Kỷ niệm 80 năm thành lập lực lượng Quân đội nhân dân (22/12/1944 – 22/12/2024)

Nhạc sĩ Hoàng Tạo: Người nhạc sĩ suốt đời gắn bó với Quân đội

Nhạc sĩ Hoàng Tạo (1936 - 2004) sinh ra tại huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Năm 1953, ông nhập ngũ rồi tập kết ra Bắc. Trong suốt cuộc đời gắn bó với Quân đội, ông đã sáng tác nhiều ca khúc với nhiều đề tài, đặc biệt là mảng ca khúc tạo dấu ấn tốt đẹp về người chiến sĩ.

Nhiều tác phẩm của ông đã đi cùng năm tháng như "Đưa anh đi hái măng rừng", "Tên lửa về bên sông Đà", "Chiếc ba lô và bài ca tình nguyện", Mây trắng", "Pháo thủ Hàm Rồng", "Khúc ru tìm đồng đội"… Nhạc sĩ Hoàng Tạo được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật năm 2007.

Năm 2004, cách đây tròn 20 năm, nhạc sĩ Hoàng Tạo đã "buộc gọn lại chiếc ba lô", cũng là "khi con chim đầu cành gọi nắng xôn xao" để rồi ông bỏ lại cuộc đời phía sau nhưng nhiều tác phẩm của ông vẫn còn mãi với thời gian. Khi mới vào quân đội, ông làm cán bộ tài chính. Nhờ năng khiếu và đam mê sáng tác âm nhạc mà ông được đơn vị cho đi học tại Trường Âm nhạc Việt Nam. Học xong, ông công tác ở Đoàn Văn công Phòng không - Không quân (PK - KQ) rồi về Phòng Tuyên huấn Quân chủng PK-KQ cho đến khi về hưu. Gắn bó với lực lượng PK - KQ nên nhiều ca khúc của ông gắn liền với những sự kiện lịch sử của lực lượng PK - KQ.

nhạc sĩ hoàng tạo.jpg -1
Nhạc sĩ Hoàng Tạo.

Ca khúc "Tên lửa về bên Sông Đà" được nhạc sĩ Hoàng Tạo sáng tác ghi dấu ngày bộ đội tên lửa Phòng không Việt Nam xuất trận, đánh thắng trận đầu 24/7/1965. Ngay sau đó, bài hát đã trở thành bài ca truyền thống và đơn vị lấy tên bài hát làm tên hiệu đơn vị mình là "Đoàn Tên lửa Sông Đà".

Người viết bài này được nghe kể một chuyện vui: Khi mới ra đời, ca khúc "Tên lửa về bên Sông Đà" đã được tốp ca nam đoàn Văn công PK-KQ trình bày. Sau buổi báo cáo tác phẩm mới, một đồng chí lãnh đạo Quân chủng PK-KQ đã nhận xét (đại ý): "Bài hát về tên lửa gì mà lại "nhấm nha nhấm nhẳng" thế, nó phải khỏe, nhanh vun vút như tên lửa ấy chứ?". Anh chị em trong đoàn nhìn nhau lấm lét. Tác giả bài hát thì lặng im không nói gì…

Cho đến một buổi tối, khi đoàn được vinh dự biểu diễn trong một cuộc gặp gỡ quan trọng, có Đại tướng Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp tới dự. Xem xong, Đại tướng Võ Nguyên Giáp khen ngợi bài "Tên lửa về bên Sông Đà" này rất hay! Nó vừa diễn tả được tình cảm của bộ đội Tên lửa, vừa khẳng định khí thế dũng mãnh của một đoàn tên lửa trong đêm hành quân để đi tới chiến thắng… Sau này, nhiều lần anh em văn nghệ sĩ ngồi với nhau đều đồng tình khâm phục tài thưởng thức, thẩm định âm nhạc của Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

Trong Hội diễn Ca múa nhạc chuyên nghiệp toàn quốc năm 1970, tốp ca nam biểu diễn ca khúc này đã giành được Huy chương vàng đầy ấn tượng. Và kể từ đó đến nay "Tên lửa về bên Sông Đà" đã trở thành ca khúc truyền thống của bộ đội PK-KQ với tràn đầy niềm tự hào, phơi phới tin yêu về một lực lượng anh hùng: "Đêm nay ta về bên sông Đà, rừng phấp phới nở hoa. Gió vẫy lá rung bánh xe xích sắt…"!

