Hôm 2/9 (giờ Việt Nam), các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo công nghệ hàng đầu thế giới đã tham dự Hội nghị Bộ trưởng Đổi mới G20, được tổ chức tại Chapel Hill, bang North Carolina, Mỹ.
Sự kiện do Giám đốc Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Nhà Trắng Michael Kratsios và Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick đồng chủ trì, nằm trong chuỗi hội nghị cấp bộ trưởng do Mỹ tổ chức trên cương vị Chủ tịch G20 năm nay, hướng tới Hội nghị thượng đỉnh G20 dự kiến diễn ra tại Miami vào tháng 12.
Theo truyền thông quốc tế, một trong những vấn đề nổi bật được đặt lên bàn thảo luận không phải là một mô hình AI mới hay thế hệ chip mới nhất, mà là những thứ cơ bản hơn rất nhiều gồm trung tâm dữ liệu, điện năng và con người để tạo nên những hệ thống này.
CEO Tesla và Space X Elon Musk cảnh báo nguồn cung điện có nguy cơ trở thành nút thắt đối với sự phát triển của AI. Theo ông Musk, giới phân tích đang dự báo một tình trạng thiếu điện đáng kể dành cho hạ tầng AI ngay trong năm tới, chứ không phải tương lai xa.
Cảnh báo này phản ánh một thực tế ngày càng rõ ràng. Những mô hình AI tiên tiến đòi hỏi lượng năng lực tính toán rất lớn, năng lực tính toán lại cần những trung tâm dữ liệu khổng lồ, phía sau các trung tâm dữ liệu là nhu cầu điện liên tục.
Theo Báo cáo Chỉ số AI 2026 của Đại học Stanford, các trung tâm dữ liệu tại Mỹ tiêu thụ nhiều năng lượng hơn bất kỳ khu vực nào khác trên thế giới. Báo cáo cũng chỉ rõ, đầu tư tư nhân vào AI tại Mỹ trong năm ngoái đạt gần 286 tỷ USD, đứng đầu thế giới, với 1.953 công ty AI mới nhận được vốn đầu tư.
Số liệu mới nhất của Phòng thí nghiệm Quốc gia Lawrence Berkeley cho thấy, các trung tâm dữ liệu có thể tiêu thụ khoảng 649 TWh điện tại Mỹ vào năm 2030, tương đương khoảng 11,8% tổng lượng điện của nước này. Tùy tốc độ phát triển AI và hiệu suất thiết bị, tỷ lệ này có thể dao động từ 9,5% tới 15,3%.
Ở cấp độ toàn cầu, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo điện năng dành cho các trung tâm dữ liệu sẽ tăng từ khoảng 485 TWh năm 2025 lên khoảng 950 TWh vào năm 2030. Các trung tâm chuyên phục vụ AI có tốc độ tăng nhu cầu nhanh hơn đáng kể.
Không chỉ tổng lượng điện là vấn đề. IEA từng chỉ ra một sự chênh lệch đáng chú ý về tốc độ. Một trung tâm dữ liệu có thể được xây dựng trong vài năm, nhưng nhà máy điện, đường dây truyền tải, trạm biến áp và các kết nối lưới điện thường cần thời gian dài hơn để quy hoạch, cấp phép và hoàn thành. Nói cách khác, công nghệ có thể phát triển nhanh hơn chính hệ thống vật chất cần thiết để vận hành nó.
Đây cũng là lý do CEO Nvidia Jensen Huang tại hội nghị cho rằng AI cần được nhìn nhận ngày càng giống một loại hạ tầng, bên cạnh những hệ thống thiết yếu như điện, nước, giao thông hay Internet.
Theo lập luận này, lợi thế AI của một nền kinh tế trong tương lai không chỉ được đo bằng số lượng mô hình mà nước đó sở hữu, mà còn bằng khả năng cung cấp năng lực tính toán và hạ tầng đủ lớn để doanh nghiệp, trường đại học và các công ty khởi nghiệp có thể sử dụng công nghệ.
Điện năng, vì thế, đang dần trở thành một trong những nguồn lực chiến lược của nền kinh tế số, tương tự vai trò đặc biệt của dầu mỏ đối với quá trình công nghiệp hóa trước đây.
