Nhạc sỹ, nhà viết kịch Minh Phương: “Người tuyên truyền viên vĩ đại”

Bài viết nhỏ này của tôi thay một nén hương kính cẩn thắp trước linh hồn của một nhạc sỹ, nhà biên kịch Minh Phương "người tuyên truyền viên vĩ đại" của thời đại Hồ Chí Minh.

Tôi biết đọc dòng tít này sẽ có bạn đọc bĩu môi dè bỉu bảo rằng: "Nhà văn bốc phét nhà báo nói thêm. Cái lão Hữu Ước này hắn có cả hai nên lão nói quá. Ông Minh Phương làm gì tới cỡ đó..!!".

Thưa bạn đọc!

Thế hệ những người lính tham gia cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước nếm trải những năm tháng sống và chiến đấu ở vùng đất Khu 4 và vùng Trung Lào chắc chắn nhiều người biết đến một tác giả quen thuộc của một số ca khúc, một số vở kịch, ca kịch, kịch vui, kịch thông tin; đặc biệt là các bài hò, hoặc một khúc hát hò của đủ các làn điệu của các vùng miền Khu 4, Khu 5… Đó là tác giả Trương Minh Phương (tên thường gọi là Minh Phương). Một tác giả mà rất ít người biết mặt.

Với tôi, một người lính sau này là nhà báo có nhiều năm công tác và chiến đấu ở biên giới Lào - Việt, vùng đất giáp ranh giữa Khu 4, Khu 5 và trên dải Trường Sơn vùng Trung Lào thì gần như là đi tới vùng nào của mảnh đất này, tôi cũng được chứng kiến các buổi công diễn, các tác phẩm của nhạc sỹ, nhà viết kịch Minh Phương với đủ các loại hình biểu diễn trên sân khấu dã chiến hay những đêm văn nghệ tự biên tự diễn.

Đến với các trạm chuyển quân, trạm kiểm lâm, trạm cứu thương, những chốt kiểm soát giao thông của Cảnh sát Giao thông, Thanh niên xung phong và nhất là ở các đồn Biên phòng thì đêm đêm lại vang lên các nhạc phẩm, những ca kịch, những làn điệu hò và những bài hát về rừng, về màu xanh của rừng nhiều không kể hết của nhạc sỹ Minh Phương. 

Lạ nữa là trong những vở kịch ngắn, kịch dài, ca kịch, kịch thông tin và các bài hát văn, hát vần, hát hò với đủ các làn điệu dân ca từ xứ Nghệ cho tới các làn điệu hò Quảng Bình, hò Huế, hò Khu 4, Khu 5 không chỉ đáp ứng cho các đối tượng là diễn viên chuyên nghiệp hay nghiệp dư mà còn đáp ứng cả với các cháu thiếu nhi.

Là người hoạt động báo chí và văn học nghệ thuật nhiều năm của lực lượng Công an, tôi đã biết các tác phẩm của nhạc sỹ, nhà viết kịch Minh Phương từ những năm 1970 nhưng phải đến năm 1995, tại hội diễn văn nghệ của lực lượng Công an tôi mới gặp ông.

Lần ấy, có đến ba tác phẩm của ông do Đội Văn nghệ Công an Quảng Bình và Đội Văn nghệ Công an Thừa Thiên - Huế tham gia Hội diễn. Đó là ba vở kịch "Cảnh sát Giao thông mặc thường phục", "Lời hứa" và "Ngược chiều". Tôi từng xem nhiều vở kịch dài, kịch ngắn, ca kịch, kịch thông tin…của ông cho đủ các đối tượng.

Nhạc sĩ Trương Minh Phương.
Nhạc sĩ Trương Minh Phương.

Với quân đội, ông sáng tác cho đủ các binh chủng: bộ binh, phòng không không quân, đặc công, trinh sát, hải quân. Rồi Thanh niên xung phong, người bẻ ghi đường sắt, người bán hàng mậu dịch, học sinh, sinh viên… lại có cả kịch viết về đời sống của tướng tá ngụy sau ngày giải phóng… Nghĩa là tuốt tuột, không có đối tượng nào trong một cái xã hội muôn màu mà ông không có tác phẩm viết về họ.

Với ngành Công an chúng tôi, một tác giả trong một kỳ liên hoan văn nghệ mà có tới ba vở diễn như nhà viết kịch Minh Phương đã làm tôi thực sự choáng, thực sự kính nể không chỉ sức lao động sáng tạo mà cái chính là sự đam mê, là bề dày của vốn sống, là tầng của vốn văn hóa đầy đặn của ông.

