Những “ông lớn” trên thị trường vũ khí

Theo đánh giá của tờ The Straits Times mới đây, thị trường vũ khí toàn cầu vẫn là một ngành kinh doanh béo bở. Viện nghiên cứu hòa bình quốc tế Stockholm (Sipri) ước tính từ năm 2012 đến 2021, các công ty vũ khí xuất khẩu 280 tỷ USD trang thiết bị cho các nước trên toàn thế giới. Và Đông Nam Á là một phần quan trọng của thị trường này.

Câu chuyện lòng tin

Đánh giá chung cho thấy, các quốc gia ở khu vực này thiếu các công ty quốc phòng lớn của riêng mình và phụ thuộc phần lớn vào các nhà sản xuất nước ngoài, bất chấp những nỗ lực trong nhiều năm nhằm phát triển các công ty bản địa. Khi cạnh tranh nước lớn leo thang và những tranh chấp lãnh thổ, lãnh hải vẫn khó giải quyết, các quốc gia Đông Nam Á đều muốn loại bỏ các hệ thống vũ khí cũ kỹ và thay thế bằng các loại vũ khí tối tân hơn. Trong thập kỷ qua, thống kê cho hay 10 nước thành viên Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã nhập khẩu lượng vũ khí trị giá gần 24 tỷ USD, chiếm 8,6% tổng giá trị toàn cầu.

Tuy nhiên, kinh doanh vũ khí không chỉ là để kiếm tiền. Các chính phủ khuyến khích các công ty vũ khí của họ bán cho nước khác để củng cố hay tạo dựng mối quan hệ đối tác chiến lược mới. Nếu lực lượng vũ trang của hai quốc gia vận hành các trang thiết bị giống nhau, nó sẽ tạo điều kiện dễ dàng hơn cho quân đội hai nước huấn luyện và nếu cần thiết, là chiến đấu cùng nhau.

Những “ông lớn” trên thị trường vũ khí -0
Doanh số của Mỹ ở Đông Nam Á có thể thay đổi nếu Singapore đặt hàng chiến cơ tàng hình F-35 LightingII.

Lòng tin có ý nghĩa quan trọng sống còn. Khi một nước mua trang thiết bị quân sự từ nước kia, họ trở nên phụ thuộc vào nước đó về phụ tùng thay thế, đạn dược và việc nâng cấp trong các thập kỷ tiếp theo. Bởi vậy, đôi khi các đối thủ địa chính trị còn tìm cách chia rẽ hai nước đồng minh bằng việc đưa ra cho đối tác những gói mời chào bán vũ khí hấp dẫn khó có thể từ chối, đặc biệt là nếu có những căng thẳng trong nội bộ liên minh đó.

Điểm mặt các “ông lớn”

Thị trường vũ khí toàn cầu từ lâu đã bị Mỹ và Nga chi phối. Theo Sipri, từ năm 2012 đến năm 2021, Mỹ ở vị trí số 1 với doanh thu gần 100 tỷ USD trên toàn thế giới. Nga ở vị trí thứ 2 với 60 tỷ USD. Riêng ở Đông Nam Á, Nga ở vị trí số 1 với doanh thu 5,7 tỷ USD và Mỹ ở vị trí thứ 2 với 4 tỷ USD. Tuy nhiên, doanh số bán vũ khí ở khu vực này của cả các công ty quốc phòng Nga và Mỹ đều đang giảm xuống.

Sự hấp dẫn của vũ khí Nga đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng kể từ khi cuộc chiến Ukraine nổ ra. Các lệnh trừng phạt và kiểm soát xuất khẩu của phương Tây đã tác động mạnh đến lĩnh vực quốc phòng của Nga cũng như danh tiếng của trang thiết bị do Nga sản xuất. Ngoài ra, còn có mối đe dọa về các biện pháp trừng phạt của Mỹ nhằm vào các nước mua vũ khí từ Nga. Vì lời đe dọa này mà năm 2021, Indonesia hủy đơn đặt hàng mua máy bay chiến đấu phản lực của Nga và vào đầu năm 2022, Manila đã chấm dứt hợp đồng với Moscow về việc cung cấp máy bay trực thăng quân sự.

