Nhịp phố xuân hoa

"Chợ hoa xuân" được hình thành tự nhiên mỗi năm một phiên trên phố Hàng Lược như một tiền lệ thân thương với mọi người dân Hà Nội. Năm nay, những quán bán hoa được rục rịch chuẩn bị từ trước rằm tháng Chạp với niềm háo hức đón xuân Giáp Thìn.

Nắng và gió ấm tràn về từ sông Hồng cất lời báo hiệu sự chuyển giao mùa đã tới. Hai dãy đèn lồng trên phố bắt đầu bật sáng lung linh. Hàng chục xe hoa đào và quất dồn về ngã năm phố Hàng Lược. Biết bao ký ức hoài mong về con phố được ví là dòng sông hoa tràn về trong tôi.

Kỳ thú trên dòng sông phố

Mỗi khi đi qua phố Hàng Lược là tôi lại nhớ đến ông hát xẩm mù ngày nào. Tiếng nhị và tiếng phách nhí nhảnh theo giọng đồng dao: "Hàng Khoai, Hàng Lược, Hàng Đồng/ Sông Tô bỗng rẽ em không nhớ đường/ Hàng Bông, Ngõ Trạm, Tạm Thương/ Thuyền anh lạc bến tới phường Cửa Đông".

Bởi lẽ, phố Hàng Lược chính là dòng sông Tô Lịch chảy từ Chợ Gạo rẽ ngược về phía Quán Thánh. Có thời Hàng Lược còn được đặt tên "Phố Sông Tô" là vì thế. Hàng Lược dài 264 mét nhưng bị ngắt làm hai khúc tại ngã tư Hàng Khoai và Hàng Rươi. Đoạn trên từ ngã tư Hàng Cót và Phố Gầm Cầu thuộc thôn Phủ Từ xưa. Phần còn lại tới ngã tư Hàng Mã, Chả Cá là thôn Vĩnh Trù. Những dấu mốc của hai thôn còn được lưu tại đền Phủ Từ (số nhà 19) và chùa Vĩnh Trù (số nhà 59).

16ff09fa-cfe9-4f57-a222-aa73a611bf0a.jpg -0
Không gian chợ hoa Tết Hàng Lược xưa - một ký ức không thể mờ phai của Tết Hà Nội.

Trước thời Pháp thuộc, đoạn phố trên (thôn Phủ Từ) có hàng chục cửa hàng bán lược. Nào lược sừng của làng Thụy Ứng, từ Thường Tín đưa lên. Bên cạnh còn làng lược bí của kẻ chợ Hoàng Trạch tới. Rồi món lược gỗ quen thuộc vùng Nhị Khê cũng đông khách tìm mua. Các làng này chỉ mở được cửa hàng dãy phố trên hai bờ sông Tô vì diện tích hạn hẹp. Tuy thế các thương hồ khắp nơi hay chất hàng lược đưa về các làng quê xa bán buôn. Phố được đặt tên Hàng Lược từ đó. Khi người Pháp cho lấp sông Tô (1888) để xây phố lớn, những hàng bán lược dọn về chợ Đồng Xuân. Chính vì thế Hội đồng thành phố mới đổi lại tên là phố Sông Tô Lịch (1901). Mãi tới nửa thế kỷ sau cái tên Hàng Lược mới được lấy lại, ghi dấu ấn của thời kẻ chợ Thăng Long. Nay những cửa hàng lược mất hẳn dấu tích. 

Vì là phố kế bên chợ Đồng Xuân nên Hàng Lược có một số cơ sở hoạt động xã hội được hình thành khá thú vị. Đầu tiên phải kể đến Thánh đường hồi giáo (gọi là chùa Ấn Độ) ở số nhà 12. Thánh đường này được xây dựng từ năm 1890 là một dấu tích văn hóa với kiến trúc đậm chất Ả Rập. Sau này trên phố Hàng Lược còn có nhà hộ sinh khá lớn. Có thể nói nhiều thế hệ sinh sống quanh vùng đều chào đời ở đây. Rồi phố còn có các cửa hàng kẻ biển quảng cáo, hàng mã, sửa radio và may đo quần áo nữa. 