Bài hát "Chiếc ba lô và bài ca tình nguyện" được nhạc sĩ Hoàng Tạo viết khi cuộc chiến tranh Biên giới vừa xảy ra (1979). Trước dã tâm xâm lược của kẻ thù thì bất kỳ người lính nào cũng sẵn sàng lên đường bảo vệ Tổ quốc. Hình ảnh người lính hiện lên trong những câu hát thật đẹp: "Ba lô nhẹ nhàng, khẩu súng trong tay. Là bài ca tình nguyện vì Tổ quốc yêu thương… Đầu súng trăng treo biên giới, nơi biên giới, gió đã nổi! Thôi thúc bài ca lên đường".

Viết về chuyến bay Vũ trụ của Anh hùng Phạm Tuân, Hoàng Tạo có ngay ca khúc "Những mùa bay đôi" đánh dấu chuyến bay lịch sử của Anh hùng Liên Xô Gorbatko và Anh hùng Phạm Tuân (ngày 23/7/1980). Tiết mục này do tứ ca nữ đoàn Nghệ thuật Không quân biểu diễn đã giành Huy chương vàng trong Hội diễn Ca múa nhạc chuyên nghiệp toàn quốc năm 1985 tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Trong "Khúc ru tìm đồng đội", ta ngỡ như là trong từng giây phút của những ngày hòa bình xây dựng đất nước, lòng người không nguôi một khúc ru... Ta ru bạn, ru anh đã ngã xuống trong cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc thiêng liêng của mình:

Ơi à bạn, ơi à anh
Đất đai lặng yên đầy tình,
Có thiêng thì cho mình gặp...

Hình ảnh đi tìm đồng đội vẫn dành để trong lòng ta một chỗ thiêng, vẫn đau đáu một niềm tin "đi tìm đồng đội" - gặp lại chỗ anh nằm nơi chiến trường xưa. Bài hát đã vào bộ phim cùng tên "Đi tìm đồng đội" của Điện ảnh Quân đội Nhân dân và đoạt giải Bông Sen Vàng tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 10 tại Hải Phòng. Rồi "Quần đảo đồng đội", "Những mùa bay đôi"... mỗi lần những ca khúc ấy được vang lên, chúng tôi lại thấy bồi hồi như gặp lại những sự kiện, những kỷ niệm không thể nào quên.

3. từ phải sang các nhạc sĩ hoàng tạo, ngọc khuê, văn cao, văn cốc, bà thúy băng, nhạc sĩ văn dung.jpg -0
Từ phải sang: Các nhạc sĩ: Hoàng Tạo, Ngọc Khuê, Văn Cao, AHLLVT Nguyễn Văn Cốc, bà Thúy Băng, nhạc sĩ Văn Dung.

Trong quá trình sáng tác, nhạc sĩ Hoàng Tạo thường không tránh né những điều gai góc mà ở đó bắt gặp sự mạnh dạn tìm tòi, khai thác. Từ những gắn bó tích cực với cuộc sống đã khơi nguồn cho những bài ca như thế: Một "Cây măng rừng", một "Mưa trên chốt", một "Chú ngựa hồng lên điểm tựa", một "Chiếc ba lô và bài ca tình nguyện", một "Khúc si mê Đảo Hòn Mê", "Hát lên mùa xuân Công binh", một "Kho hàng", một "Ru bích tình yêu" ... những điều tưởng như nhỏ bé bất ngờ kia đã rung ngân thành giai điệu. Như không kể đâu là đề tài lớn, đâu là đề tài nhỏ mà quan trọng là cách nhìn và sự phát hiện để tìm ra một hình tượng âm nhạc. Nhạc sĩ Hoàng Tạo là người tài tình trong việc tìm ra những đề tài thú vị, một giai điệu cởi mở, một nhóm lời ca ý nhị hay là một khúc thức sáng tạo...