Doanh số bán vũ khí của Mỹ cho Đông Nam Á cũng giảm - 51% từ giai đoạn 2012- 2016 đến giai đoạn 2017-2021. Nguyên nhân chủ yếu là do khách hàng lớn nhất của Mỹ trong khu vực là Singapore không mua nhiều trang thiết bị do Mỹ sản xuất như trước nữa.

Tuy nhiên, tình hình này có thể thay đổi nếu Singapore có đơn đặt hàng lớn đối với máy bay phản lực tiên tiến nhất của Mỹ - chiến cơ tàng hình F-35 Lighting II. Mỹ cũng có những khách hàng khác trong khu vực, trong đó có Indonesia đang mua máy bay chiến đấu F15 và Philippines sẽ mua máy bay trực thăng do Mỹ sản xuất thay vì của Nga.

Năm 2021, Trung Quốc là nhà xuất khẩu vũ khí lớn thứ 5 toàn cầu, sau Mỹ, Pháp, Nga và Italy. Trong năm này, các công ty Trung Quốc đã đạt doanh số bán hàng trị giá 1 tỷ USD ở hơn 40 quốc gia trên toàn thế giới. Trung Quốc là nhà cung cấp vũ khí lớn nhất của châu Phi.

Việc Trung Quốc trở thành bên tham gia lớn trên thị trường vũ khí toàn cầu không phải là điều ngạc nhiên. Trung Quốc có ngân sách quốc phòng lớn thứ 2 thế giới sau Mỹ và trong vài thập kỷ qua, Bắc Kinh đã rót nhiều tỷ USD vào ngành quốc phòng của riêng mình để giảm sự phụ thuộc vào các nguồn cung nước ngoài - đặc biệt là Nga - và tạo ra nguồn thu ngoại tệ mạnh.

Như đã đề cập ở trên, việc kinh doanh vũ khí không chỉ là tiền bạc, mà còn là việc giành được bạn bè và các nước đang suy yếu từ tay các đối thủ. Việc mua hàng từ Trung Quốc được đánh giá là có những lợi thế của nó, đặc biệt là đối với các nước đang phát triển có ngân sách hạn chế. Các tập đoàn quốc phòng lớn của Trung Quốc có thể được chỉ đạo bán vũ khí với giá rất rẻ để có thể cạnh tranh. Chất lượng có thể không thật sự xuất sắc nhưng vẫn đủ tốt.

Chẳng hạn, trong 5 năm qua, Trung Quốc đã bán xe tăng và tàu ngầm cho Thái Lan với mức giá mà các đối thủ cạnh tranh như Nga đơn giản không thể so được. Trong trường hợp tàu ngầm, Bangkok đã không thể từ chối đề nghị của Bắc Kinh, theo đó mua 3 chiếc với giá chỉ bằng 2 chiếc.

Tuy nhiên, bất chấp những thuận lợi này, doanh số bán vũ khí toàn cầu của Trung Quốc cũng sụt giảm - gần 30% từ giai đoạn 2012-2016 đến giai đoạn 2017-2021. Xu hướng sụt giảm này cũng thể hiện rõ ràng ở khu vực Đông Nam Á, nơi doanh số bán vũ khí của Trung Quốc giảm 40%, từ 1,36 tỷ USD xuống chỉ còn 844 triệu USD.

Vậy, nếu doanh số của cả Nga, Mỹ và Trung Quốc đều giảm thì vũ khí của nước nào đang được bán chạy ở Đông Nam Á? Câu trả lời lại là Hàn Quốc. Trong gần 2 thập kỷ, Hàn Quốc đã trở thành nước xuất khẩu vũ khí lớn, tăng từ vị trí thứ 31 năm 2000 lên vị trí thứ 8 năm 2001 và đang vững chắc tiến vào top 5. Trong 5 năm qua, Hàn Quốc có doanh thu bán vũ khí đạt 1,9 tỷ USD. Và Đông Nam Á là thị trường quan trọng nhất của Hàn Quốc, chiếm 44% doanh số bán vũ khí ra nước ngoài của nước này kể từ năm 2012, trong đó Indonesia là khách hàng toàn cầu số 1, Philippines số 2 và vị trí số 3 là Thái Lan.