Lại nữa, riêng chùa Vĩnh Trù một thời còn được gọi là chùa nghệ sĩ vì có gia đình nghệ sĩ cải lương Kim Chung tới ở vào quãng năm 1947. Sau đó vợ chồng nghệ sĩ Túy Liễu cùng một số ca nương cũng dọn tới chùa. Đặc biệt nhạc sĩ Canh Thân (1920-1970) một thời loạn lạc trước khi vào Nam cũng trú ngụ tại đây.

Ngày đó ai cũng biết nhạc sĩ Canh Thân nổi tiếng với bài hát "Cô Hàng cà phê" sáng tác từ chiến khu 3 trên đất Kim Bảng, Hà Nam. Bài hát kể một chuyện tình với cô gái bán cà phê (tên Thanh Hương) tại chợ Dầu mà nhạc sĩ Canh Thân si mê đắm đuối. Người yêu âm nhạc Hà thành rất mê giọng hát của tài tử Ngọc Bảo trình diễn bài "Cô hàng cà phê". Giọng hát ông dí dỏm và duyên dáng: "Lơ thơ tơ liễu buông mành. Cho hay cái sắc khuynh thành. Làm cho bao chàng chết mê mệt. Đi đâu cũng ghé qua hàng. Mong trông thấy bóng cô nàng. Thì trong lòng chàng mới yên". Cô hàng cà phê này còn là nguồn cơn sáng tác bài hát "Tình nghệ sĩ" của Đoàn Chuẩn nữa. 

Phiên chợ phố hoa xuân

Hàng Lược mang nét duyên phố thị đỏm dáng của kẻ chợ Thăng Long cổ kính. Đầu phố hay cuối phố, hoặc giữa phố đều là những ngã tư và ngã năm đi về mọi ngả. Không phải bỗng dưng những người trồng hoa lại chọn nơi này họp phiên chợ xuân hàng năm. "Chợ hoa Hàng Lược" kéo dài từ rằm tháng Chạp tới tối Ba mươi đón giao thừa.

Theo các cụ kể lại chợ hoa Tết này được khởi động từ năm 1912 trên nửa con phố chuyên bán lược trước kia. Không gian ngã năm đầu phố dưới cầu chui đường sắt khá rộng tạo nên quảng trường hoa khá đông đúc. Nơi đây cũng tiện đường cho người trồng hoa từ Nhật Tân, Tứ Liên, Quảng Bá chở hoa từ Bưởi về hội tụ.

Hàng trăm người bán cành đào và cây thế bày dọc phố kéo tới ngã tư Hàng Rươi-Hàng Khoai và ngõ Hàng Chai. Khu đất rộng thành tụ điểm lý tưởng bày bán đào cành. Ta có thể hình dung đó là một dòng sông hoa đang bồng bềnh trên sóng Tô Lịch xưa. Ở nơi một thời luôn ám ảnh lòng người qua ca dao: "Nước sông Tô vừa trong vừa mát/ Em ghé thuyền đỗ sát thuyền anh/ Dừng chèo muốn tỏ tâm tình/ Sông bao nhiêu nước thương mình bấy nhiêu".

f22f7514-3f99-4732-b3b4-56c52d55eff2.jpg -1
Chợ hoa Tết truyền thống trên phố Hàng Lược cũng là nơi du xuân của người Hà Nội.

Một thời gian dài trên phố chỉ bán đào cành hoặc cây thế nhỏ. Còn hàng quất bày bán tại vườn hoa Hàng Đậu cách đó chừng 100m. Do vậy phố Hàng Lược được coi là một vườn đào đỏ rực cung đường tươi thắm. Sau đó nhiều loại hoa xuân khác cũng được bày bán trên hè phố. Nào thủy tiên, tulip, hoa hồng, hoa mai hay hoa lay ơn và các loại cúc… Riêng mai trắng luôn đồng hành cùng hoa đào trên phố Hàng Lược đáp ứng nhu cầu thưởng thức của người dân Hà Nội. Mãi sau này phố chợ hoa tết có bán thêm mai vàng từ miền Nam đưa ra. Chợ kéo dài tới phố Hàng Mã nhưng quãng phố này chủ yếu là bán hoa lan và đồ cổ. Đồng thời có nhiều góc đường bán quất cảnh được trồng trong những bình gốm xinh xinh. Phố hoa xuân Hàng Lược trở nên phong phú nhiều mặt hàng đáp ứng nhu cầu chơi tết của mọi người.

