Phan Thị Thanh Nhàn và nửa thế kỷ “Hương Thầm”

Hôm vừa rồi, nhà thơ Phan Thị Thanh Nhàn cùng mấy người bạn văn chương lên nhà vườn Sóc Sơn chơi.

Người giúp việc gia đình tôi mới học hết lớp 7, một người dân quê ít tiếp xúc với văn chương, ấy vậy mà khi nghe tin tác giả HƯƠNG THẦM đến chơi, tỏ ra vui lắm. Có lẽ, người làm thơ còn hạnh phúc nào hơn khi những câu thơ của mình viết ra được nhiều người dân bình thường đọc và thuộc lòng, như bài thơ HƯƠNG THẦM của thi sỹ Phan Thị Thanh Nhàn.

Bài thơ HƯƠNG THẦM ra đời đã 50 năm, một nửa thế kỷ, ấy vậy mà giờ đọc lại tôi vẫn thấy thích: “...Giấu một chùm hoa trong chiếc khăn tay/ Cô gái ngập ngừng sang nhà hàng xóm/ Bên ấy có người ngày mai ra trận/ Họ ngồi im không biết nói năng chi/ Mắt chợt tìm nhau rồi lại quay đi/ Nào ai đã một lần dám nói?/ Hoa bưởi thơm cho lòng bối rối/ Anh không dám xin, cô gái chẳng dám trao/ Chỉ mùi hương đầm ấm thanh tao/ Không giấu được cứ bay dịu nhẹ/ Cô gái như chùm hoa lặng lẽ/ Nhờ hương thơm nói hộ tình yêu/ (Anh vô tình anh chẳng biết điều/ Tôi đã đến với anh rồi đấy)...".

Nhà thơ Phan Thị Thanh Nhàn vừa tặng tôi tập “Tác phẩm văn học được giải thưởng nhà nước” của chị. Tác phẩm gồm ba phần: Hương Thầm; Chân dung người chiến thắng và Nghiêng về anh.

Nhà thơ Phan Thị Thanh Nhàn.
Nhà thơ Phan Thị Thanh Nhàn.

Đọc cả ba phần trong tập thơ, tôi thấy nhà thơ Phan Thị Thanh Nhàn luôn trung thành với lối viết truyền thống, chân quê, mộc mạc, dễ đọc, dễ nhớ, dễ thuộc, dễ đi vào lòng người. Tôi cho rằng thơ dễ đọc, dễ thuộc chưa phải là thơ hay, nhưng thơ hay trước hết phải dễ đọc, dễ thuộc, dễ nhớ, dễ đi vào lòng người.

Nhà thơ Phan Thị Thanh Nhàn sinh ra và lớn lên ở Từ Liêm, quận Tây Hồ, Hà Nội, gắn bó với quê hương, làng xóm thân thương, không những trong cuộc đời mà cả trong rất nhiều bài thơ xúc động lòng người. Tôi thường ngâm ngợi mấy câu thơ sau đây của Phan Thị Thanh Nhàn mà không biết từ bài thơ nào, tập thơ nào, nay mới biết trong bài thơ “Đám cưới ngày mùa”:

...Các cụ ông say thuốc
Các cụ bà say trầu
Còn con trai, con gái
Chỉ nhìn mà say nhau...

Đề tài quen thuộc và cũng là phần thành công nhất của Phan Thị Thanh Nhàn theo tôi chính là cái tình dân dã, thôn quê, cái nét thân thương gần gũi, sự kín đáo, dịu dàng của những người mẹ, người chị, người em:

...Mắt lá răm tự ngày xưa
Lúng la, lúng liếng bây giờ chào em ...
...Có gì thương quá chị ơi
Bạc mầu chân ruộng, quả đồi cằn khô
Em về quê chị trung du
Càng thương ai suốt tuổi thơ nhọc nhằn...

Tôi trích những câu thơ này trong bài thơ “Tháng ba Hà Bắc” mà tác giả ghi là kính tặng chị Anh Thơ. Nữ sỹ Anh Thơ chính là thi sỹ của đồng quê, nơi “Những trâu bò thong thả cúi ăn mưa” đã đi vào  “Thi nhân Việt Nam” (Hoài Thanh - Hoài Chân).