Câu chuyện vẫn là sự hỗ trợ của nhà nước và giá cả phải chăng cũng như thái độ sẵn sàng chuyển giao công nghệ.

Ngọc Lan (Tổng hợp)

Các tin khác

Lỗ hổng cố hữu của hạ tầng kiểm soát không lưu Mỹ

Lỗ hổng cố hữu của hạ tầng kiểm soát không lưu Mỹ

Sự cố kỹ thuật nghiêm trọng xảy ra trong quá trình nâng cấp hệ thống viễn thông đã buộc Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) phải ban bố lệnh dừng bay toàn quốc trong nhiều giờ, làm tê liệt hoạt động đi lại và phơi bày những lỗ hổng kéo dài nhiều thập kỷ của hạ tầng kiểm soát không lưu nước này.

Từ Nvidia nhìn lại bài toán kế nhiệm tại Thung lũng Silicon

Từ Nvidia nhìn lại bài toán kế nhiệm tại Thung lũng Silicon

Từ Nvidia đến Apple, Microsoft hay Tesla, vai trò của người sáng lập luôn gắn với những bước ngoặt phát triển. Trong bối cảnh đó, việc CEO Jensen Huang rời Nvidia sau bê bối đời tư đang đặt tập đoàn trước phép thử lớn về khả năng duy trì tăng trưởng, lợi thế cạnh tranh và sự ổn định trong giai đoạn chuyển giao lãnh đạo.

Những vấn đề nào sẽ làm nóng Thượng đỉnh Mỹ - Nga – Trung?

Những vấn đề nào sẽ làm nóng Thượng đỉnh Mỹ - Nga – Trung?

Kế hoạch tổ chức cuộc gặp thượng đỉnh giữa lãnh đạo Mỹ, Nga và Trung Quốc bên lề Hội nghị Cấp cao APEC tại Thâm Quyến đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận quốc tế. Theo giới chuyên gia, cuộc gặp không chỉ phản ánh những tính toán chiến lược của ba cường quốc mà còn có thể tác động đến cục diện an ninh quốc tế.

Viện trợ bị cắt, người tị nạn Palestine tại Lebanon đối mặt với khủng hoảng chồng chất

Viện trợ bị cắt, người tị nạn Palestine tại Lebanon đối mặt với khủng hoảng chồng chất

Tình trạng thiếu hụt ngân sách nghiêm trọng của Cơ quan Liên hợp quốc (LHQ) cứu trợ người tị nạn Palestine (UNRWA) đang khiến các dịch vụ giáo dục, y tế và hỗ trợ xã hội tại những khu tị nạn Palestine ở Lebanon bị thu hẹp. Không chỉ đối mặt với khó khăn kinh tế và thiếu thốn các dịch vụ thiết yếu, hàng trăm nghìn người tị nạn còn phải chịu thêm sức ép từ tình trạng thất nghiệp, gia tăng tội phạm, ma túy và nguy cơ phải di dời do xung đột.

Những toan tính đằng sau “Sáng kiến Hải quân Bắc Cực”

Những toan tính đằng sau “Sáng kiến Hải quân Bắc Cực”

Việc 10 quốc gia Bắc Âu và khu vực lân cận thống nhất tăng cường hợp tác hải quân phản ánh những điều chỉnh đáng chú ý trong chính sách quốc phòng châu Âu. Sáng kiến này không chỉ hướng tới nâng cao năng lực phối hợp quân sự mà còn đặt ra những vấn đề về bảo vệ hạ tầng chiến lược, ứng dụng công nghệ và duy trì cân bằng an ninh tại Bắc Đại Tây Dương và Biển Baltic.