Lại nữa, năm 1995 khi tôi làm Chủ biên Tạp chí Văn hóa Văn nghệ Công an (nay là Chuyên đề Văn nghệ Công an), tôi được mời tham gia trong ban giám khảo hội diễn "35 năm bộ đội Biên phòng", tôi lại gặp tác phẩm "Ánh mắt rừng xanh" do Đội Văn nghệ xung kích của Bộ đội Biên Phòng tỉnh Quảng Bình biểu diễn. "Ánh mắt rừng xanh" là vở kịch ngắn chỉ có 30 phút, vậy mà ông kết hợp đến bốn loại hình: Kịch nói, ca kịch, thơ và sử dụng trong một màn kịch tới ba ca khúc "Dòng suối thương anh nhiều", "lời ru của rừng" và "Biên cương xanh". Bố cục kịch kiểu này thì chỉ có nhà viết kịch Minh Phương.

Lớp lang của màn diễn ngọt, hợp lý, đầy chất anh hùng ca, hào sảng của những người dân, người lính Biên phòng đang ngày đêm bảo vệ biên cương Tổ quốc. Ban giám khảo chúng tôi đánh giá rất cao sự đổi mới phá cách của lối viết nhằm cổ động tuyên truyền kinh điển này. Chúng tôi chỉ tiếc cho tác giả là vở kịch ngắn quá nên đành phải cho giải B.

Cũng tại hội diễn này, tôi lần đầu tiên được trò chuyện với ông.

Tôi hỏi ông:

- Em cũng là nhà viết kịch nhưng em phục anh lắm đấy anh Minh Phương ạ!

Ông cười bảo:

- Cậu phục mình cái gì?

Tôi bảo:

- Em phục anh nhất là lĩnh vực nào anh cũng viết được. Mà kịch của anh nói mà như hát, hát mà như hò. Chất liệu đời sống của anh nó tươi rói, từ ngọn cây, lá cỏ cho tới chim muông, côn trùng và cả đến sâu

bọ qua tay anh nó đều long lanh và có tiếng nói riêng. Anh viết về thiên nhiên có lẽ chỉ sau Tô Hoài, Đoàn Giỏi, Sơn Nam… Anh viết về thiên nhiên hay lắm đấy.

Ông cười bảo:

- Thiên nhiên có bao giờ xung đột như con người đâu cậu. Mưa là mưa mà nắng là nắng. Với thiên nhiên thì mưa cũng đẹp mà nắng cũng đẹp. Mình yêu thiên nhiên vì thế mà mình cũng rất yêu con người…

Tôi mạnh dạn nói với ông:

- Em xem kịch của anh rất nhiều, anh viết về mảng sáng rất được nhưng với các nhân vật phản diện em nói thật nhé - Tôi ngập ngừng - Anh viết chưa tới…

Ông không bực tức mà ông khùng khục cười. Ông gật gù bảo:

- Thì cuộc sống của mình chỉ gặp những con người tốt, mình có gặp người xấu mấy đâu cậu.

Câu trả lời của ông đã giải thích cho tôi điều thắc mắc bấy lâu nay của tôi về ông. Đọc văn ông, thơ ông, kịch và nhạc của ông chỉ thấy đó là những áng văn thơ ngợi ca tình yêu cuộc sống, tình yêu con người, yêu thiên nhiên trong trẻo say đắm đến kỳ lạ. Không ở với ông, và biết về cuộc đời ông không nhiều nhưng tôi cứ luôn nghĩ đây là một con người sống quá vô tư. Ở con người này, ngoài tình yêu con người, yêu thiên nhiên chắc ông không bao giờ màng tới công danh, địa vị và tiền bạc…

Nghĩ thế, tôi lại hỏi ông:

- Em thán phục anh một điều nữa là tại sao ở đâu, ở lĩnh vực nào bài hát hay kịch họ "đặt hàng" là anh cũng có thể sáng tác được ngay cho họ…

Nhạc sĩ Trương Minh Phương và người bạn đời Nguyễn Thị Minh Tấn lúc ông còn sống.
Nhạc sĩ Trương Minh Phương và người bạn đời Nguyễn Thị Minh Tấn lúc ông còn sống.

