Kỷ niệm 80 năm thành lập lực lượng Quân đội nhân dân (22/12/1944 – 22/12/2024)

Nhạc sĩ Hoàng Tạo: Người nhạc sĩ suốt đời gắn bó với Quân đội

Nhạc sĩ Hoàng Tạo (1936 - 2004) sinh ra tại huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Năm 1953, ông nhập ngũ rồi tập kết ra Bắc. Trong suốt cuộc đời gắn bó với Quân đội, ông đã sáng tác nhiều ca khúc với nhiều đề tài, đặc biệt là mảng ca khúc tạo dấu ấn tốt đẹp về người chiến sĩ.

Nhiều tác phẩm của ông đã đi cùng năm tháng như "Đưa anh đi hái măng rừng", "Tên lửa về bên sông Đà", "Chiếc ba lô và bài ca tình nguyện", Mây trắng", "Pháo thủ Hàm Rồng", "Khúc ru tìm đồng đội"… Nhạc sĩ Hoàng Tạo được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật năm 2007.

Năm 2004, cách đây tròn 20 năm, nhạc sĩ Hoàng Tạo đã "buộc gọn lại chiếc ba lô", cũng là "khi con chim đầu cành gọi nắng xôn xao" để rồi ông bỏ lại cuộc đời phía sau nhưng nhiều tác phẩm của ông vẫn còn mãi với thời gian. Khi mới vào quân đội, ông làm cán bộ tài chính. Nhờ năng khiếu và đam mê sáng tác âm nhạc mà ông được đơn vị cho đi học tại Trường Âm nhạc Việt Nam. Học xong, ông công tác ở Đoàn Văn công Phòng không - Không quân (PK - KQ) rồi về Phòng Tuyên huấn Quân chủng PK-KQ cho đến khi về hưu. Gắn bó với lực lượng PK - KQ nên nhiều ca khúc của ông gắn liền với những sự kiện lịch sử của lực lượng PK - KQ.

nhạc sĩ hoàng tạo.jpg -1
Nhạc sĩ Hoàng Tạo.

Ca khúc "Tên lửa về bên Sông Đà" được nhạc sĩ Hoàng Tạo sáng tác ghi dấu ngày bộ đội tên lửa Phòng không Việt Nam xuất trận, đánh thắng trận đầu 24/7/1965. Ngay sau đó, bài hát đã trở thành bài ca truyền thống và đơn vị lấy tên bài hát làm tên hiệu đơn vị mình là "Đoàn Tên lửa Sông Đà".

Người viết bài này được nghe kể một chuyện vui: Khi mới ra đời, ca khúc "Tên lửa về bên Sông Đà" đã được tốp ca nam đoàn Văn công PK-KQ trình bày. Sau buổi báo cáo tác phẩm mới, một đồng chí lãnh đạo Quân chủng PK-KQ đã nhận xét (đại ý): "Bài hát về tên lửa gì mà lại "nhấm nha nhấm nhẳng" thế, nó phải khỏe, nhanh vun vút như tên lửa ấy chứ?". Anh chị em trong đoàn nhìn nhau lấm lét. Tác giả bài hát thì lặng im không nói gì…

Cho đến một buổi tối, khi đoàn được vinh dự biểu diễn trong một cuộc gặp gỡ quan trọng, có Đại tướng Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp tới dự. Xem xong, Đại tướng Võ Nguyên Giáp khen ngợi bài "Tên lửa về bên Sông Đà" này rất hay! Nó vừa diễn tả được tình cảm của bộ đội Tên lửa, vừa khẳng định khí thế dũng mãnh của một đoàn tên lửa trong đêm hành quân để đi tới chiến thắng… Sau này, nhiều lần anh em văn nghệ sĩ ngồi với nhau đều đồng tình khâm phục tài thưởng thức, thẩm định âm nhạc của Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

Trong Hội diễn Ca múa nhạc chuyên nghiệp toàn quốc năm 1970, tốp ca nam biểu diễn ca khúc này đã giành được Huy chương vàng đầy ấn tượng. Và kể từ đó đến nay "Tên lửa về bên Sông Đà" đã trở thành ca khúc truyền thống của bộ đội PK-KQ với tràn đầy niềm tự hào, phơi phới tin yêu về một lực lượng anh hùng: "Đêm nay ta về bên sông Đà, rừng phấp phới nở hoa. Gió vẫy lá rung bánh xe xích sắt…"!