Nga và Ukraine nối lại đàm phán hòa bình tại Abu Dhabi

Nga và Ukraine nối lại đàm phán hòa bình tại Abu Dhabi

Ngày 10/11, các quan chức Nga và Ukraine đã có cuộc gặp tại Abu Dhabi (Các tiểu Vương quốc Arab Thống nhất - UAE) trong vòng đàm phán hòa bình đầu tiên kể từ tháng 2, đánh dấu một nỗ lực mới nhằm chấm dứt chiến sự dưới sự thúc đẩy của các đặc phái viên do Tổng thống Mỹ Donald Trump tiến cử. 

COP31: Thế giới khẩn trương thúc đẩy hành động ứng phó biến đổi khí hậu

COP31: Thế giới khẩn trương thúc đẩy hành động ứng phó biến đổi khí hậu

Trong bối cảnh thế giới đang phải đối mặt với nhiều cuộc khủng hoảng đan xen, từ xung đột vũ trang, lạm phát gia tăng đến những bất định do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra, các nhà lãnh đạo Liên hợp quốc (LHQ) và đại diện chính phủ nhiều nước nhấn mạnh sự cần thiết phải duy trì ưu tiên đối với vấn đề khí hậu.

Bài toán bảo vệ bí mật công nghệ nhìn từ cuộc điều tra tại Nvidia

Bài toán bảo vệ bí mật công nghệ nhìn từ cuộc điều tra tại Nvidia

Hội đồng quản trị Tập đoàn công nghệ Nvidia mới đây cho biết đã mở cuộc điều tra độc lập sau khi xuất hiện thông tin Giám đốc điều hành Jensen Huang có thể là mục tiêu của tình báo nước ngoài. Vụ việc đặt ra câu hỏi về cách Mỹ bảo vệ công nghệ chiến lược khi những thông tin này nằm trong tay doanh nghiệp tư nhân.

Mỹ mở rộng phong tỏa Iran, nguy cơ xung đột quân sự leo thang

Mỹ mở rộng phong tỏa Iran, nguy cơ xung đột quân sự leo thang

Mỹ đang mở rộng chiến dịch phong tỏa Iran, từ các cảng biển sang các tuyến vận tải đường bộ và khu vực biển Caspi, nhằm siết chặt nguồn cung vũ khí, công nghệ và tài chính của Tehran. Động thái diễn ra trong bối cảnh căng thẳng tại eo biển Hormuz tiếp tục gia tăng, các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại và mục tiêu quân sự diễn ra liên tiếp, trong khi những nỗ lực ngoại giao vẫn chưa tạo được đột phá.

Châu Âu chao đảo trước làn sóng đe dọa đánh bom giả mạo

Châu Âu chao đảo trước làn sóng đe dọa đánh bom giả mạo

Mới đây, một số tòa soạn báo chí và đài truyền hình tại Ireland và Bulgaria đã nhận được những lời đe dọa đánh bom qua thư điện tử. Đến nay, dù chưa có bất kỳ thiết bị nổ nào được tìm thấy, sự việc đã làm dấy lên những lo ngại sâu sắc trong giới chức châu Âu về một chiến dịch "chiến tranh lai" tinh vi, được thiết kế nhằm gây bất ổn và gieo rắc nỗi sợ hãi trong lòng xã hội phương Tây.

Báo động toàn cầu vấn đề thiếu vận động ở thanh thiếu niên

Báo động toàn cầu vấn đề thiếu vận động ở thanh thiếu niên

Theo tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tổng Giám đốc Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trong 15 năm qua, thế giới hầu như không đạt được tiến bộ nào trong việc khuyến khích thanh thiếu niên vận động, trong đó các em gái là nhóm bị tụt lại xa nhất. Ông Ghebreyesus khẳng định, giải pháp không nằm ở việc yêu cầu thanh thiếu niên phải nỗ lực hơn.

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Những tác động từ Trung Đông đến thương mại toàn cầu

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Những tác động từ Trung Đông đến thương mại toàn cầu

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ ngày 3/11 đã giúp đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện, chấm dứt thế đa số của đảng Cộng hòa tại Quốc hội. Kết quả này được dự báo sẽ tác động sâu rộng đến chính sách đối ngoại và kinh tế của chính quyền Tổng thống Donald Trump, từ chiến sự Mỹ - Iran, tình hình Ukraine đến thương mại toàn cầu và ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI).

