Nhạc sĩ Đoàn Bổng và bảy ca khúc về Bác Hồ

Tháng năm về, trong tim của nhiều người con nước Việt lại thổn thức khi nhớ về Chủ tịch Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc. Còn riêng với nhạc sĩ Đoàn Bổng thì trong những ngày này ông da diết nhớ thời điểm được gặp Bác...

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn là nguồn cảm hứng sáng tạo cho nhiều nhạc sĩ thăng hoa, bay bổng trong những sáng tác của mình, tuy nhiên sáng tác về Bác thành công là điều không dễ, bởi trong ca khúc phải khắc họa được một vị lãnh tụ vĩ đại nhưng cũng rất đỗi bình dị. Có một người nhạc sĩ đã có vinh dự một lần được gặp Bác khi còn rất nhỏ và sau này khi đã trở thành người viết nhạc chuyên nghiệp, ông đã sáng tác bảy ca khúc về Bác Hồ và hiện nay bảy bản chép tay ca khúc ấy đều đang được lưu giữ tại Bảo tàng Hồ Chí Minh. Ông là nhạc sĩ xứ Đoài Đoàn Bổng.

Tháng năm về, trong tim của nhiều người con nước Việt lại thổn thức khi nhớ về Chủ tịch Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc. Còn riêng với nhạc sĩ Đoàn Bổng thì trong những ngày này ông da diết nhớ thời điểm được gặp Bác.

Nhạc sĩ Đoàn Bổng trong một chương trình giao lưu văn nghệ.
Nhạc sĩ Đoàn Bổng trong một chương trình giao lưu văn nghệ.

Ấy là khi ông còn đang là học sinh và đang cùng các bạn cắm trại ở Công viên Bách Thảo thì cô phụ trách hô: "Các em chuẩn bị đứng dậy, Bác Hồ đang đến". Thì ra hôm ấy, Bác đón tiếp Tổng thống Indonesia ông Sukarno ở Phủ Chủ tịch rồi hai vị lãnh đạo bất ngờ đi dạo ở công viên Bách Thảo ngay sau Phủ. Trong trí nhớ của ông thì khi ấy Bác có dặn các bạn nhỏ phải chăm ngoan, học giỏi.

Khi kể lại câu chuyện này với tôi, ông bảo đó là chuyến đi không có trong kế hoạch. Bác Hồ của chúng ta là vậy. Bác không thích trống rong cờ mở. Ông bảo: "Học được Bác là rất khó nhưng chúng ta có thể học ngay từ những điều giản dị nhất. Đó là cách sống giản đơn, trung thực, đó là cách nói dễ nghe, dễ hiểu, dùng từ bình dân, tránh sử dụng từ ngữ nửa tây, nửa ta".

Thời điểm Bác Hồ qua đời khi ấy nhạc sĩ Đoàn Bổng mới 26 tuổi, đang là sinh viên Trường Âm nhạc Việt Nam (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam) sơ tán tại Yên Dũng, Bắc Giang. Ông đón nhận bản tin đặc biệt ấy trên đài khi đang nghỉ ở quê nhà.

Nhạc sĩ Đoàn Bổng nhớ lại, hôm ấy khi đang ngủ thì thấy giọng nói chậm rãi của một nữ phát thanh viên, ông bật dậy nghe thì hay tin Bác Hồ qua đời. Tình cảm không ai mách bảo, rất tự nhiên nước mắt ông cứ giàn giụa như một người thân trong gia đình vừa mới qua đời. Thực ra, hình ảnh của Bác đã in hằn trong trái tim ông từ lâu. Đó là khi còn sống ở vùng tản cư, cậu bé Bổng đã thấy trong điếm canh có vẽ hình ảnh Bác với bộ râu bạc phơ và ở dưới có ghi "Hồ Chủ tịch muôn năm".

Chính từ những tình cảm ấy đã nhen nhóm trong lòng cậu bé xứ Đoài ý tưởng là phải sáng tác ca khúc về Người, nhất là sau khi theo học sáng tác và trở thành một nhạc sĩ chuyên nghiệp, ông luôn đau đáu mảng ca khúc về Bác Hồ kính yêu. Bài hát đầu tiên ông viết về Bác là "Tên Bác Hồ - tên thế kỷ 20" (sau đổi là "Việt Nam rạng rỡ tên Người") vào ngày 9-9-1969 khi Bác mới qua đời.