Wall Street Journal cho hay, những người không đồng tình việc phát triển trung tâm dữ liệu đã bày tỏ lo ngại về tác động đối với môi trường cũng như nguy cơ làm tăng chi phí điện, nước và các dịch vụ công cộng.
Tuy nhiên, theo ông David Sacks - Chủ tịch hội đồng tư vấn khoa học và công nghệ của chính quyền Tổng thống Donald Trump, nếu được triển khai đúng cách, các trung tâm dữ liệu sẽ làm giảm chứ không làm tăng giá điện.
Theo ông, các công ty AI cần tự xây dựng, đưa vào hoặc mua thêm nguồn điện thay vì đơn thuần cạnh tranh nguồn điện hiện có với người dân địa phương. Khi có thêm đầu tư vào nguồn phát mới, các dự án trung tâm dữ liệu thậm chí có thể góp phần mở rộng nguồn cung.
Giám đốc Google DeepMind, ông Demis Hassabis, đánh giá việc đạt được AI ở cấp độ như con người sẽ tạo ra tác động lớn gấp 10 lần cuộc cách mạng công nghiệp, đem lại cơ hội to lớn nhưng cần được triển khai một cách có trách nhiệm.
Trong khi đó, CEO OpenAI Sam Altman cũng đưa ra một cách nhìn thận trọng hơn. Ông cho rằng không phải quốc gia nào cũng nhất thiết phải tự xây dựng toàn bộ trung tâm dữ liệu, bởi một số có thể lựa chọn thuê hạ tầng trung tâm dữ liệu từ bên ngoài. Tuy nhiên, việc ứng dụng AI ngày càng khó có thể đứng ngoài lựa chọn phát triển của các nền kinh tế.
Ở một góc độ khác, CEO Meta Mark Zuckerberg cho biết, ngay cả một tập đoàn có tiềm lực như Meta cũng đang gặp khó trong việc tìm đủ những lao động kỹ thuật cần thiết để xây dựng các trung tâm dữ liệu quy mô lớn. Do vậy, chính tập đoàn này phải thiết kế một chương trình đào tạo nhằm bổ sung nhân lực cho các dự án này.
Trung tâm dữ liệu không thể được xây dựng chỉ bằng kỹ sư phần mềm. Hạ tầng này cần thợ điện, thợ xây, kỹ thuật viên làm lạnh, nhân viên vận hành nhà máy điện và hàng loạt chuyên gia về truyền tải.
Reuters dẫn các dự báo cho thấy riêng ngành điện Mỹ có thể cần thêm hơn 500.000 lao động trong các lĩnh vực truyền tải, kết nối lưới, sản xuất, xây dựng và vận hành để bổ sung khoảng 300 GW công suất trước năm 2030. Trong khi đó, khoảng 41% lực lượng lao động xây dựng hiện nay có thể nghỉ hưu vào năm 2031.
Sự thiếu hụt này mang một hàm ý quan trọng. Cuộc cạnh tranh AI không chỉ đòi hỏi các nhà khoa học hàng đầu, mà còn phụ thuộc vào hệ thống đào tạo nghề, năng lực xây dựng và chuỗi cung ứng công nghiệp.
Chính tuyên bố chung kết thúc Hội nghị Bộ trưởng Đổi mới G20 hôm 2/9 cũng đưa phát triển lực lượng lao động kỹ thuật và đầu tư công nghiệp, chuỗi cung ứng vào sáu trụ cột hợp tác được các thành viên thống nhất.
Giới phân tích nhận định, việc chuyển dịch trọng tâm từ phần mềm sang hạ tầng vật lý đánh dấu giai đoạn trưởng thành nhưng đầy thách thức của kỷ nguyên AI. Một mặt, họ cần tạo điều kiện để không bỏ lỡ những cơ hội kinh tế mà AI đem lại, mặt khác, tốc độ mở rộng hạ tầng phải tương thích với an ninh năng lượng, khả năng chi trả của người dân, mục tiêu môi trường và sự đồng thuận của cộng đồng.