Phố hoa đào Hàng Lược là hình ảnh thân thương cho mọi người dân Thủ đô mỗi khi đi xa. Mỗi độ xuân về không ai có thể quên phố hoa tuổi thơ mình. Nhạc sĩ Nguyễn Cường, sống ở Hàng Bạc luôn gắn bó với dòng sông hoa này. Ông đã viết: "Nhớ vô cùng ngày tôi xa Hà Nội/ Những phố phường tuổi thơ tôi vời vợi/ Phố Hàng Lược chợ hoa/ Phố Hàng Đào lụa tơ/ Đất Thăng Long người ơi!" (Mãi vẫn là tuổi thơ tôi Hà Nội).

Cố thi sĩ Việt Phương cũng gắn bó với chợ hoa mỗi khi xuân về. Những câu thơ ông chan chứa nỗi xúc động với người trồng hoa: "Đất được mùa hoa ta mùa đời/ Mỗi lòng thơm tỏa một hương vui/ Như người gieo hạt yêu quả chín/ Đi suốt đường hoa chỉ nhớ người". Nhà thơ Thái Thăng Long, người con của đất Hà thành cũng luôn nhớ về những con phố: "Hàng Nâu/ Rồi sang Hàng Lược/ Lược chải tóc em ngày xưa/ Áo trắng tóc dài trên phố" (Ba mươi sáu phố phường). Lại nhớ tới ông xẩm mù kia cứ ngất ngưởng ca rằng: "Chén tình là chén say sưa/ Nón tình em đội nắng mưa dãi dầu/ Lược tình em chải trên đầu/ Gương tình soi mặt làu làu sáng trong".

Đây lắng hồn núi sông ngàn năm

Phố Hàng Lược còn nổi tiếng bởi dấu ấn "Ngôi nhà nghệ sĩ" được ghi nhận như một nét văn hóa khi một số gia đình dọn tới chùa Vĩnh Trù. Mãi tới năm 2010, nhà nước mới di dời được số hộ còn sinh sống tại đây. Từ đó chùa được trả lại nguyên vẹn không gian thờ tự của mình. Nhưng ký ức không thể nào quên ở đây chính là tấm bia kỷ niệm các liệt sĩ đã hy sinh vào hồi đầu kháng chiến chống thực dân Pháp tái xâm lược Hà Nội vào năm 1946.

Chùa Vĩnh Trù đã trở thành trụ sở chỉ huy chiến đấu và trạm cứu thương của tiểu đoàn 101 thuộc mặt trận Liên khu I. Một không khí hào hùng sục sôi ngày ấy đã được nhạc sĩ Nguyễn Đình Thi miêu tả trong bản hùng ca: "Ôi tha thiết lòng ta biết bao nhiêu! Mỗi tấc đất Hà Nội đượm thắm máu hồng tươi. Hà Nội cháy, khói lửa ngợp trời/ Hà Nội hồng ầm ầm rung/ Hà Nội vùng đứng lên..." (Người Hà Nội).

Đó là cuộc chiến đấu "Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh" của các chiến sĩ phố Hàng Lược. Nghệ thuật kiến trúc độc đáo của chùa Vĩnh Trù còn được tô điểm thêm những biểu tượng hào hùng của các chiến sĩ Thủ đô. Năm 1994, chùa đã được xếp hạng "Di tích lịch sử, nghệ thuật quốc gia". Phố Hàng Lược như một biên niên sử về những đổi thay từng ngày, từng mùa trong vườn hoa ngày xuân.

Vương Tâm

Các tin khác

Chủ quyền văn hóa số

Chủ quyền văn hóa số

Xây dựng chủ quyền văn hóa số theo tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW chính là lá chắn chiến lược để giữ gìn bản sắc, định hình bộ nhận diện dân tộc và khẳng định sức mạnh Việt Nam trên không gian mạng.

