Sáng tạo cá nhân và  tiêu chuẩn cộng đồng

Những ồn ào xoay quanh phim "Vị" lại được đẩy lên.  Đạo diễn và nhà sản xuất của phim này đã từ bỏ các quyền liên quan để phim lấy quốc tịch Singapore và tiếp tục tham dự LHP Busan. Kéo theo đó là cuộc trao đổi trực tuyến có tên "Ai góp ý giơ tay lên" của các nhà làm phim, các đạo diễn xoay quanh việc góp ý các sửa đổi cho dự thảo Luật Điện ảnh.

Có thể nói, các ý kiến trong "Ai góp ý giơ tay lên" là tương đối tiến bộ, cởi mở, văn minh nhưng nó cũng để lại một cảm giác dễ lầm lẫn rằng các nhà làm phim đang muốn chống lại Dự thảo Luật điện ảnh và chống lại kiểm duyệt. Đặc biệt là khi họ dấy lên thông điệp "luồng xanh cho phim độc lập" với những yêu cầu cơ bản mà nổi trội nhất là: 1) thành lập 1 hội đồng duyệt phim riêng, phi lợi nhuận, không chịu sự quản lý nhà nước và 2) sẵn sàng cấp visa cho phim đi dự các Liên hoan Phim quốc tế ngay cả khi phim chưa hoàn tất kiểm duyệt.

Có vẻ nghệ sỹ đã ngây thơ về quản trị nhà nước cũng như về việc chấp pháp khi đưa ra những ý kiến này. Không có quốc gia nào lại chấp nhận chuyện có một hội đồng kiểm duyệt không nằm dưới sự quản lý nhà nước. Cũng không hề có quốc gia nào không tồn tại hệ thống kiểm duyệt Nhà nước. Điểm khác nhau chỉ là mức độ kiểm duyệt và đạo đức cá nhân trong hội đồng kiểm duyệt mà thôi.

Với quan điểm "Phim độc lập là nơi tiếng nói tác giả được tuyệt đối tôn vinh" mà một đạo diễn có tiếng đưa ra, dường như các nghệ sỹ đang có một chút mơ hồ về cái tôi riêng và các tiêu chuẩn cộng đồng. Tiếng nói tác giả đúng là cần được nâng niu, được tôn trọng nhưng mức độ tuyệt đối thì không thể. Khi công bố ra cộng đồng, chắc chắn tồn tại một sự phó mặc để các cá nhân trong cộng đồng ấy có quyết định tiếp cận tác phẩm hay không. Sẽ là hỗn loạn nếu không có một bên thứ 3 tham gia vào quá trình tạo ra tham khảo quyết định này. Kiểm duyệt nhà nước tồn tại vì chính cái quá trình tư vấn cho cộng đồng có nên quyết định tiếp cận một cái tôi riêng của một cá nhân tác giả hay không. Quản lý nhà nước nào buộc phải lường trước những phản ứng và hệ quả của việc có thể tạo ra các chấn động tiêu cực trong cộng đồng ấy.

Nghệ sỹ có suy nghĩ khác, có cảnh giới khác người bình thường nên sáng tạo của họ nhiều khi rất khác thường. Ảnh hưởng tích cực hay tiêu cực, nghệ sỹ sáng tạo không đo lường được bởi định kiến chủ quan và hơn nữa là tình yêu dành cho tác phẩm của mình. Điều gì sẽ xảy ra nếu một cảnh nude bị cả cộng đồng đánh giá là tục tĩu? Nếu không kiểm duyệt, việc phát hành đại chúng phim như thế sẽ khiến cộng đồng đặt dấu hỏi nghi ngờ về năng lực quản trị của Nhà nước ngay lập tức.

Sáng tạo của nghệ sỹ cần được tôn trọng nhưng tiếp cận đại chúng lại đòi hỏi nghệ sỹ phải có trách nhiệm xã hội. Khi nghệ sỹ đòi hỏi Nhà nước phải bảo vệ toàn vẹn quyền sáng tạo riêng của mình, họ có nghĩ đến chuyện cộng đồng cũng có quyền đòi hỏi toàn vẹn quyền không bị vấy bẩn nhãn quan của họ sau khi xem phải một tác phẩm mà họ cho là dung tục hay không?

Vẫn biết, duyệt phim ở Việt Nam vẫn tồn đọng nhiều vấn đề khúc mắc nhưng cũng không thể vì thế mà đòi hỏi một hệ thống kiểm duyệt có cũng như không. Dung hoà được giữa cái tôi sáng tạo với các tiêu chuẩn cộng đồng thực chất phải là nghĩa vụ của nghệ sỹ chứ không phải nghĩa vụ của cơ quan kiểm duyệt. Còn nếu đặt ra câu hỏi tại sao ở nước khác phim có thể được duyệt thì có lẽ chúng ta nên tự tìm câu trả lời cho câu hỏi "Văn hoá Việt khác văn hoá nước ngoài ở những điểm nào?" cái đã.