Hồi ấy, ông còn đang là sinh viên nhưng đã viết theo lối thính phòng, cổ điển, giai điệu êm đềm tha thiết, mang đậm tính ngợi ca nhưng rất thành kính, âm nhạc pha chút buồn. Nhưng vốn bản tính nhút nhát nên khi viết xong, ông không dám gửi lên Đài Tiếng nói Việt Nam, mà cứ lẳng lặng để trong ngăn tủ bàn làm việc.

Một sáng tác khác cũng rất đặc biệt được ông phổ thơ của doanh nhân, cựu chiến binh ở xã Hồng Lạc (huyện Sơn Dương, Tuyên Quang) Vũ Tuấn Tú mang tên "Thương binh Hồng Lạc vâng lời Bác". Đó là những cảm xúc mà tác giả thơ cùng đoàn hội thương binh vào Lăng viếng Bác và được đồng chí Phó Chủ tịch Quốc hội trịnh trọng đón tiếp. Đây là tổ chức được thành lập để cưu mang những người thương binh với tinh thần "lá lành đùm lá rách", "lá rách ít đùm lá rách nhiều".

Hoạt động này diễn ra từ những năm 90 của thế kỷ trước và hiện vẫn đang hoạt động sôi nổi, là một điển hình tiên tiến của cả nước. Bên cạnh đó, ông cũng đã sáng tác một bài hát thiếu nhi nhân một dịp sinh nhật Bác, mang tên "Em làm vui lòng Bác" nói việc đứa trẻ khi nhìn ảnh Bác thì thấy Bác luôn mỉm cười. Em đã đem thắc mắc ấy nói với bố mẹ và được phụ huynh giải thích là: "Vì con là trò giỏi, con là con ngoan nên Bác cười đó!".

Thế nhưng, công bằng mà nói, so với các bài hát "Hát về Người", "Từ làng Sen con hát tên Người", "Hồ Chí Minh, ngọn cờ hòa bình" và "Hồ Chí Minh, nhà thơ không của riêng mình" của ông thì các bài hát trên hiện nay ít được biết đến hơn.

Năm 1985, tình cờ trong một lần đọc Báo Nhân Dân, nhạc sĩ Đoàn Bổng đọc được lời phát biểu của ngài Rô-mét-chan-đra, đảng viên Đảng Cộng sản Ấn Độ, Chủ tịch Hội đồng Hòa bình thế giới trong lần sang thăm Việt Nam và được đồng chí Trường Chinh đón tiếp, trong đó ngài đã rất ca ngợi Bác Hồ: "Ở bất kỳ nơi nào nhân dân đang đấu tranh cho độc lập tự do thì tại đó ngọn cờ của Chủ tịch Hồ Chí Minh phấp phới bay cao.

Nhạc sĩ Đoàn Bổng ký tặng trên lá cờ Tổ quốc do Ban Tuyên giáo Trung ương mang về sau chuyến đi Trường Sa có in bài hát "Khúc quân ca Trường Sa".
Nhạc sĩ Đoàn Bổng ký tặng trên lá cờ Tổ quốc do Ban Tuyên giáo Trung ương mang về sau chuyến đi Trường Sa có in bài hát "Khúc quân ca Trường Sa".

Ở bất kỳ nơi nào nhân dân đang đấu tranh chống chiến tranh hạt nhân thì tại đó ngọn cờ của Chủ tịch Hồ Chí Minh phấp phới bay cao". Đọc xong, ông ứa nước mắt vì tự hào và tự hỏi tại sao một người đến từ miền quê xa xôi như vậy lại biết về Hồ Chí Minh một cách sâu sắc đến thế. Bài hát "Hồ Chí Minh, ngọn cờ hòa bình" đã ra đời sau đó đúng một giờ đồng hồ và được công chúng, nhất là lớp trẻ yêu thích bởi chất liệu âm nhạc sôi động. Bài hát pha màu nhạc nhẹ, khỏe khoắn nhưng cũng rất thành kính, tôn nghiêm.

"Hát về Người" cũng là bài hát được ông viết khi đọc được bài thơ của nhà thơ Phạm Hổ trên tờ Báo Tiền Phong. Đây cũng chính là sự kết hợp giữa ông và người em trai, nhạc sĩ Đoàn Chàn, người vốn là du học sinh tại Đức. Bài hát khi ra đời đã được nhạc sĩ Phú Quang dàn dựng và phối khí cho ban nhạc Mùa Thu của mình để đem đi biểu diễn nhân dịp sinh nhật lần thứ 90 của Bác Hồ. Bài hát này cũng đã đem lại dấu ấn quan trọng trong sự nghiệp ca hát của ca sĩ Dương Minh Đức (sau là NSƯT) khi giành được Huy chương Vàng trong một cuộc thi âm nhạc lớn được tổ chức tại Nhà hát Lớn Hà Nội.