Hội Mỹ thuật Việt Nam cần những chuyển động mới

Họa sĩ Đào Quốc Huy - Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam: Chúng ta vẫn còn lãng phí nguồn lực

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam mở ra những định hướng quan trọng nhằm phát huy nguồn lực sáng tạo, xây dựng môi trường thuận lợi cho văn nghệ sĩ và đưa nghệ thuật đến gần hơn với công chúng. Phóng viên Văn nghệ Công an đã có cuộc trao đổi với họa sĩ Đào Quốc Huy, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam nhiệm kỳ 2026-2031, về những vấn đề đặt ra đối với mỹ thuật nước nhà trong giai đoạn mới.

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

Trải qua 80 năm xây dựng và trưởng thành, Báo Công an nhân dân (CAND) không chỉ là tiếng nói của lực lượng CAND, mà còn là địa chỉ tin cậy, gắn bó của nhiều thế hệ văn nghệ sĩ cả nước. Từ những trang viết, cuộc trò chuyện đến sự đồng hành trong các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, tình cảm chân thành mà giới văn nghệ sĩ dành cho Báo CAND đã góp phần bồi đắp mối gắn kết bền chặt giữa báo chí với đời sống văn học, nghệ thuật, giữa người cầm bút với những người làm nghệ thuật. Qua năm tháng, sự tin yêu, trân trọng và đồng hành ấy đã trở thành một phần ý nghĩa trong hành trình phát triển của tờ báo. Sức lan tỏa của một cơ quan báo chí không chỉ ở những trang viết mà còn ở khả năng kết nối con người bằng niềm tin và những giá trị nhân văn.

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh hiện là Phó trưởng đoàn Kịch cổ điển, Nhà hát Kịch Việt Nam. Anh được biết đến là một nghệ sĩ có nhiều khám phá độc đáo, mới mẻ với kịch đương đại, lịch sử, thiếu nhi. "Bén duyên" và bị cuốn hút với các vở diễn về đề tài hình tượng người chiến sĩ Công an nhân dân (CAND) đã giúp anh có nhiều trải nghiệm mới mẻ. Phóng viên Chuyên đề Văn nghệ Công an có cuộc trò chuyện với NSND Tạ Tuấn Minh.

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Từ những giai điệu thấm đẫm tình quê hương đến những câu chuyện lay động lòng người, chương trình nghệ thuật "Kết nối yêu thương" gửi đi thông điệp giản dị mà sâu sắc: Không ai nên đơn độc trước nghịch cảnh. Đằng sau mỗi người phụ nữ đau yếu, mỗi em nhỏ mang bệnh hiểm nghèo là một phận đời cần được chở che, một ước mơ cần được níu giữ. Khi những trái tim cùng rung lên nhịp đập yêu thương, nghệ thuật không chỉ chạm đến cảm xúc mà còn khơi dậy trách nhiệm cộng đồng, thắp lên hy vọng cho những cuộc đời còn nhiều gian khó.

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Liên hoan phim (LHP) Tài liệu châu Âu – Việt Nam lần thứ 16 (diễn ra từ ngày 18 đến ngày 26/9) quy tụ 25 tác phẩm điện ảnh tài liệu đặc sắc đến từ Việt Nam và các quốc gia châu Âu. Đây không chỉ là “bữa tiệc” điện ảnh, mở ra cơ hội giao lưu, hợp tác giữa những người làm nghề mà còn là cầu nối để dòng phim đặc biệt này đến gần với công chúng hơn.

Ca sĩ Tùng Dương đã tổ chức riêng nhiều live concert.

Từ “độc đạo” đến đại chúng

25 năm trong nghề, Tùng Dương đã có một hành trình đặc biệt mà không nhiều nghệ sĩ thế hệ anh có thể làm được. Đó là hành trình của một nghệ sĩ luôn muốn bước ra khỏi vùng an toàn, không ngừng thử nghiệm, tìm kiếm những giới hạn mới của giọng hát và tư duy âm nhạc. Nhưng cũng chính trên hành trình tưởng như ngày càng đi xa ấy, Tùng Dương lại ngày càng trở về gần hơn với những điều căn cốt: gia đình, tình yêu, con người, quê hương, đất nước, những giá trị đã làm nên căn tính của mình.