Ông lại cười bảo:

- Về âm nhạc thì mình là nhạc sỹ chuyên nghiệp, mình học âm nhạc cơ bản mà cậu. Còn sân khấu thì mình làm trưởng đoàn tuyên truyền xung phong của Quảng Bình khi cậu còn chưa đẻ… Làm tuyên truyền cổ động thì dù là phục vụ có năm bảy người thì vẫn phải sáng tác, không là nhạc thì là kịch ngắn, kịch ca, kịch thơ phục vụ chính trị. Đó là nhiệm vụ cách mạng của mình…

Thôi bây giờ thì tôi hiểu rồi, hiểu là vì sao sự nghiệp âm nhạc của ông có tới gần 200 bài hát, còn trong lĩnh vực sân khấu ông là tác giả của gần 100 vở kịch…

Trở lại lĩnh vực âm nhạc của ông, ông không có nhiều những bài hát đỉnh cao nhưng ông cũng có đủ thể loại, từ giao hưởng, hợp xướng, tổ khúc… còn các ca khúc thì đủ các loại lĩnh vực: ca mới, ca cổ, dân ca, đủ các vùng miền, hò thì cũng đủ, hò Thanh Hóa, Nghệ An, Hà tĩnh, Quảng Bình, hò Huế, hò Khu 5… Với tôi, một người lính Trường Sơn, một người làm tổng đạo diễn nhiều chương trình đại nhạc hội, tôi mê nhất và sử dụng nhiều nhất ca khúc "Chiều Trường Sơn" của ông. Một đại hợp xướng đã làm rơi nước mắt và làm rung chuyển hàng vạn con tim nếu được nghe bài này ở giữa núi rừng Trường Sơn…

Bài viết nhỏ này của tôi thay một nén hương kính cẩn thắp trước linh hồn của một nhạc sỹ, nhà biên kịch Minh Phương "người tuyên truyền viên vĩ đại" của thời đại Hồ Chí Minh.

Khi viết tới đoạn kết của bài viết về ông, tôi sực nhớ là trong gần hai chục năm, thi thoảng tôi có gặp và đàm đạo với nhạc sỹ Minh Phương về thơ về nhạc về kịch nhưng không bao giờ ông bảo với tôi Trương Minh Tuấn là con ông và tôi cũng chơi với Tiến sỹ Trương Minh Tuấn có lẽ cũng tới hơn hai chục năm nay, kể từ ngày anh Tuấn còn là Vụ trưởng phụ trách Tuyên giáo ở miền Trung thì tôi cũng chưa bao giờ được nghe anh Tuấn bảo: "Nhạc sỹ Trương Minh Phương là bố tôi". Thì ra con đường cách mạng đường ai người ấy đi là thế…

21-6-2017

Anh hùng Lao động, Trung tướng, nhà văn Hữu Ước

Các tin khác

Quỹ đạo kỳ lạ của điện ảnh thế giới 2026

Quỹ đạo kỳ lạ của điện ảnh thế giới 2026

Suốt nhiều năm qua, không quá khó thấy những dự án thống trị phòng vé quốc tế là các bom tấn có kinh phí khổng lồ, được thực hiện bởi những đạo diễn có tên tuổi, sở hữu dàn diễn viên nổi tiếng hay được quảng bá một cách rộng khắp… Nhưng với điện ảnh 2026, một chương đoạn mới đã được mở ra, nơi các khuôn mẫu đã hết “phép màu” và không có gì là chắc chắn cả.

Vẫn trò chuyện với thành phố của đời mình

Vẫn trò chuyện với thành phố của đời mình

Nhà thơ Bằng Việt ở tuổi 85 được trao tặng Giải thưởng lớn của “Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội” năm 2026. Thêm một dấu son để ghi nhận một cuộc đời thi ca gắn bó với mảnh đất ngàn năm văn hiến.

Từ huyền thoại Mã Yên Sơn đến màn ảnh

Từ huyền thoại Mã Yên Sơn đến màn ảnh

Một trong những nguồn cảm hứng để dựng nên bộ phim “Hộ linh tráng sĩ: Bí ẩn mộ vua Đinh” là những nghi án và truyền thuyết về cái chết của cha con Vua Đinh Tiên Hoàng cùng lăng mộ trên Mã Yên Sơn. Ngọn núi huyền thoại này được xem là “huyệt đế vương”, một trong những danh sơn của cố đô Hoa Lư, Ninh Bình.

Anne Carson và những biên giới mới của văn chương

Anne Carson và những biên giới mới của văn chương

Tối 8/10 (giờ Việt Nam), Viện Hàn lâm Thụy Điển đã vinh danh nhà thơ, nhà viết tiểu luận, học giả văn chương cổ điển và nghệ sĩ thể nghiệm người Canada Anne Carson là chủ nhân mới nhất của giải Nobel Văn chương. Đây là kết quả không quá bất ngờ, bởi không chỉ là một trong hai cái tên được nhắc đến nhiều nhất ngay trước "giờ G", mà bà còn sở hữu di sản sáng tạo vô cùng đồ sộ, được đánh giá cao.

Điều Ước để lại

Điều Ước để lại

Có những chuyến đi không đơn thuần là sự dịch chuyển về vị trí địa lý, mà là một hành trình tìm về những khoảng lặng tâm hồn và cả chiều sâu văn hóa. Đầu thu này, chúng tôi đã có một chuyến đi như thế!

