Khi bộ phim truyền hình dài 24 tập “Đường đời” (chuyển thể từ tiểu thuyết “Nợ đời” của nhà báo Hoàng Dự) được công chiếu đã chiếm được nhiều tình cảm của khán giả truyền hình bởi sự gần gũi của câu chuyện cũng như tính cách các nhân vật trong phim. Nhân vật nam chính là Hải - một thanh niên nông thôn hiền lành chất phác nhưng cuộc đời lại chìm nổi lênh đênh đầy những sóng gió không nguôi.
Cách đây khoảng 10 năm, khi nhà báo Hoàng Dự (hiện là TBT Báo Thể thao Việt Nam) còn làm việc tại Báo Sức khỏe và Đời sống, trong buổi tổng kết và trao giải cuộc thi “Sức khỏe cho mọi người” đã gặp Giám đốc Nguyễn Hữu Khai khi đó là nhà tài trợ cho cuộc thi này. Trong một bữa cơm thân mật, ông đã được nghe Nguyễn Hữu Khai kể lại vắn tắt câu chuyện về cuộc đời mình với những chuyến bôn ba chìm nổi có nhiều chất liệu rất đặc sắc như một tiểu thuyết. Ngay hôm đó, nhà văn Võ Khắc Nghiêm ngồi cùng bàn tiệc cũng nảy ra ý định viết một kịch bản phim về Nguyễn Hữu Khai.
Khi trao đổi với nhau, thấy hai người cùng chung ý tưởng, nhà báo Hoàng Dự liền thổ lộ với nhà văn Võ Khắc Nghiêm: “Thôi, bác nhường nhân vật này cho em để em viết một cuốn tiểu thuyết, sau đó bác hãy chuyển thể thành phim!”. Vậy là ngày hôm sau, nhà báo Hoàng Dự dành cả một buổi trò chuyện với Giám đốc Nguyễn Hữu Khai để khai thác “kho tư liệu sống” ấy và thấy rằng: “Suốt quãng đời Nguyễn Hữu Khai đã trải qua, không cần phải hư cấu thêm gì cũng đã là một tiểu thuyết rồi. Chính những vất vả của Khai, ý chí, nghị lực và khát vọng vươn lên không ngừng của anh ta đã thôi thúc mình viết nhiều hơn” - nhà báo Hoàng Dự tâm sự.
Nhưng đến lúc đó Hoàng Dự lại gặp một khó khăn ấy là, ông băn khoăn không biết xử lý đống tư liệu ngồn ngộn ấy làm sao để bạn đọc đón nhận cuốn sách sắp ra mắt như một tiểu thuyết văn học chứ không phải một cuốn hồi ký hay tự truyện của nhân vật. Do công việc làm báo bận rộn, cùng với những trăn trở riêng, phải mất 4 năm sau, Hoàng Dự mới hoàn thành được tiểu thuyết này với cách kể chuyện có duyên, cấu trúc và những tình tiết hợp lý, giản dị và chân thực như chính cuộc đời thật của nhân vật.
Vì vậy, hành trình của nhân vật Hải chẳng khác cuộc đời thật của Nguyễn Hữu Khai là mấy. Có lẽ nó chỉ khác ở chỗ được nhà văn diễn đạt bằng ngôn ngữ văn học, có hư cấu thêm các tình tiết và xây dựng không khí của tiểu thuyết mà thôi. Kể cả những câu chuyện tình duyên éo le trắc trở của anh ta cũng được nhà văn tái hiện lại một cách rất… tôn trọng sự thật.
Nhân vật Hải và Khai đều là một thanh niên mộc mạc, đi học rồi đi bộ đội đến khi xuất ngũ lại quay về học ngành kiến trúc. Nhưng do cuộc sống gia đình khó khăn anh phải bỏ học để đi buôn đường dài Bắc-Nam, sau đó là buôn theo đường tiểu ngạch sang Trung Quốc rồi bị lạc ở bên đó mấy năm và học được nghề bốc thuốc. Khi anh tìm được đường về nhà thì chiến tranh biên giới xảy ra và cuộc đời anh lại gặp phải bao phen lận đận. lại phải vào
Điều đặc biệt là, trong tiểu thuyết “Nợ đời”, hình ảnh người chiến sĩ công an luôn hiện lên lấp lánh cùng hành trình của nhân vật. Sự nghiệp của Hải trong truyện và của Nguyễn Hữu Khai ngoài đời luôn được sự giúp đỡ của cán bộ chiến sĩ công an: Họ giúp anh xác minh lai lịch, trả lại sự trong sạch cho anh và luôn hướng anh đến cái thiện. Với Tổng giám đốc Nguyễn Hữu Khai hiện nay, đó cũng chính là những kỷ niệm thiêng liêng anh không thể nào quên.
Khi tiểu thuyết “Nợ đời” được xuất bản rồi lên phim, Nguyễn Hữu Khai rất cảm động. Có lẽ, ở Việt
Với nhà báo Hoàng Dự, đây cũng thực sự là một “may mắn” trong cuộc đời cầm bút vì anh đã gặp được một nhân vật tạo cảm hứng sáng tạo cho ông, bởi tuy trước đây ông đã xuất hiện với những truyện ngắn nhưng đây là tiểu thuyết đầu tay của ông. Một nhân vật của tiểu thuyết có hình mẫu thực hình như cũng có cách lay động riêng đối với người đọc. Nó khiến người ta dường như tin hơn vào bức thông điệp “Con người dù ở trong hoàn cảnh nào hay luôn giữ được những phẩm chất tốt đẹp để vươn lên khẳng định mình và thành công trong cuộc sống” như nhà văn, nhà báo Hoàng Dự gửi gắm