Nhà thơ Phan Thị Thanh Nhàn có những bài thơ quen thuộc với bạn đọc như “Hương Thầm”; “Xóm đê”; “Đám cưới ngày mùa”; “Con đường”... Những bài thơ một thời được ngâm, đọc trên đài. Sau này, nhất là thời gian gần đây, chị viết thường nghiêng về suy tư, ngẫm ngợi, chiêm nghiệm nhiều hơn:

Bài thơ tôi viết ngày xưa
Tình sao chân thật, ngây thơ ngọt ngào
Bây giờ tóc bạc, tuổi cao
Thơ mình mình đọc câu nào cũng thương ...
...Nay còn ai được như xưa
Còn ai xứng với bài thơ tôi cầm
Mà sao lòng vẫn rưng rưng
Đọc câu thơ cũ, âm thầm lệ rơi
Người yêu ngày ấy đâu rồi
Chỉ câu thơ sống cùng tôi tuổi già

 (Những bài thơ cũ)

Nhà thơ Phan Thị Thanh Nhàn hơn tuổi tôi, nhưng gặp chị, tôi thấy chị vẫn trẻ trung, hồn nhiên, dí dỏm, hài hước, dù đọc những câu thơ trên của chị, tôi cứ muốn trào nước mắt. Trước sau tôi vẫn cho rằng, nhà thơ phải sống hết mình, yêu hết mình, chân thật hết mình... mới viết ra được những câu thơ xúc động lòng người:

Mẹ ơi con nhớ mẹ
Trong những lúc thế này
Con thiếu một giọng nói
Con thiếu một bàn tay
Con một mình một bóng

Một khoảng trời mưa bay... (Mẹ)

Phải yêu thương đến tận cùng, khắc khoải đến tận cùng mới viết được những câu thơ như thế. Tình yêu không bao giờ cũ, những câu thơ như thế thời nào cũng mới mẻ, tôi thiển nghĩ vậy.

Mấy chục năm Phan Thị Thanh Nhàn làm báo, rồi về Hội Văn nghệ Hà Nội, chị là một nhà báo từng lăn lộn trong cuộc sống hàng ngày, vào những thời điểm gian lao của đất nước, người thơ CÔNG DÂN Phan Thị Thanh Nhàn đã có nhiều bài thơ CÔNG DÂN được bạn đọc biết đến và yêu thích.

Nhiều người, cũng như tôi, thích bài thơ “Yêu đời” của chị với lối viết chân thành, đầy ám ảnh và cũng rất đời, rất thơ:

Có đôi lúc buồn
Tôi định tự tử
Sống làm chi khi bạn bè bon chen
Cơ quan quanh năm đấu đá
Sống làm chi khi người yêu thành người xa lạ
Ngày như đêm một mình
Sống làm chi lương ba cọc, ba đồng
Viết báo, làm thơ kiếm từng xu vẫn loay hoay không đủ
Sống làm chi khi mọi thần tượng đều sụp đổ
Người ta yêu tin lại hóa tầm thường
Vậy mà tôi vẫn sống nhơn nhơn
Vẫn cười nói họp hành trưng diện
Vẫn hy vọng kiếm được một ông chồng đáng mến

(một người đã thông minh lại giàu)

 Và tôi hiểu ra trong thăm thẳm niềm đau

Tôi vẫn còn yêu đời quá!

Thiển nghĩ, nhân tình thế thái là đây, tình yêu, nỗi niềm, khát vọng cũng là đây. Và đây cũng là thơ, rất thơ. Đổi mới, cách tân cũng nên là như vậy chăng?!

Nhà vườn Sóc Sơn, 9-2018

Dương Kỳ Anh

Các tin khác

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Sáng nay bất chợt nhìn lên cây vối trồng ở góc vườn cũng đã hơn chục năm kể từ khi mình xây ngôi nhà này. Thấy vối cựa mình thức giấc, tự bứng mình ra khỏi những trầm tư mùa cũ để thắp lên mùa hoa mới. Cả vòm cây như được khoác một tấm áo bông trắng ngà, nhẹ nhàng và xốp mịn. Hoa vối nở bung, tỏa ra những sợi nhụy dài thanh mảnh, rập rờn trong gió như vũ điệu chào đón bình minh. Tôi bỗng nhớ về những mùa vối quê nhà dẫu bây giờ đã là xa ngái...