Giai điệu trong các ca khúc của Hoàng Tạo thường gần gũi với chất dân ca. Gần gũi nhưng không dễ dãi, không bị "dân ca hóa". Trong nhiều tác phẩm của Hoàng Tạo, người ta tin rằng để tìm thấy cái "gồ ghề bất ngờ" kia là sự sắp xếp có ý tứ, dễ mến, dễ yêu và thấm lâu. Mới đầu cảm thấy khó hát, khó nghe mà càng hát, càng nghe lại càng thấy yêu mến ca khúc của ông.

Những điều riêng - chung của mình, ông cũng đã gửi gắm vào khá nhiều tác phẩm. Hình như đâu đó đều có cái riêng chung của một mình, của một người và của mọi người. Những bóng dáng riêng - chung ấy như mối dây liên tưởng hàm súc những mến thương luôn tìm nhau và để gặp nhau. Có một điều không nhiều người biết, những niềm riêng - chung ấy được thể hiện rất rõ trong một số ca khúc của ông. Chung thì mọi người đều biết, nhưng để nói đến những điều sâu kín, riêng tư nhất của cuộc đời, để nói về một người phụ nữ yêu quý của ông thì phải ngẫm mới ra: "Mây ơi mây của ta, bốn mùa mây trắng mây hồng/ Nhắn giùm cho ta, sẽ cùng đăm đắm chân mây/ Mây ơi mây của ta/ Mây ơi mây cùng ta! (Mây trắng). Hay là, "Kìa là mây, mây ơi cứ xa xôi/ Sao em không là mây, mây bên mây bồng bềnh?" (Én trắng).

Mặc dù trong cuộc sống riêng tư, có một khoảng thời gian dài hai ông bà xa nhau, nhưng ông luôn nhớ và viết những dòng ấy "Sao em không là mây, mây bên mây bồng bềnh?". "Mây" hay "Vân" là thế, là "Mây hồng" thì cũng "Hồng Vân" đó thôi… Đâu chỉ viết về trời mây cho Không quân, mà ông còn gửi gắm vào đó với bao tình thương mến, những điều chung, riêng ấy được hòa quyện trong nhau.

Cho đến thời gian ông lâm bệnh và mất (năm 2004), thì bà cùng con trai, con dâu và các cháu đã làm tròn bổn phận của mình. Ông đã cảm thấy hạnh phúc vì những người thân yêu đã ở bên và trên tay, trên ngực ông vẫn tỏa hơi ấm của sự sống những tác phẩm của mình được gom lại trong cuốn sách tuyển tập nhạc của ông với tựa đề "Theo dấu măng rừng". Cuốn sách dày 258 trang, chứa đựng 120 bản nhạc cùng phụ lục (Nhà xuất bản Âm nhạc ấn hành) được gửi từ Hà Nội vào ngay khi ông còn cảm nhận được.

Hoàng Tạo rất duyên với "Đưa anh đi hái măng rừng", đã hát lên niềm lạc quan yêu đời, trẻ trung mà trải nghiệm cùng nhắn gửi thiết tha "nhớ lắm mai khi vui chiến thắng". Anh vẫn đuổi theo những dòng đời kỷ niệm, những bài ca tình nguyện, vẫn cứ hồn nhiên, yêu đời như "Khi ta buộc gọn lại chiếc ba lô, là khi con chim đậu cành gọi nắng xuân sang. Tiếng hát nhắc gì mà ríu rít vui"… Như khi xưa gặp cô gái nuôi quân binh trạm đã đưa nhạc sĩ đi hái măng rừng vậy. Không riêng gì Hoàng Tạo mà tất cả chúng ta đều tình nguyện gắn bó với bao đau khổ sướng vui của cuộc đời, tự nguyện sống ở bên nhau và để dành cho nhau.

Nhạc sĩ Ngọc Khuê

Các tin khác

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Sáng nay bất chợt nhìn lên cây vối trồng ở góc vườn cũng đã hơn chục năm kể từ khi mình xây ngôi nhà này. Thấy vối cựa mình thức giấc, tự bứng mình ra khỏi những trầm tư mùa cũ để thắp lên mùa hoa mới. Cả vòm cây như được khoác một tấm áo bông trắng ngà, nhẹ nhàng và xốp mịn. Hoa vối nở bung, tỏa ra những sợi nhụy dài thanh mảnh, rập rờn trong gió như vũ điệu chào đón bình minh. Tôi bỗng nhớ về những mùa vối quê nhà dẫu bây giờ đã là xa ngái...