Khi tiện ích công nghệ trở thành lỗ hổng an ninh tại châu Âu

Khi tiện ích công nghệ trở thành lỗ hổng an ninh tại châu Âu

Chỉ bằng cách điều khiển nhiệt độ các hệ thống làm lạnh từ xa, tin tặc đã gây thiệt hại lớn cho hàng loạt siêu thị châu Âu. Những cuộc tấn công này không chỉ phơi bày lỗ hổng công nghệ mà còn đặt ra câu hỏi về khả năng bảo vệ chuỗi cung ứng thực phẩm trước các mối đe dọa an ninh mạng ngày càng phức tạp.

Những lá phiếu giữa kỳ và dư địa chính sách Mỹ

Những lá phiếu giữa kỳ và dư địa chính sách Mỹ

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 sẽ quyết định quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ trong hai năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump. Khi chi phí sinh hoạt trở thành mối quan tâm hàng đầu của cử tri, cuộc đua cũng đặt ra câu hỏi về khả năng chuyển tăng trưởng kinh tế thành những cải thiện thiết thực trong đời sống.

Hé mở cơ hội ngoại giao giữa bóng đen xung đột Mỹ - Iran

Hé mở cơ hội ngoại giao giữa bóng đen xung đột Mỹ - Iran

Các nỗ lực tiếp xúc thông qua trung gian Qatar đang mở ra cơ hội ngoại giao mới giữa Mỹ và Iran, trong bối cảnh hai bên vẫn duy trì lập trường cứng rắn và chuẩn bị cho khả năng xung đột quân sự tái bùng phát. Bất đồng về các điều kiện đàm phán, chương trình hạt nhân và quyền kiểm soát eo biển Hormuz tiếp tục là những trở ngại lớn đối với triển vọng đạt được thỏa thuận.

Nga–châu Phi: Khi hợp tác kinh tế trở thành ưu tiên chiến lược

Nga–châu Phi: Khi hợp tác kinh tế trở thành ưu tiên chiến lược

Không chỉ củng cố những mối quan hệ chính trị và an ninh truyền thống, Nga đang tìm cách tạo dựng ảnh hưởng lâu dài tại châu Phi thông qua thương mại, năng lượng và công nghệ. Hội nghị thượng đỉnh tại Moskva cho thấy bước chuyển đáng chú ý trong định hướng hợp tác giữa hai bên.

Những ưu tiên cấp thiết nhìn từ Hội nghị Ngoại trưởng G20

Những ưu tiên cấp thiết nhìn từ Hội nghị Ngoại trưởng G20

Hội nghị Ngoại trưởng Nhóm các nền kinh tế lớn (G20) tại Atlanta, Mỹ, dự kiến khép lại ngày 31/10 (giờ địa phương) với tuyên bố của nước chủ trì thay cho thông cáo chung. Bất đồng về Ukraine, Trung Đông và chính sách thương mại tiếp tục cản trở đồng thuận, trong khi sức ép lên năng lượng, lương thực và chuỗi cung ứng đòi hỏi các bên tìm hướng phối hợp.

Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí cuộc chiến Mỹ - Israel nhằm vào Iran đã tăng lên ít nhất 47,1 tỷ USD, theo báo cáo mới nhất của Lầu Năm Góc gửi Quốc hội Mỹ. Con số này vượt xa các dự báo trước đó, làm dấy lên lo ngại về khả năng duy trì chiến dịch quân sự, gây thêm sức ép đối với ngân sách liên bang và trở thành bất lợi chính trị đối với Tổng thống Donald Trump trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Israel với những phép tính liên minh hậu bầu cử

Israel với những phép tính liên minh hậu bầu cử

Kết quả kiểm phiếu mới nhất của cuộc bầu cử Quốc hội Israel tiếp tục cho thấy chưa khối chính trị nào giành được đa số cần thiết để thành lập chính phủ. Trong khi các bên bắt đầu thăm dò khả năng hợp tác, Tổng thống Isaac Herzog kêu gọi lãnh đạo các chính đảng giữ tinh thần cởi mở nhằm tránh phải tổ chức một cuộc bầu cử khác.