Văn Đoàn

Các tin khác

Phim "Mưa đỏ" ghi dấu ấn của điện ảnh Việt ở đề tài chiến tranh cách mạng.

Khát vọng trở thành ngành công nghiệp văn hóa

40 năm đổi mới - một chặng đường đánh dấu nhiều cột mốc của điện ảnh Việt Nam từ một nền điện ảnh bao cấp sang cơ chế thị trường. Tại hội thảo "Diện mạo điện ảnh Việt Nam 40 năm đổi mới", tổ chức trong khuôn khổ Liên hoan phim Châu Á - Đà Nẵng (DANAFF) Tiến sĩ Ngô Phương Lan - Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam - Giám đốc DANAFF nhận định: "40 năm trước, Đổi mới không chỉ mở ra một giai đoạn phát triển mới về kinh tế - xã hội, mà còn mở ra những không gian sáng tạo mới cho văn học, nghệ thuật. Tinh thần nhìn thẳng vào sự thật, phản ánh đúng sự thật đã trở thành động lực quan trọng để văn nghệ sĩ khám phá sâu hơn đời sống con người, những chuyển động của xã hội và những khát vọng của dân tộc trong thời kỳ mới".

Những dấu ấn khác biệt của “Tận hiến”

Những dấu ấn khác biệt của “Tận hiến”

Bộ phim truyền hình "Tận hiến" (Điện ảnh CAND sản xuất) vừa khép lại hành trình phát sóng nhưng dư âm mà bộ phim mang lại vẫn tiếp tục lắng đọng trong lòng khán giả. Giữa dòng chảy của điện ảnh chính luận, "Tận hiến" tạo dấu ấn không chỉ bởi câu chuyện về những chiến sĩ tình báo CAND hoạt động và sẵn sàng hy sinh trong thầm lặng mà còn ở cách làm phim giàu tâm huyết và khát vọng.

Hình tượng nghệ thuật trong thơ trẻ đương đại

Hình tượng nghệ thuật trong thơ trẻ đương đại

Có một số bạn yêu thơ hỏi tôi về việc: "Các nhà thơ trẻ hiện nay quan tâm đến hình tượng thơ trong sáng tác như thế nào?". Theo tôi, việc xây dựng hình tượng thơ có vai trò đặc biệt quan trọng trong sáng tác thơ ca của những người viết, bởi hình tượng thơ chính là nơi nhà thơ gửi gắm tư tưởng, cảm xúc, cách nhìn về con người và cuộc đời.

Hội sách thiếu nhi ở “siêu đô thị”

Hội sách thiếu nhi ở “siêu đô thị”

Nằm trong các hoạt động kỷ niệm 50 năm Ngày Thành phố Sài Gòn - Gia Định chính thức vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (2/7/1976 - 2/7/2026), Hội sách Thiếu nhi Thành phố Hồ Chí Minh lần 6 - năm 2026 với chủ đề: “Em vui đọc sách, học bao điều hay” vừa được khai mạc với nhiều hoạt động phong phú, sáng tạo dành cho thiếu nhi, phụ huynh, giáo viên và cộng đồng.

Để truyện tranh tham gia vào công nghiệp văn hóa

Để truyện tranh tham gia vào công nghiệp văn hóa

Truyện tranh là một thị trường đang bị bỏ ngỏ ở Việt Nam. Điều chúng ta thiếu không phải là những tác giả tài năng mà là một hệ sinh thái đủ mạnh để nuôi dưỡng, bảo vệ và phát triển các giá trị sáng tạo. Những vấn đề này được đặt ra trong tọa đàm "Kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo truyện tranh cho người Việt" diễn ra mới đây tại Hà Nội.

“Màu dân tộc” trong dòng chảy đương đại

“Màu dân tộc” trong dòng chảy đương đại

Gần đây, nhiều hoạt động lan tỏa và tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống, di sản mang đậm sắc màu dân tộc như vẻ đẹp của tranh Đông Hồ đã thu hút sự quan tâm của giới trẻ...

Phá án ma túy bằng sự tỉnh táo và nhân văn

Phá án ma túy bằng sự tỉnh táo và nhân văn

Vừa lên sóng những tập đầu tiên, bộ phim truyền hình “Lửa trắng” đã thu hút sự quan tâm của đông đảo khán giả. Từ việc khai thác cuộc đấu tranh chống tội phạm ma túy trong thời đại số, bộ phim khắc họa chân dung người chiến sĩ CAND với sự dũng cảm, bản lĩnh và trí tuệ cùng những thông điệp nhân văn sâu sắc.