Nụ cười Mai Đức Chung

Nụ cười Mai Đức Chung

Có lẽ, Anh hùng Lao động Mai Đức Chung là huấn luyện viên (HLV) bóng đá đặc biệt nhất mà tôi từng biết. Đặc biệt không chỉ bởi ông gắn với những hoàn cảnh đặc biệt, giành được nhiều thành tích đặc biệt, mà còn bởi nụ cười hiền từ của ông.

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Có nguồn gốc từ Địa Trung Hải, được trồng cách đây hàng nghìn năm, ô-liu là loại cây có sức sống đặc biệt bền bỉ, có thể sinh trưởng trên những vùng đất khô cằn, sỏi đá, chịu được nắng nóng, có thể sống tới cả ngàn năm. Người ta vẫn kể, dù đã bao cuộc chiến tranh đi qua, nhiều cây ô-liu cổ xưa ở Hy Lạp, Palestine, Italia đến nay vẫn ra hoa kết trái. Hình như càng khắc nghiệt, cây càng vững chãi.

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Lâu nay, đã thấy ít người nhắc đến thần tượng của giới trẻ như giai đoạn trước. Có sự biến đổi nào chăng? Thật ra, không phải như thế mà bởi giới trẻ hôm nay có quá nhiều tấm gương, quá nhiều mục tiêu để phấn đấu. Từ tấm gương dũng cảm cứu người trong hoạn nạn đến tấm gương trong học tập, nghiên cứu, vượt lên nghịch cảnh... Đôi khi, chỉ cần người trẻ nhận ra một nhân vật tốt ngay chính ở khu phố, xóm, bản... của mình để học tập, phấn đấu theo đã là một tín hiệu tích cực trong xã hội. Thần tượng nào có xa vời!

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Tin vui cho khán giả yêu thích môn nghệ thuật thứ 7. Cục Điện ảnh vừa lên tiếng khuyến khích sản xuất và phát hành những bộ phim giàu giá trị nhân văn, phản ánh đời sống xã hội và góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện. Điều này đồng nghĩa với việc sau nhiều năm các nhà làm phim kiên trì "giáo dục" người xem bằng ma quỷ, vong nhập, xác sống, bùa ngải, nhà hoang, thẩm mỹ viện âm phủ, bệnh viện âm phủ, chung cư âm phủ và có lẽ trong tương lai không xa là cả trạm thu phí âm phủ, chúng ta đã chú trọng hơn đến xây dựng con người nhân văn.

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Trong sáng tác thơ, hình ảnh không chỉ là phương tiện trang trí cho câu thơ, mà là một trong những yếu tố cốt lõi làm nên tứ thơ, cảm xúc thơ và sức ám ảnh của bài thơ.

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Vừa qua, Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh đã tổ chức tọa đàm "Diện mạo văn chương ở đô thị quốc tế" trong khuôn khổ của trại sáng tác hằng năm. Sau sáp nhập, TP Hồ Chí Minh mở rộng không chỉ về địa giới hành chính, mà còn là sự hợp lưu của nhiều dòng chảy văn chương mang phong vị riêng biệt. Nhưng câu chuyện "diện mạo văn chương" thời kỷ nguyên số lại là câu chuyện chẳng hề dễ dàng.

Cảm thức vũ trụ của người xưa trong truyền thuyết thời Hùng Vương

Cảm thức vũ trụ của người xưa trong truyền thuyết thời Hùng Vương

Truyền thuyết thời Hùng Vương là tấm bản đồ tư duy vũ trụ quan độc đáo của người Việt cổ. Người xưa nghĩ về trời đất, về sự sống bằng những câu chuyện kể sinh động. Họ quan niệm vạn vật đều có linh hồn, sống và chết chỉ là một sự chuyển hóa. Và con người luôn ở vị trí trung tâm, vừa kiến tạo vừa gìn giữ sự hài hòa với thiên nhiên.