"Lời giã biệt" của "ông hoàng" truyện trinh thám Nhật Bản

"Lời giã biệt" của "ông hoàng" truyện trinh thám Nhật Bản

Chỉ ít ngày sau khi nhà văn Higashino Keigo qua đời, cuốn tiểu thuyết mới nhất và cũng là cuối cùng của ông đã được phát hành ở Nhật Bản vào sáng 5/8/2026 như một "lời giã biệt" hàng triệu độc giả yêu mến ông suốt hơn 40 năm qua...

Đến Bắc Kinh xem Bảo tàng Văn nhân

Đến Bắc Kinh xem Bảo tàng Văn nhân

Ngoài khu lưu niệm Nguyễn Du ở Hà Tĩnh, khu lưu niệm Lê Quý Đôn ở Thái Bình và khu lưu niệm Nguyễn Đình Chiểu ở Bến Tre, thì văn học hiện đại nước ta cũng đã có công trình Bảo tàng Văn học Việt Nam. Thế nhưng, nhìn ra các nước trong khu vực, so với Trung Quốc, thì cách lưu dấu văn nhân ở Việt Nam vẫn chưa thể hiện được tính chuyên nghiệp. Chúng tôi đã có dịp “mục sở thị” một số mô hình bảo tàng văn nhân tại Bắc Kinh và không khỏi trầm trồ về sự đầu tư nghiêm túc và sự quản lý khoa học.

Giá trị của tình yêu trong văn học dân gian

Giá trị của tình yêu trong văn học dân gian

Văn học dân gian là tấm gương phản chiếu hành trình con người đi từ thuở hoang sơ đến văn minh. Lần theo dấu vết các trang truyện cổ, chúng ta sẽ thấy tổ tiên đã từng bước dựng xây nền tảng gia đình, thiết lập trật tự xã hội bằng cả trí tuệ lẫn sự trải nghiệm qua nhiều thế hệ.

Nhà thơ Vũ Cao: Đi ta đi, đỉnh đèo kia phía trước

Nhà thơ Vũ Cao: Đi ta đi, đỉnh đèo kia phía trước

Tôi trở lại con đường Núi Đôi (Xã Sóc Sơn-Hà Nội), men theo đường dốc lên đỉnh núi. Những câu thơ bay lên bát ngát như ngày nào lớp học chúng tôi được nghe giáo sư Hoàng Như Mai giảng bài thơ “Núi Đôi” của cố nhà thơ Vũ Cao (1922-2007). Giọng ông sang sảng vang trên giảng đường: “Anh đi bộ đội sao trên mũ/ Mãi mãi là sao sáng dẫn đường/ Em sẽ là hoa trên đỉnh núi/ Bốn mùa thơm ngát cánh hoa thơm”. Những ký ức học trò trong tôi bỗng hiện về trên đỉnh núi mùa thu đầy hoa và búp lá non tơ...

Người vẽ cờ Tổ quốc

Người vẽ cờ Tổ quốc

Lá cờ đỏ sao vàng được sử dụng trong cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ - về sau được chọn làm Quốc kỳ - đã tung bay trên Quảng trường Ba Đình lịch sử ngày Độc lập 2/9/1945. Nguyễn Hữu Tiến - một chiến sĩ Cộng sản kiên trung, gắn với câu chuyện lịch sử về sự ra đời của lá cờ đỏ sao vàng.

Danh Họa Nguyễn Phan Chánh - Mộng mây vờn gió

Danh Họa Nguyễn Phan Chánh - Mộng mây vờn gió

Tôi chiêm ngưỡng và yêu nghệ thuật tranh lụa Nguyễn Phan Chánh (1892-1984) từ hàng chục năm trước. Đặc biệt, sau khi gặp gỡ nhà văn Nguyệt Tú (con gái đầu của họa sĩ Nguyễn Phan Chánh) vào năm 2004, tôi càng thêm yêu tranh ông. Những câu chuyện nhà văn Nguyệt Tú viết về cha mình trong cuốn "Đường sáng trăng sao" (NXB Tổng hợp, TP Hồ Chí Minh - 2004) làm tôi bất ngờ với những di sản họa sĩ để lại. Bức nào cũng như một cung đàn loang sương khói trong veo nước thu vàng.

Văn Phác, vị tướng cầm súng và cầm bút

Văn Phác, vị tướng cầm súng và cầm bút

Hiếm có một thủ trưởng Tổng cục Chính trị nào đặc biệt như Thiếu tướng Trần Văn Phác, ông từng làm Tổng biên tập hai tờ báo lớn, đặc sắc trong quân đội, đó là Tạp chí Văn nghệ Quân đội và Báo Quân đội nhân dân.