Hoạt hình Việt ra thế giới

Hoạt hình Việt ra thế giới

Lần đầu tiên, một bộ phim hoạt hình dài của Việt Nam "Trạng Quỳnh nhí: Truyền thuyết Kim Ngưu" được mời tham dự Annecy International Animation Film Festival - liên hoan phim hoạt hình lớn nhất hành tinh. Theo đạo diễn Trịnh Lâm Tùng, đây là cơ hội để những người làm hoạt hình Việt Nam được cất lên tiếng nói của mình, được giới thiệu những giá trị văn hóa mà chúng ta đã gìn giữ qua biết bao thế hệ.

Bước tiến của Điện ảnh Việt tại DANAFF

Bước tiến của Điện ảnh Việt tại DANAFF

Đà Nẵng sẽ trở thành tâm điểm của điện ảnh khu vực khi đăng cai "Liên hoan phim châu Á - Đà Nẵng" (DANAFF) lần thứ IV (diễn ra từ ngày 28/6 đến ngày 4/7). Với chủ đề “Nhịp cầu từ châu Á ra thế giới”, DANAFF năm nay được tổ chức quy mô hơn, nhiều hoạt động chuyên sâu hơn và định hướng rõ nét trong việc thúc đẩy công nghiệp điện ảnh Việt Nam hội nhập quốc tế.

Một số tác phẩm của hoạ sĩ Bùi Xuân Phái đã được sử dụng trong nhiều sản phẩm âm nhạc.

Bản quyền tác phẩm hội họa trong sáng tạo đương đại

Mới đây, việc ê-kíp sản xuất MV của ca sĩ Sơn Tùng M-TP sử dụng hình ảnh tác phẩm “Tàn Chỉ” của họa sĩ Lệ Giang không xin phép, cũng như nhiều sản phẩm nghệ thuật, quảng cáo, điện ảnh từng khai thác tranh của các họa sĩ đã đặt ra câu hỏi: Sử dụng tác phẩm hội họa trong sáng tạo nghệ thuật như thế nào, đâu là ranh giới giữa cảm hứng sáng tạo và hành vi xâm phạm bản quyền?

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Từ hơn một thế kỷ trước, cụ Nguyễn Đình Khánh một người con của làng Lai Xá (Hà Nội) đã sớm tiếp cận nghề nhiếp ảnh, mở hiệu ảnh Khánh Ký nổi tiếng trên phố Hàng Da. Cụ đã truyền nghề cho nhiều người cùng làng, tạo nên một cộng đồng thợ ảnh đông đảo, đưa Lai Xá trở thành cái nôi của nghề nhiếp ảnh Việt Nam.

Hiện tượng suất chiếu của phim Việt có doanh thu bằng 0

Hiện tượng suất chiếu của phim Việt có doanh thu bằng 0

"Sân nhà" đã không còn là lợi thế khi một loạt phim Việt phải sớm rút khỏi phòng vé vì doanh thu thấp. Tự "nâng chuẩn" chất lượng có lẽ là con đường duy nhất nếu phim Việt muốn giữ chân khán giả trong cuộc đua khốc liệt này.

Phát động cuộc thi viết về “Trang sách & mái trường”

Phát động cuộc thi viết về “Trang sách & mái trường”

Cuộc thi viết về “Trang sách & Mái trường” không chỉ là hoạt động chào mừng dấu mốc 70 năm của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam mà còn là lời tri ân dành cho các thế hệ thầy cô giáo, học sinh, người làm sách và những người đã góp phần vun đắp tri thức cho đất nước.

Xây dựng cộng đồng đọc: Để trẻ em lớn lên cùng trang sách

Xây dựng cộng đồng đọc: Để trẻ em lớn lên cùng trang sách

Trong một thế giới mà trẻ em đang bị các thiết bị điện tử chi phối mạnh mẽ như hiện nay, việc làm thế nào để trẻ em có thói quen đọc sách, có cơ hội lớn lên cùng trang sách trong những mùa hè không chỉ là nỗ lực của phụ huynh mà còn cần sự chung tay của cả cộng đồng...

Nhà thơ Vân Anh: Hành trình tìm “trầm”

Nhà thơ Vân Anh: Hành trình tìm “trầm”

Nhà thơ Vân Anh tự bạch: "Suốt một Đời Thơ xin tự nguyện làm một phu trầm để bóc dần vỏ bọc thời gian/ giữa đời ngậm ngải tìm trầm... Nghĩa Nhân". Đây có thể xem là tuyên ngôn tinh thần cho toàn bộ hành trình thơ của Vân Anh.