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Từ hơn một thế kỷ trước, cụ Nguyễn Đình Khánh một người con của làng Lai Xá (Hà Nội) đã sớm tiếp cận nghề nhiếp ảnh, mở hiệu ảnh Khánh Ký nổi tiếng trên phố Hàng Da. Cụ đã truyền nghề cho nhiều người cùng làng, tạo nên một cộng đồng thợ ảnh đông đảo, đưa Lai Xá trở thành cái nôi của nghề nhiếp ảnh Việt Nam.

Sách lá - kho tri thức quý của người Khmer

Sách lá - kho tri thức quý của người Khmer

Cũng như các dân tộc khác trên thế giới, từ xa xưa người Khmer ở Nam Bộ đã biết cách khắc chữ trên đá, các nguyên liệu khác để ghi chép kinh nghiệm sống, tri thức các lĩnh vực sản xuất, văn hóa, lời dăn dạy của tín ngưỡng, tôn giáo cho thế hệ sau...

Đánh thức khát vọng sáng tạo của tuổi trẻ

Đánh thức khát vọng sáng tạo của tuổi trẻ

Mạng xã hội bàn tán về đề thi THPT môn Ngữ văn, về câu 1 viết đoạn văn nghị luận xã hội. “Nước Mỹ có Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk... với những phát minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới. Từ gợi dẫn trên, với tư cách người trẻ, anh/chị hãy viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trả lời câu hỏi: Làm thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”?

Sống động dấu tích kẻ Mơ

Sống động dấu tích kẻ Mơ

Thăng Long xưa được gắn với từ Kẻ Chợ (“Kẻ” là từ chung chỉ một vùng đất và dân cư trù phú). Kinh đô lại có nhiều kẻ nhỏ, như: Kẻ Vẽ, kẻ Mơ, kẻ Chèm, Kẻ Mọc, Kẻ Cót... Từ xưa, phía đông nam thành Thăng Long là một vùng đất rộng lớn có tên là Cổ Mai (tên nôm là Kẻ Mơ), bao gồm các làng Hoàng Mai, Tương Mai, Mai Động, Hồng Mai. Đến đời Tự Đức (1848 - 1883), vì kỵ húy nên đổi Hồng Mai thành Bạch Mai.

Trăm năm chợ “chảnh”

Trăm năm chợ “chảnh”

Trong ký ức của thị dân Sài thành có một khu vực đặc biệt mà hễ nhắc đến nó, người ta nhớ ngay đến ngôi chợ bao đời mang danh chợ “chảnh”. Đến năm 2026 này, ngôi “chợ nhà giàu” ấy đã bước sang tuổi 100.

Sáng tạo như một hành vi vũ trụ

Sáng tạo như một hành vi vũ trụ

Một buổi sáng tháng 9 năm 2015, các máy dò LIGO ghi nhận tiếng của hai hố đen sáp nhập từ 1,3 tỷ năm ánh sáng. Sự kiện ấy chứng minh rằng vũ trụ vận hành bằng những dao động vô hình, khác hẳn với những khối vật chất rắn chắc.

Những địa danh bất tử trong bài thơ Tây Tiến

Những địa danh bất tử trong bài thơ Tây Tiến

Khu Di tích lịch sử lưu niệm Trung đoàn 52 Tây Tiến được xây dựng trên đồi Nà Bó, phường Mộc Châu, tỉnh Sơn La. Từ khi khánh thành năm 2016 đến nay, nơi đây đã trở thành điểm đến tham quan, tri ân, tưởng nhớ đến những người lính năm xưa đã ngã xuống vì Tổ quốc...

Xôn xao mái phố phía đông kinh thành

Xôn xao mái phố phía đông kinh thành

Cuối thế kỷ XIX, người Pháp phá dỡ bức tường thành phía Đông thành Thăng Long, và lấp đi con hào chạy dọc tường thành, tạo ra một con đường mới dài hơn 1.200m, chính là phố Phùng Hưng (Hà Nội) ngày nay.

Cố họa sĩ Trần Nguyên Dũng: Trong thế giới của ký ức

Cố họa sĩ Trần Nguyên Dũng: Trong thế giới của ký ức

Khi còn ở dương thế, Trần Nguyên Dũng là một họa sĩ trầm lặng, luôn là người lắng nghe trong mọi cuộc vui. Tại triển lãm “Những ngày thảnh thơi”, hội họa sẽ kể những câu chuyện về thế giới nội tâm đầy sắc màu của ông...