Nụ cười Mai Đức Chung

Nụ cười Mai Đức Chung

Có lẽ, Anh hùng Lao động Mai Đức Chung là huấn luyện viên (HLV) bóng đá đặc biệt nhất mà tôi từng biết. Đặc biệt không chỉ bởi ông gắn với những hoàn cảnh đặc biệt, giành được nhiều thành tích đặc biệt, mà còn bởi nụ cười hiền từ của ông.

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Có nguồn gốc từ Địa Trung Hải, được trồng cách đây hàng nghìn năm, ô-liu là loại cây có sức sống đặc biệt bền bỉ, có thể sinh trưởng trên những vùng đất khô cằn, sỏi đá, chịu được nắng nóng, có thể sống tới cả ngàn năm. Người ta vẫn kể, dù đã bao cuộc chiến tranh đi qua, nhiều cây ô-liu cổ xưa ở Hy Lạp, Palestine, Italia đến nay vẫn ra hoa kết trái. Hình như càng khắc nghiệt, cây càng vững chãi.

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Lâu nay, đã thấy ít người nhắc đến thần tượng của giới trẻ như giai đoạn trước. Có sự biến đổi nào chăng? Thật ra, không phải như thế mà bởi giới trẻ hôm nay có quá nhiều tấm gương, quá nhiều mục tiêu để phấn đấu. Từ tấm gương dũng cảm cứu người trong hoạn nạn đến tấm gương trong học tập, nghiên cứu, vượt lên nghịch cảnh... Đôi khi, chỉ cần người trẻ nhận ra một nhân vật tốt ngay chính ở khu phố, xóm, bản... của mình để học tập, phấn đấu theo đã là một tín hiệu tích cực trong xã hội. Thần tượng nào có xa vời!

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Tin vui cho khán giả yêu thích môn nghệ thuật thứ 7. Cục Điện ảnh vừa lên tiếng khuyến khích sản xuất và phát hành những bộ phim giàu giá trị nhân văn, phản ánh đời sống xã hội và góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện. Điều này đồng nghĩa với việc sau nhiều năm các nhà làm phim kiên trì "giáo dục" người xem bằng ma quỷ, vong nhập, xác sống, bùa ngải, nhà hoang, thẩm mỹ viện âm phủ, bệnh viện âm phủ, chung cư âm phủ và có lẽ trong tương lai không xa là cả trạm thu phí âm phủ, chúng ta đã chú trọng hơn đến xây dựng con người nhân văn.

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Trong sáng tác thơ, hình ảnh không chỉ là phương tiện trang trí cho câu thơ, mà là một trong những yếu tố cốt lõi làm nên tứ thơ, cảm xúc thơ và sức ám ảnh của bài thơ.

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Vừa qua, Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh đã tổ chức tọa đàm "Diện mạo văn chương ở đô thị quốc tế" trong khuôn khổ của trại sáng tác hằng năm. Sau sáp nhập, TP Hồ Chí Minh mở rộng không chỉ về địa giới hành chính, mà còn là sự hợp lưu của nhiều dòng chảy văn chương mang phong vị riêng biệt. Nhưng câu chuyện "diện mạo văn chương" thời kỷ nguyên số lại là câu chuyện chẳng hề dễ dàng.

Cảm thức vũ trụ của người xưa trong truyền thuyết thời Hùng Vương

Cảm thức vũ trụ của người xưa trong truyền thuyết thời Hùng Vương

Truyền thuyết thời Hùng Vương là tấm bản đồ tư duy vũ trụ quan độc đáo của người Việt cổ. Người xưa nghĩ về trời đất, về sự sống bằng những câu chuyện kể sinh động. Họ quan niệm vạn vật đều có linh hồn, sống và chết chỉ là một sự chuyển hóa. Và con người luôn ở vị trí trung tâm, vừa kiến tạo vừa gìn giữ sự hài hòa với thiên nhiên.

