Những "cận vệ" của nhà văn Nguyễn Tuân

Đoàn Ca múa Tổng cục Chính trị sau khi hoàn thành nhiệm vụ tham dự festival Thanh niên - Sinh viên thế giới lần thứ 6 tại Moskva (Liên Xô) và đi thăm, biểu diễn tại 4 nước: Triều Tiên, Mông Cổ, Liên Xô và Trung Quốc vào giữa mùa hè năm 1957 trở về thì ngay sau đó, vào mùa thu 1958, chúng tôi trở lại chiến trường Điện Biên Phủ để biểu diễn báo cáo kết quả chuyến đi với đồng chí, đồng bào Điện Biên.

Chuyến đi này của đoàn chúng tôi thật hoành tráng, với gần hai trăm cán bộ, diễn viên, nhân viên phục vụ. Ban tổ chức huy động tới bằng 15 xe Monotova của Liên Xô chở người, đạo cụ, dụng cụ v.v… Ngoài ra, theo bố trí của cấp trên có một số văn nghệ sĩ đi cùng đoàn để thâm nhập thực tế sáng tác, trong đó có các nhà văn Nguyễn Tuân, Nguyễn Khải, Lưu Trùng Dương… Bác Nguyễn Tuân là văn sĩ lớp trước, lại nguyên là Tổng Thư ký Hội Văn nghệ Việt Nam, đặc biệt bác hơi kĩ tính nên Trưởng đoàn Lương Ngọc Trác và Chính ủy Hồ Nhị Quang giao nhiệm vụ cho tiểu đội nam múa chúng tôi phải phục vụ bác Tuân vô điều kiện!

Nhà văn Nguyễn Tuân (giữa) cùng họa sỹ Bùi Xuân Phái và nhạc sỹ Văn Cao.
Nhà văn Nguyễn Tuân (giữa) cùng họa sỹ Bùi Xuân Phái và nhạc sỹ Văn Cao.

Trời Điện Biên cuối thu se lạnh, nhưng với bác Nguyễn Tuân thì đã đại hàn. Bác được ở riêng một phòng trong khu vực của Nông trường bộ, tuy bác gái có chuẩn bị đồ rét cho bác nhưng lên đây chả thấm thía gì, các đồng chí  ở cơ quan Nông trường bộ mang đến cho bác hẳn một chăn bông bốn cân. Sáng ra bác kêu: "Nặng nhưng mà sướng, đã lắm! Cảm ơn các đồng chí".

Một buổi sáng, trời mới tan sương, bác Nguyễn Tuân yêu cầu Chính ủy Hồ Nhị Quang cử cho mấy diễn viên múa nam hộ tống bác đi thị xã Lai Châu để đánh điện về cho gia đình. Tôi vinh dự được trong tốp ấy. Trên đường đi, bác kể cho chúng tôi nghe về thân phận của những cô gái trong đội xòe của Đèo Văn Long, bác vẫn giữ nguyên cách nghĩ của một người đứng đầu ngành văn nghệ nước nhà; tất cả những câu chuyện dọc đường của bác Nguyễn với chúng tôi, tựu trung là bác nhắc: Nghề múa ngày nay là vô cùng quý giá!

Thấy bác cởi mở, tôi liền hỏi bác còn có nhớ em không? Bác hỏi: "Thế cậu là ai nhỉ?". "Dạ thưa bác, em là cô gái trong điệu múa "Tăng gia" của Đoàn Văn công Đồng bằng hôm diễn ở Đại hội Văn công Toàn quân, được bác lên sân khấu tặng hoa, bác còn  khen em xinh, bác còn rung hai vai em, làm em hãi quá, chỉ sợ rơi hai cái núm bưởi trên ngực thì lộ hết". Bác Tuân nhíu mày, so vai, bạnh cổ, lùi lại nhìn thật kỹ để cố nhận ra xem tôi có đúng là "cô gái" ấy không. Sau đó thì quả thật bác đã nhận ra tôi, chàng trai trẻ đóng vai cô gái…