Buổi gặp gỡ báo chí giới thiệu chương trình “Phú Quang - Còn mãi một tình yêu” tại Nhà hát Hồ Gươm

Âm nhạc không chỉ là ký ức

Gần 5 năm sau ngày nhạc sĩ Phú Quang rời cõi tạm, những giai điệu của ông vẫn hiện diện trong đời sống âm nhạc Việt Nam. Năm 2026, ba người con của ông chính thức tiếp nhận di sản âm nhạc mà cha để lại. Nhưng câu chuyện di sản âm nhạc Phú Quang không chỉ là câu chuyện của một gia đình tiếp nhận một gia tài nghệ thuật. Nó đặt ra một vấn đề lớn hơn: làm thế nào để di sản âm nhạc của một nhạc sĩ được bảo vệ, được trao truyền và tiếp tục sống trong đời sống đương đại?

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Ngày nay, nhiều tác phẩm điện ảnh ra đời nhận được sự bàn luận sôi nổi trên mạng xã hội cùng những bài review phim xuất hiện dày đặc. Tuy nhiên, giữa dòng chảy ồn ã ấy lại thiếu vắng những bài phê bình có chuyên môn, đi sâu vào ngôn ngữ điện ảnh, giá trị nghệ thuật và ý nghĩa văn hóa của tác phẩm. Để đời sống điện ảnh không chỉ dừng lại ở những lời khen - chê, đánh giá cực đoan, cần thêm những tiếng nói phê bình giàu tri thức, góp phần nâng cao thị hiếu và nuôi dưỡng tình yêu điện ảnh trong công chúng.

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Việc đưa chất liệu truyền thống vào các sản phẩm nghệ thuật đang trở thành xu hướng và mở ra nhiều hướng sáng tạo, góp phần làm mới cách tiếp cận và lan tỏa những giá trị văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, điều này cũng yêu cầu nghệ sĩ cần sự hiểu biết, tôn trọng và trách nhiệm với những giá trị văn hóa mà sản phẩm khai thác.

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” của Tố Hữu - một trong những bài thơ tiêu biểu viết về Cách mạng Tháng Tám năm 1945, không chỉ là niềm vui của một cá nhân, hay của hàng chục triệu người, còn là niềm vui hồi sinh của một dân tộc vừa thoát khỏi ách nô lệ, giành lại quyền làm chủ vận mệnh. Cũng là niềm vui được cống hiến và kiến tạo tương lai. “Vui bất tuyệt” trở thành cảm hứng chung cho nhiều tác phẩm nổi tiếng cùng chủ đề.

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Những người trẻ thế hệ 8x, 9x, 2000 đang lựa chọn cách tiếp cận lịch sử theo cách riêng của mình. Với họ, lịch sử là những câu chuyện được kể lại sống động trên các nền tảng số, hay những bộ phim, những bài hát, những tiểu thuyết hấp dẫn và ý nghĩa... giúp họ hiểu hơn về đất nước mình.

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

Bắt đầu lên sóng truyền hình ANTV (thứ Bảy, Chủ nhật) từ ngày 22/8 và trên kênh HTV9 (thứ Hai, thứ Ba) từ ngày 24/8, bộ phim truyền hình "Kế hoạch CM12" đã nhanh chóng thu hút sự quan tâm của công chúng. Không chỉ khắc họa những cuộc đấu trí căng thẳng, "Kế hoạch CM12" còn làm nổi bật bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh thầm lặng của những cán bộ, chiến sĩ CAND trong hành trình bảo vệ An ninh Tổ quốc từ những ngày đầu đất nước thống nhất.

Trưởng thành cùng lực lượng

Trưởng thành cùng lực lượng

Trong hơn 80 năm xây dựng, phấn đấu và trưởng thành của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam, có thể nói rằng, văn học nghệ thuật về lực lượng công an với sứ mệnh của mình đã góp phần đáng kể vào sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc, vì cuộc sống bình yên, hạnh phúc của nhân dân…