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Từ hơn một thế kỷ trước, cụ Nguyễn Đình Khánh một người con của làng Lai Xá (Hà Nội) đã sớm tiếp cận nghề nhiếp ảnh, mở hiệu ảnh Khánh Ký nổi tiếng trên phố Hàng Da. Cụ đã truyền nghề cho nhiều người cùng làng, tạo nên một cộng đồng thợ ảnh đông đảo, đưa Lai Xá trở thành cái nôi của nghề nhiếp ảnh Việt Nam.

Sách lá - kho tri thức quý của người Khmer

Sách lá - kho tri thức quý của người Khmer

Cũng như các dân tộc khác trên thế giới, từ xa xưa người Khmer ở Nam Bộ đã biết cách khắc chữ trên đá, các nguyên liệu khác để ghi chép kinh nghiệm sống, tri thức các lĩnh vực sản xuất, văn hóa, lời dăn dạy của tín ngưỡng, tôn giáo cho thế hệ sau...

Đánh thức khát vọng sáng tạo của tuổi trẻ

Đánh thức khát vọng sáng tạo của tuổi trẻ

Mạng xã hội bàn tán về đề thi THPT môn Ngữ văn, về câu 1 viết đoạn văn nghị luận xã hội. “Nước Mỹ có Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk... với những phát minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới. Từ gợi dẫn trên, với tư cách người trẻ, anh/chị hãy viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trả lời câu hỏi: Làm thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”?

Sống động dấu tích kẻ Mơ

Sống động dấu tích kẻ Mơ

Thăng Long xưa được gắn với từ Kẻ Chợ (“Kẻ” là từ chung chỉ một vùng đất và dân cư trù phú). Kinh đô lại có nhiều kẻ nhỏ, như: Kẻ Vẽ, kẻ Mơ, kẻ Chèm, Kẻ Mọc, Kẻ Cót... Từ xưa, phía đông nam thành Thăng Long là một vùng đất rộng lớn có tên là Cổ Mai (tên nôm là Kẻ Mơ), bao gồm các làng Hoàng Mai, Tương Mai, Mai Động, Hồng Mai. Đến đời Tự Đức (1848 - 1883), vì kỵ húy nên đổi Hồng Mai thành Bạch Mai.

Trăm năm chợ “chảnh”

Trăm năm chợ “chảnh”

Trong ký ức của thị dân Sài thành có một khu vực đặc biệt mà hễ nhắc đến nó, người ta nhớ ngay đến ngôi chợ bao đời mang danh chợ “chảnh”. Đến năm 2026 này, ngôi “chợ nhà giàu” ấy đã bước sang tuổi 100.

Sáng tạo như một hành vi vũ trụ

Sáng tạo như một hành vi vũ trụ

Một buổi sáng tháng 9 năm 2015, các máy dò LIGO ghi nhận tiếng của hai hố đen sáp nhập từ 1,3 tỷ năm ánh sáng. Sự kiện ấy chứng minh rằng vũ trụ vận hành bằng những dao động vô hình, khác hẳn với những khối vật chất rắn chắc.

Những địa danh bất tử trong bài thơ Tây Tiến

Những địa danh bất tử trong bài thơ Tây Tiến

Khu Di tích lịch sử lưu niệm Trung đoàn 52 Tây Tiến được xây dựng trên đồi Nà Bó, phường Mộc Châu, tỉnh Sơn La. Từ khi khánh thành năm 2016 đến nay, nơi đây đã trở thành điểm đến tham quan, tri ân, tưởng nhớ đến những người lính năm xưa đã ngã xuống vì Tổ quốc...

Xôn xao mái phố phía đông kinh thành

Xôn xao mái phố phía đông kinh thành

Cuối thế kỷ XIX, người Pháp phá dỡ bức tường thành phía Đông thành Thăng Long, và lấp đi con hào chạy dọc tường thành, tạo ra một con đường mới dài hơn 1.200m, chính là phố Phùng Hưng (Hà Nội) ngày nay.

Cố họa sĩ Trần Nguyên Dũng: Trong thế giới của ký ức

Cố họa sĩ Trần Nguyên Dũng: Trong thế giới của ký ức

Khi còn ở dương thế, Trần Nguyên Dũng là một họa sĩ trầm lặng, luôn là người lắng nghe trong mọi cuộc vui. Tại triển lãm “Những ngày thảnh thơi”, hội họa sẽ kể những câu chuyện về thế giới nội tâm đầy sắc màu của ông...