Thị xã Lai Châu um tùm dưới những hàng cổ thụ bên dòng sông Đà, hàng quán, người đi lại vẫn còn thưa thớt, mặc dù chiến tranh đã đi qua gần bốn năm rồi. Chúng tôi theo gót bác Nguyễn vào bưu điện, bác bảo: "Thôi, để mình vào đánh dây thép về Hà Nội". Trong chúng tôi có một người tò mò liếc nhìn được mấy chữ "…anh vẫn khỏe, em ở nhà…". Bác Nguyễn trả tiền xong quay ra nheo nheo mắt, miệng tủm tỉm nhìn chúng tôi một lượt rồi bảo: "Thế mà các đồng chí không nói trước để tôi cho xem cả bức điện? Có gì đáng giấu đâu, vì cuối cùng thì nhân viên dây thép người ta cũng biết cả mà!".

Sau mấy tháng trời, đoàn chúng tôi hoàn thành nhiệm vụ chuyến đi Điện Biên và các đồn Biên phòng phía Tây,  trở về tập kết tại Nông trường Điện Biên để "nhổ neo" về Hà Nội. Bác Nguyễn Tuân cũng coi như tạm thỏa mãn về tài liệu mà bác thu thập được quanh khu vực sông Đà…

Nhà văn Nguyễn Tuân đã thực sự "bén duyên" với anh em đội múa nam của Văn công Tổng cục Chính trị, nên cuộc hành trình tái hồi Hà Nội, bác Nguyễn lại cùng chúng tôi ngồi chung một xe. Tôi được làm "cận vệ" ngồi cùng buồng lái với bác. Khi vượt qua đèo Pha Đin, nhìn thấy những đoạn vực sâu thăm thẳm khiếp quá, hai tay bác nắm chặt cánh tay tôi, mắt nhắm nghiền. Tôi bảo: "Bác ơi, cứ yên tâm, đồng chí lái xe đã ngoài năm mươi cận kề tuổi bác, cũng từng lái xe qua đèo Pha Đin này như cơm bữa…".

Bác thở dài: "Khổ lắm, biết thế, nhưng cái tính mình nó… sợ dốc". Vượt qua Pha Đin, chúng tôi cho xe dừng lại chân đèo để xả hơi, bác Nguyễn mừng rỡ xách xuống túi "đồ nghề" những là ấm chén pha trà, siêu nấu nước, bếp dầu… rồi sai chúng tôi mỗi người một việc để thực hiện cho bác một "tiệc trà" tao ngộ. Chúng tôi cùng bác đánh bệt xuống bãi cỏ để ngắm bác tận hưởng chén trà sau cú vượt Pha Đin gian nguy! Bác thưởng chúng tôi mỗi người một chén, đến lượt tôi, tôi làm luôn một tợp vì cái chén hạt mít với sức tôi chả thấm vào đâu, bác lườm tôi bảo: "Đồ vai u thịt bắp".

Về đến Sơn La, bác Nguyễn rất quan tâm đến việc thăm nhà tù, bác gặp Chính ủy Hồ Nhị Quang, nhắc nhở phải tổ chức cho anh chị em thăm nhà tù do chính bác hướng dẫn. Tôi nhớ bác Nguyễn giới thiệu ngắn gọn:

- Nhà tù này thực dân Pháp đã cầm tù Đoàn trưởng Đỗ Nhuận của các đồng chí!

- Nhà tù này có cây đào của đồng chí Tô Hiệu!

- Một tù nhân nông dân Thái Bình tên là Mai Đắc Bân đã có công tìm cách giải thoát cho các đồng chí Trường Chinh, Nguyễn Lương Bằng kịp về lãnh đạo khởi nghĩa năm 1945!

Về đến Hà Nội đúng dịp Tết năm Hợi - 1959, bác Nguyễn rất lịch lãm, chu đáo: Comlê, cà vạt, ôm hoa lay ơn tìm đến số 3 phố Ông Ích Khiêm, nơi đóng quân của đoàn chúng tôi - Đoàn Ca múa Tổng cục Chính trị để chúc tết cũng là hàm ý cảm ơn Đoàn đã chăm sóc bác trong chuyến đi thực tế vừa qua.

