cả chiều sâu văn hóa. Đầu thu này, chúng tôi đã có một chuyến đi như thế!

"Lời giã biệt" của "ông hoàng" truyện trinh thám Nhật Bản

"Lời giã biệt" của "ông hoàng" truyện trinh thám Nhật Bản

Chỉ ít ngày sau khi nhà văn Higashino Keigo qua đời, cuốn tiểu thuyết mới nhất và cũng là cuối cùng của ông đã được phát hành ở Nhật Bản vào sáng 5/8/2026 như một "lời giã biệt" hàng triệu độc giả yêu mến ông suốt hơn 40 năm qua...

Đến Bắc Kinh xem Bảo tàng Văn nhân

Đến Bắc Kinh xem Bảo tàng Văn nhân

Ngoài khu lưu niệm Nguyễn Du ở Hà Tĩnh, khu lưu niệm Lê Quý Đôn ở Thái Bình và khu lưu niệm Nguyễn Đình Chiểu ở Bến Tre, thì văn học hiện đại nước ta cũng đã có công trình Bảo tàng Văn học Việt Nam. Thế nhưng, nhìn ra các nước trong khu vực, so với Trung Quốc, thì cách lưu dấu văn nhân ở Việt Nam vẫn chưa thể hiện được tính chuyên nghiệp. Chúng tôi đã có dịp “mục sở thị” một số mô hình bảo tàng văn nhân tại Bắc Kinh và không khỏi trầm trồ về sự đầu tư nghiêm túc và sự quản lý khoa học.

Giá trị của tình yêu trong văn học dân gian

Giá trị của tình yêu trong văn học dân gian

Văn học dân gian là tấm gương phản chiếu hành trình con người đi từ thuở hoang sơ đến văn minh. Lần theo dấu vết các trang truyện cổ, chúng ta sẽ thấy tổ tiên đã từng bước dựng xây nền tảng gia đình, thiết lập trật tự xã hội bằng cả trí tuệ lẫn sự trải nghiệm qua nhiều thế hệ.

Nhà thơ Vũ Cao: Đi ta đi, đỉnh đèo kia phía trước

Nhà thơ Vũ Cao: Đi ta đi, đỉnh đèo kia phía trước

Tôi trở lại con đường Núi Đôi (Xã Sóc Sơn-Hà Nội), men theo đường dốc lên đỉnh núi. Những câu thơ bay lên bát ngát như ngày nào lớp học chúng tôi được nghe giáo sư Hoàng Như Mai giảng bài thơ “Núi Đôi” của cố nhà thơ Vũ Cao (1922-2007). Giọng ông sang sảng vang trên giảng đường: “Anh đi bộ đội sao trên mũ/ Mãi mãi là sao sáng dẫn đường/ Em sẽ là hoa trên đỉnh núi/ Bốn mùa thơm ngát cánh hoa thơm”. Những ký ức học trò trong tôi bỗng hiện về trên đỉnh núi mùa thu đầy hoa và búp lá non tơ...

Người vẽ cờ Tổ quốc

Người vẽ cờ Tổ quốc

Lá cờ đỏ sao vàng được sử dụng trong cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ - về sau được chọn làm Quốc kỳ - đã tung bay trên Quảng trường Ba Đình lịch sử ngày Độc lập 2/9/1945. Nguyễn Hữu Tiến - một chiến sĩ Cộng sản kiên trung, gắn với câu chuyện lịch sử về sự ra đời của lá cờ đỏ sao vàng.

Danh Họa Nguyễn Phan Chánh - Mộng mây vờn gió

Danh Họa Nguyễn Phan Chánh - Mộng mây vờn gió

Tôi chiêm ngưỡng và yêu nghệ thuật tranh lụa Nguyễn Phan Chánh (1892-1984) từ hàng chục năm trước. Đặc biệt, sau khi gặp gỡ nhà văn Nguyệt Tú (con gái đầu của họa sĩ Nguyễn Phan Chánh) vào năm 2004, tôi càng thêm yêu tranh ông. Những câu chuyện nhà văn Nguyệt Tú viết về cha mình trong cuốn "Đường sáng trăng sao" (NXB Tổng hợp, TP Hồ Chí Minh - 2004) làm tôi bất ngờ với những di sản họa sĩ để lại. Bức nào cũng như một cung đàn loang sương khói trong veo nước thu vàng.

Văn Phác, vị tướng cầm súng và cầm bút

Văn Phác, vị tướng cầm súng và cầm bút

Hiếm có một thủ trưởng Tổng cục Chính trị nào đặc biệt như Thiếu tướng Trần Văn Phác, ông từng làm Tổng biên tập hai tờ báo lớn, đặc sắc trong quân đội, đó là Tạp chí Văn nghệ Quân đội và Báo Quân đội nhân dân.