Bài hát "Chiếc ba lô và bài ca tình nguyện" được nhạc sĩ Hoàng Tạo viết khi cuộc chiến tranh Biên giới vừa xảy ra (1979). Trước dã tâm xâm lược của kẻ thù thì bất kỳ người lính nào cũng sẵn sàng lên đường bảo vệ Tổ quốc. Hình ảnh người lính hiện lên trong những câu hát thật đẹp: "Ba lô nhẹ nhàng, khẩu súng trong tay. Là bài ca tình nguyện vì Tổ quốc yêu thương… Đầu súng trăng treo biên giới, nơi biên giới, gió đã nổi! Thôi thúc bài ca lên đường".

Viết về chuyến bay Vũ trụ của Anh hùng Phạm Tuân, Hoàng Tạo có ngay ca khúc "Những mùa bay đôi" đánh dấu chuyến bay lịch sử của Anh hùng Liên Xô Gorbatko và Anh hùng Phạm Tuân (ngày 23/7/1980). Tiết mục này do tứ ca nữ đoàn Nghệ thuật Không quân biểu diễn đã giành Huy chương vàng trong Hội diễn Ca múa nhạc chuyên nghiệp toàn quốc năm 1985 tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Trong "Khúc ru tìm đồng đội", ta ngỡ như là trong từng giây phút của những ngày hòa bình xây dựng đất nước, lòng người không nguôi một khúc ru... Ta ru bạn, ru anh đã ngã xuống trong cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc thiêng liêng của mình:

Ơi à bạn, ơi à anh
Đất đai lặng yên đầy tình,
Có thiêng thì cho mình gặp...

Hình ảnh đi tìm đồng đội vẫn dành để trong lòng ta một chỗ thiêng, vẫn đau đáu một niềm tin "đi tìm đồng đội" - gặp lại chỗ anh nằm nơi chiến trường xưa. Bài hát đã vào bộ phim cùng tên "Đi tìm đồng đội" của Điện ảnh Quân đội Nhân dân và đoạt giải Bông Sen Vàng tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 10 tại Hải Phòng. Rồi "Quần đảo đồng đội", "Những mùa bay đôi"... mỗi lần những ca khúc ấy được vang lên, chúng tôi lại thấy bồi hồi như gặp lại những sự kiện, những kỷ niệm không thể nào quên.

3. từ phải sang các nhạc sĩ hoàng tạo, ngọc khuê, văn cao, văn cốc, bà thúy băng, nhạc sĩ văn dung.jpg -0
Từ phải sang: Các nhạc sĩ: Hoàng Tạo, Ngọc Khuê, Văn Cao, AHLLVT Nguyễn Văn Cốc, bà Thúy Băng, nhạc sĩ Văn Dung.

Trong quá trình sáng tác, nhạc sĩ Hoàng Tạo thường không tránh né những điều gai góc mà ở đó bắt gặp sự mạnh dạn tìm tòi, khai thác. Từ những gắn bó tích cực với cuộc sống đã khơi nguồn cho những bài ca như thế: Một "Cây măng rừng", một "Mưa trên chốt", một "Chú ngựa hồng lên điểm tựa", một "Chiếc ba lô và bài ca tình nguyện", một "Khúc si mê Đảo Hòn Mê", "Hát lên mùa xuân Công binh", một "Kho hàng", một "Ru bích tình yêu" ... những điều tưởng như nhỏ bé bất ngờ kia đã rung ngân thành giai điệu. Như không kể đâu là đề tài lớn, đâu là đề tài nhỏ mà quan trọng là cách nhìn và sự phát hiện để tìm ra một hình tượng âm nhạc. Nhạc sĩ Hoàng Tạo là người tài tình trong việc tìm ra những đề tài thú vị, một giai điệu cởi mở, một nhóm lời ca ý nhị hay là một khúc thức sáng tạo...

Giai điệu trong các ca khúc của Hoàng Tạo thường gần gũi với chất dân ca. Gần gũi nhưng không dễ dãi, không bị "dân ca hóa". Trong nhiều tác phẩm của Hoàng Tạo, người ta tin rằng để tìm thấy cái "gồ ghề bất ngờ" kia là sự sắp xếp có ý tứ, dễ mến, dễ yêu và thấm lâu. Mới đầu cảm thấy khó hát, khó nghe mà càng hát, càng nghe lại càng thấy yêu mến ca khúc của ông.