Một năm sau (1960), chúng tôi vui mừng nhận được tác phẩm "Sông Đà"  - thành quả mà bác Nguyễn Tuân đã đạt được trong chuyến đi cùng đoàn văn công chúng tôi lên Điện Biên ngày ấy…

Khắc Tuế

Các tin khác

Nhà văn, liệt sĩ Nam Cao Bên dòng Châu Giang lộng gió

Nhà văn, liệt sĩ Nam Cao Bên dòng Châu Giang lộng gió

Chúng tôi về thăm khu tưởng niệm nhà văn, liệt sĩ Nam Cao (1917-1951) đúng vào vụ chuối ngự chín rộ thơm phức. Nằm bên sông Châu, những cây đại quanh vườn ra hoa quanh năm trắng muốt. Khu tưởng niệm nhà văn Nam Cao (thành lập năm 2004) là một trong số ít địa chỉ văn chương được công nhận là Di tích cấp Quốc gia (2023). Đây là một quần thể di tích, gồm bảo tàng di sản văn học của Nam Cao, ngôi nhà Bá Kiến và dấu chứng lò gạch trong làng.

Sao Khuê lấp lánh trời Dục Tú

Sao Khuê lấp lánh trời Dục Tú

Làng Dục Tú (Đông Anh, Hà Nội) tên nôm là Kẻ Giếc, một xã đứng đầu tổng Dục Tú gồm 4 xã thuộc huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, trấn Kinh Bắc, tức tỉnh Bắc Ninh (đầu thời kỳ nhà Nguyễn). Trong kháng chiến chống Pháp, cả 4 xã của Dục Tú được nhập thành một xã, thuộc huyện Từ Sơn, Bắc Ninh. Tháng 5/1961, Dục Tú trở thành đơn vị hành chính thuộc huyện Đông Anh, TP Hà Nội.

Ðôi tay tài hoa của một nghệ nhân Cơ Tu

Ðôi tay tài hoa của một nghệ nhân Cơ Tu

Đến Làng văn hóa - du lịch các dân tộc Việt Nam ở Đồng Mô, Hà Nội, du khách đặc biệt ấn tượng với một nghệ nhân có nước da rắn rỏi, mải miết với từng nan tre và các sản phẩm thủ công đặc sắc của người Cơ Tu.

Dấu tích trăm tuổi, ta qua trăm buổi

Dấu tích trăm tuổi, ta qua trăm buổi

Với hơn 300 năm hình thành và phát triển, giữa không gian hiện đại của miền nắng ấm phương Nam này vẫn còn đó những dấu tích trăm tuổi để nhắc nhớ thị dân về những giai đoạn lịch sử của vùng đất năng động, cởi mở, hào sảng và đầy trượng nghĩa.

Phim kinh dị và cuộc đổi ngôi tại Hollywood

Phim kinh dị và cuộc đổi ngôi tại Hollywood

Từng là thời điểm “ăn nên làm ra” của các phim bom tấn, nhưng mùa hè năm nay đang cho thấy một diễn biến khác, khi các phim kinh dị mới là chủ lưu. Trong những tuần qua, 2 tác phẩm mới “Obsession” (tạm dịch: Ám ảnh kinh hoàng) và “Backrooms” (Thực thể quỷ quyệt) liên tiếp thay nhau đạt đỉnh phòng vé.

Âm nhạc bay lên từ những cuộc tình

Âm nhạc bay lên từ những cuộc tình

Từ nhỏ, nhạc sĩ Nguyễn Đình Phúc (1919-2001) bị bạn bè gắn biệt danh Phúc "Rỗ" hay Phúc "Khoèo". Mặt bị rỗ sau lần lên sởi, còn khuỷu tay trái bị trật vì một cú ngã bó thuốc mãi không khỏi, thế là cậu Phúc ngày ấy mang tật. Khi lớn lên, chàng Phúc biết rõ những khiếm khuyết của mình nhưng vẫn tỉnh bơ, vui vẻ sống với những khát vọng tuổi trẻ. Tới tuổi đôi mươi khi nghĩ đến chuyện yêu đương, mọi sự mới thành chuyện. Cũng lắm tình huống xảy ra bất ngờ.