Những điều riêng - chung của mình, ông cũng đã gửi gắm vào khá nhiều tác phẩm. Hình như đâu đó đều có cái riêng chung của một mình, của một người và của mọi người. Những bóng dáng riêng - chung ấy như mối dây liên tưởng hàm súc những mến thương luôn tìm nhau và để gặp nhau. Có một điều không nhiều người biết, những niềm riêng - chung ấy được thể hiện rất rõ trong một số ca khúc của ông. Chung thì mọi người đều biết, nhưng để nói đến những điều sâu kín, riêng tư nhất của cuộc đời, để nói về một người phụ nữ yêu quý của ông thì phải ngẫm mới ra: "Mây ơi mây của ta, bốn mùa mây trắng mây hồng/ Nhắn giùm cho ta, sẽ cùng đăm đắm chân mây/ Mây ơi mây của ta/ Mây ơi mây cùng ta! (Mây trắng). Hay là, "Kìa là mây, mây ơi cứ xa xôi/ Sao em không là mây, mây bên mây bồng bềnh?" (Én trắng).

Mặc dù trong cuộc sống riêng tư, có một khoảng thời gian dài hai ông bà xa nhau, nhưng ông luôn nhớ và viết những dòng ấy "Sao em không là mây, mây bên mây bồng bềnh?". "Mây" hay "Vân" là thế, là "Mây hồng" thì cũng "Hồng Vân" đó thôi… Đâu chỉ viết về trời mây cho Không quân, mà ông còn gửi gắm vào đó với bao tình thương mến, những điều chung, riêng ấy được hòa quyện trong nhau.

Cho đến thời gian ông lâm bệnh và mất (năm 2004), thì bà cùng con trai, con dâu và các cháu đã làm tròn bổn phận của mình. Ông đã cảm thấy hạnh phúc vì những người thân yêu đã ở bên và trên tay, trên ngực ông vẫn tỏa hơi ấm của sự sống những tác phẩm của mình được gom lại trong cuốn sách tuyển tập nhạc của ông với tựa đề "Theo dấu măng rừng". Cuốn sách dày 258 trang, chứa đựng 120 bản nhạc cùng phụ lục (Nhà xuất bản Âm nhạc ấn hành) được gửi từ Hà Nội vào ngay khi ông còn cảm nhận được.

Hoàng Tạo rất duyên với "Đưa anh đi hái măng rừng", đã hát lên niềm lạc quan yêu đời, trẻ trung mà trải nghiệm cùng nhắn gửi thiết tha "nhớ lắm mai khi vui chiến thắng". Anh vẫn đuổi theo những dòng đời kỷ niệm, những bài ca tình nguyện, vẫn cứ hồn nhiên, yêu đời như "Khi ta buộc gọn lại chiếc ba lô, là khi con chim đậu cành gọi nắng xuân sang. Tiếng hát nhắc gì mà ríu rít vui"… Như khi xưa gặp cô gái nuôi quân binh trạm đã đưa nhạc sĩ đi hái măng rừng vậy. Không riêng gì Hoàng Tạo mà tất cả chúng ta đều tình nguyện gắn bó với bao đau khổ sướng vui của cuộc đời, tự nguyện sống ở bên nhau và để dành cho nhau.

Nhạc sĩ Ngọc Khuê

Các tin khác

Về Thoại Sơn thăm đình thần 3 danh hiệu

Về Thoại Sơn thăm đình thần 3 danh hiệu

Trải qua bao thăng trầm lịch sử, đình thần Thoại Ngọc Hầu vẫn giữ nguyên nét cổ kính, uy nghiêm và trở thành “linh hồn” của vùng đất Thoại Sơn. Năm 1990, Bộ Văn hóa - Thông tin công nhận bia Thoại Sơn là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.

Một người lặng lẽ sống và viết

Một người lặng lẽ sống và viết

Văn chương Quách Liêu cũng giống như tính cách con người anh: không ồn ào, không phô trương, chỉ lặng lẽ cảm thông và chia sẻ với số phận của những con người bình dị.

“Cuộc đời cho ta quả quýt”!

“Cuộc đời cho ta quả quýt”!

Trong “Truyện Kiều”, đoạn tả Mã Giám Sinh trên đường đưa Kiều đi, có “độc thoại nội tâm” rất hay: “Về đây nước trước bẻ hoa/ Vương tôn, quý khách, ắt là đua nhau/ Hẳn ba trăm lạng kém đâu/ Cũng đà vừa vốn, còn sau thì lời/ Miếng ngon kề đến tận nơi/ Vốn nhà cũng tiếc, của trời cũng tham/ Đào tiên đã bén tay phàm/ Thì vin cành quýt cho cam sự đời”. Đây là “âm mưu” của Mã Giám Sinh sau khi mua Kiều “ba trăm lạng”.

Giá trị của hòa bình

Giá trị của hòa bình

Ngày ấy mẹ tôi tầm sáu tuổi, chưa biết chữ và sống dưới những tiếng nổ inh tai. Những tiếng nổ từ mấy loại vũ khí chiến tranh - thứ mà thời của chúng tôi ít khi chứng kiến. Mẹ kể, bầu trời dạo đó toàn bóng khói. Những làn khói từ thuốc súng, từ đạn bom, từ mấy ngôi nhà cháy trụi sau trận càn đột ngột.

Con mối và cái tổ kỳ lạ...

Con mối và cái tổ kỳ lạ...

Bởi khí hậu nóng ẩm, thuận lợi cho loài mối phát triển – một đe doạ với sự đục phá nhà cửa, đồ dùng,… nên con mối không được thiện cảm trong văn hóa Việt. Nó thường bò vào ngụ ngôn, không được làm “nhân vật”, chỉ là cái cớ để cốt truyện phát triển.

Nghệ thuật tạo hình – liều thuốc chữa lành tâm hồn

Nghệ thuật tạo hình – liều thuốc chữa lành tâm hồn

Giữa nhịp sống gấp gáp của thời đại số, con người khỏe hơn về thể chất nhưng lại mong manh hơn về tinh thần. Khi y học chăm lo tuổi thọ sinh học, câu hỏi đặt ra là: ai nuôi dưỡng đời sống nội tâm? Trong bối cảnh ấy, nghệ thuật tạo hình không còn chỉ là lĩnh vực của cái đẹp, mà trở thành một phương thức chữa lành âm thầm nhưng bền bỉ.

Xuôi dòng An Sơn, phải lòng Lái Thiêu

Xuôi dòng An Sơn, phải lòng Lái Thiêu

Tôi ngồi bên dòng An Sơn một chiều tháng tư nghe hoàng hôn võ vàng sóng nước. Dòng An Sơn là một nhánh rẽ của con sông Sài Gòn chảy qua Lái Thiêu. Mười năm gá thân vào đất này, tôi thấy Lái Thiêu có quá nhiều câu chuyện để kể.

Hào khí Chu Hưng

Hào khí Chu Hưng

Hạ Hòa (Phú Thọ) vốn là vùng đất địa linh, sơn thủy hữu tình, nơi có Chiến khu 10 và thủ đô văn nghệ trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp. Trong đời sống văn hóa, tinh thần của vùng đất này, đền Chu Hưng là công trình tín ngưỡng tâm linh có giá trị về mặt lịch sử, văn hóa, khoa học, thẩm mỹ; là điểm nhấn quan trọng trong tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương nói chung và văn hóa tâm linh của vùng đất Hạ Hòa nói riêng.

Không có gì hai lần Wislawa Szymborska

Không có gì hai lần Wislawa Szymborska

Không có gì xảy ra hai lần phản ánh đúng thực tế cuộc sống. Mỗi người chúng ta đều nằm trong quy luật vật đổi sao dời, mỗi người chỉ sống có một lần và chỉ có vậy, số phận con người không lập lại.

“Lao xao Yên Phụ tiếng hò gọi nhau...”

“Lao xao Yên Phụ tiếng hò gọi nhau...”

Đường Yên Phụ (Hà Nội) chạy dọc theo sông Hồng. Đây nguyên là một đoạn đê cổ, và một phần được sử dụng làm đường Yên Phụ. Đường dài khoảng gần 1,5 km, bắt đầu từ ô Yên Phụ (đầu dốc đường Thanh Niên) chạy cắt qua các phố Cửa Bắc, Hàng Bún, Hàng Than, Hòe Nhai và kết thúc tại phố Hàng Đậu (gần đầu cầu Long Biên). Từ xưa, tên gốc là Yên Hoa. Năm 1841, vì kỵ húy mẹ vua Thiệu Trị là Hồ Thị Hoa, nên đổi thành Yên Phụ.    

"Tung hoả mù" - trong đời sống, văn chương!

"Tung hoả mù" - trong đời sống, văn chương!