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Sáng nay bất chợt nhìn lên cây vối trồng ở góc vườn cũng đã hơn chục năm kể từ khi mình xây ngôi nhà này. Thấy vối cựa mình thức giấc, tự bứng mình ra khỏi những trầm tư mùa cũ để thắp lên mùa hoa mới. Cả vòm cây như được khoác một tấm áo bông trắng ngà, nhẹ nhàng và xốp mịn. Hoa vối nở bung, tỏa ra những sợi nhụy dài thanh mảnh, rập rờn trong gió như vũ điệu chào đón bình minh. Tôi bỗng nhớ về những mùa vối quê nhà dẫu bây giờ đã là xa ngái...

Nụ cười Mai Đức Chung

Nụ cười Mai Đức Chung

Có lẽ, Anh hùng Lao động Mai Đức Chung là huấn luyện viên (HLV) bóng đá đặc biệt nhất mà tôi từng biết. Đặc biệt không chỉ bởi ông gắn với những hoàn cảnh đặc biệt, giành được nhiều thành tích đặc biệt, mà còn bởi nụ cười hiền từ của ông.

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Có nguồn gốc từ Địa Trung Hải, được trồng cách đây hàng nghìn năm, ô-liu là loại cây có sức sống đặc biệt bền bỉ, có thể sinh trưởng trên những vùng đất khô cằn, sỏi đá, chịu được nắng nóng, có thể sống tới cả ngàn năm. Người ta vẫn kể, dù đã bao cuộc chiến tranh đi qua, nhiều cây ô-liu cổ xưa ở Hy Lạp, Palestine, Italia đến nay vẫn ra hoa kết trái. Hình như càng khắc nghiệt, cây càng vững chãi.

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Lâu nay, đã thấy ít người nhắc đến thần tượng của giới trẻ như giai đoạn trước. Có sự biến đổi nào chăng? Thật ra, không phải như thế mà bởi giới trẻ hôm nay có quá nhiều tấm gương, quá nhiều mục tiêu để phấn đấu. Từ tấm gương dũng cảm cứu người trong hoạn nạn đến tấm gương trong học tập, nghiên cứu, vượt lên nghịch cảnh... Đôi khi, chỉ cần người trẻ nhận ra một nhân vật tốt ngay chính ở khu phố, xóm, bản... của mình để học tập, phấn đấu theo đã là một tín hiệu tích cực trong xã hội. Thần tượng nào có xa vời!

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Tin vui cho khán giả yêu thích môn nghệ thuật thứ 7. Cục Điện ảnh vừa lên tiếng khuyến khích sản xuất và phát hành những bộ phim giàu giá trị nhân văn, phản ánh đời sống xã hội và góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện. Điều này đồng nghĩa với việc sau nhiều năm các nhà làm phim kiên trì "giáo dục" người xem bằng ma quỷ, vong nhập, xác sống, bùa ngải, nhà hoang, thẩm mỹ viện âm phủ, bệnh viện âm phủ, chung cư âm phủ và có lẽ trong tương lai không xa là cả trạm thu phí âm phủ, chúng ta đã chú trọng hơn đến xây dựng con người nhân văn.

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Trong sáng tác thơ, hình ảnh không chỉ là phương tiện trang trí cho câu thơ, mà là một trong những yếu tố cốt lõi làm nên tứ thơ, cảm xúc thơ và sức ám ảnh của bài thơ.

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Vừa qua, Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh đã tổ chức tọa đàm "Diện mạo văn chương ở đô thị quốc tế" trong khuôn khổ của trại sáng tác hằng năm. Sau sáp nhập, TP Hồ Chí Minh mở rộng không chỉ về địa giới hành chính, mà còn là sự hợp lưu của nhiều dòng chảy văn chương mang phong vị riêng biệt. Nhưng câu chuyện "diện mạo văn chương" thời kỷ nguyên số lại là câu chuyện chẳng hề dễ dàng.