Theo nghĩa đen, "tung hỏa mù" là tung ra khói lửa khiến đối phương mất phương hướng, khó phát hiện được mục tiêu. Ban đầu được dùng phổ biến trong quân sự, như là một mưu kế để che giấu quân đội rút lui, di chuyển… Cách này rất thường gặp trong binh pháp cổ Trung Hoa.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Trọng Hải: Người giữ hồn quan họ

Nhà nghiên cứu Nguyễn Trọng Hải: Người giữ hồn quan họ

Thật không ngờ, trong đời sống văn hóa đương đại gấp gáp và bận rộn, đôi khi người ta chỉ lướt qua những giá trị truyền thống thì vẫn có những người lặng lẽ dành tâm sức và cả cuộc đời của mình để bảo tồn những giá trị văn hóa quý báu. Tôi vô tình có cuộc gặp gỡ quý giá với ông Nguyễn Trọng Hải, là người cung cấp nhiều tư liệu quý cho Thư viện điện tử Quan họ Bắc Ninh.

Nhà thơ Lê Hồng Thiện: Thơ khiến cho cuộc đời đáng sống hơn

Nhà thơ Lê Hồng Thiện: Thơ khiến cho cuộc đời đáng sống hơn

Giữa nhịp sống nhiều đổi thay, Lê Hồng Thiện vẫn lặng lẽ đi qua tuổi 85 bằng một tâm thế đáng ngưỡng mộ: lạc quan, yêu đời và bền bỉ sáng tạo. Thời gian dường như không làm cạn đi nguồn cảm xúc trong ông, trái lại càng lắng sâu, càng nồng cháy.

Huyền thoại Trung đội Mai Quốc Ca

Huyền thoại Trung đội Mai Quốc Ca

Tháng Tư, đứng bên bờ sông Thạch Hãn nhìn dòng nước lặng trôi, khó ai hình dung nơi đây từng là ranh giới của sự sống và cái chết. Năm 1972, dòng sông ấy chứng kiến một trong những cuộc chiến khốc liệt nhất của chiến tranh Việt Nam, khi đất trời bị xé nát bởi bom đạn, còn con người bừng lên như những ngọn lửa.

Ngọn gió rừng vẫn thổi nơi suối nguồn

Ngọn gió rừng vẫn thổi nơi suối nguồn

Có một vùng quê trung du yên bình nơi Chiến khu 10 xưa đã đi vào thế giới nghệ thuật, lấp lánh, ấm áp những trang thơ, nhật ký và lắng đọng những ân tình sâu nặng đối với nhà thơ, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ. Nơi đây, ông cất tiếng khóc chào đời và trở thành ngọn nguồn gieo mầm cho cảm hứng nghệ thuật. Vùng quê ấy đã trở thành “địa chỉ tâm hồn”, làm nên “suối nguồn” trong mát cho những tác phẩm để đời của nhà thơ, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ.

Tiếng hồn dân dã bên bờ Kiến Giang

Tiếng hồn dân dã bên bờ Kiến Giang

Giữa dải đất miền Trung nắng gió, Quảng Bình (nay là tỉnh Quảng Trị) từ lâu được biết đến như cái nôi của những câu hò mộc mạc mà thấm đẫm tình người. Trong đó, Hò khoan Lệ Thủy với nhịp chèo khoan thai, với tiếng đáp tình tứ giữa đôi bờ sông Kiến Giang đã trở thành linh hồn của một vùng đất.

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn - đứng trên hai mặt của tình yêu

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn - đứng trên hai mặt của tình yêu

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã mang đến cho chúng ta những bản tình ca thổn thức, nhưng ông không bao giờ có được hạnh phúc lứa đôi trọn vẹn. Nhiều bóng hồng lặng lẽ xuất hiện trong đời nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã để lại những giai điệu xao xuyến khôn nguôi.

Hai con ngựa "lạ đời" trong truyện ngắn Nguyễn Công Hoan!

Hai con ngựa "lạ đời" trong truyện ngắn Nguyễn Công Hoan!

Nhà văn lớn Nguyễn Công Hoan (1903 - 1977) để lại một gia tài tác phẩm văn học đồ sộ, với hơn 200 truyện ngắn, 30 truyện dài và nhiều tiểu luận văn học. Tài năng và phong cách của ông thể hiện chủ yếu ở thể truyện ngắn.

Lễ cầu mưa và nét đẹp văn hóa Tây Nguyên

Lễ cầu mưa và nét đẹp văn hóa Tây Nguyên

Những dãy núi cao vời vợi cùng những cánh rừng mênh mang của đại ngàn Tây Nguyên là không gian sinh tồn của các tộc người. Sống giữa núi rừng, họ có cách ứng xử tôn trọng và hòa hợp với thiên nhiên cây cỏ, từ đó hình thành nên hệ tín ngưỡng và những nghi lễ tâm linh độc đáo, giàu bản sắc của miền rừng.