Riêng ca khúc "Hồ Chí Minh, nhà thơ không của riêng mình" của ông đã vinh dự được biểu diễn lần đầu tiên tại buổi lễ mà Tổ chức Giáo dục, khoa học và văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận Hồ Chí Minh là Anh hùng dân tộc và danh nhân văn hóa thế giới trong dịp kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của Bác (19-5- 1890 - 19-5-1990). Bài hát theo nhịp 6/8 uyển chuyển, mềm mại hợp với chất thơ đã chứa đựng nhiều tình cảm của nhạc sĩ dành cho Bác.

Hỏi nhạc sĩ tâm đắc với tác phẩm nào nhất, ông trầm ngâm bảo, "đứa con" nào cũng do mình "đẻ" ra nên nói là tâm đắc tác phẩm nào hơn thì thật khó. Bởi mỗi bài có một nét hay riêng, vang lên trong những góc độ khác nhau. Bên cạnh bảy bài hát nói trên, riêng về hình ảnh lãnh tụ Hồ Chí Minh, ông cũng đã sử dụng trong nhiều bài hát, ví dụ như "Khúc quân ca Trường Sa" với câu hát: "Chiến sĩ Trường Sa hát tiếp bài ca về những tấm gương anh bộ đội Cụ Hồ" hay "Khúc quân hành xứ Lạng" có câu nhắc nhở các tỉnh biên giới vững cây súng bảo vệ biên giới.

Tháng 5 lại về, trong căn nhà nhỏ ở phố Hào Nam (Hà Nội), nhạc sĩ Đoàn Bổng trông phấn khởi hơn, tươi vui hơn khi ca khúc của mình viết về Bác Hồ lại đâu đó vang lên trong các cuộc thi văn nghệ quần chúng, trong các bộ phim tài liệu (ví dụ phần kết của bộ phim "Hồ Chí Minh, chân dung một con người" có sử dụng ca khúc "Hồ Chí Minh, ngọn cờ hòa bình"). Với những gì đã viết về Bác Hồ, ông luôn tự hào khi được đóng góp một phần nào đó để nói được tình cảm mà người dân Việt Nam và nhân dân yêu chuộng hòa bình trên toàn thế giới dành cho Người.

Ngô Khiêm

Các tin khác

Quỹ đạo kỳ lạ của điện ảnh thế giới 2026

Quỹ đạo kỳ lạ của điện ảnh thế giới 2026

Suốt nhiều năm qua, không quá khó thấy những dự án thống trị phòng vé quốc tế là các bom tấn có kinh phí khổng lồ, được thực hiện bởi những đạo diễn có tên tuổi, sở hữu dàn diễn viên nổi tiếng hay được quảng bá một cách rộng khắp… Nhưng với điện ảnh 2026, một chương đoạn mới đã được mở ra, nơi các khuôn mẫu đã hết “phép màu” và không có gì là chắc chắn cả.

Vẫn trò chuyện với thành phố của đời mình

Vẫn trò chuyện với thành phố của đời mình

Nhà thơ Bằng Việt ở tuổi 85 được trao tặng Giải thưởng lớn của “Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội” năm 2026. Thêm một dấu son để ghi nhận một cuộc đời thi ca gắn bó với mảnh đất ngàn năm văn hiến.

Từ huyền thoại Mã Yên Sơn đến màn ảnh

Từ huyền thoại Mã Yên Sơn đến màn ảnh

Một trong những nguồn cảm hứng để dựng nên bộ phim “Hộ linh tráng sĩ: Bí ẩn mộ vua Đinh” là những nghi án và truyền thuyết về cái chết của cha con Vua Đinh Tiên Hoàng cùng lăng mộ trên Mã Yên Sơn. Ngọn núi huyền thoại này được xem là “huyệt đế vương”, một trong những danh sơn của cố đô Hoa Lư, Ninh Bình.

Anne Carson và những biên giới mới của văn chương

Anne Carson và những biên giới mới của văn chương

Tối 8/10 (giờ Việt Nam), Viện Hàn lâm Thụy Điển đã vinh danh nhà thơ, nhà viết tiểu luận, học giả văn chương cổ điển và nghệ sĩ thể nghiệm người Canada Anne Carson là chủ nhân mới nhất của giải Nobel Văn chương. Đây là kết quả không quá bất ngờ, bởi không chỉ là một trong hai cái tên được nhắc đến nhiều nhất ngay trước "giờ G", mà bà còn sở hữu di sản sáng tạo vô cùng đồ sộ, được đánh giá cao.

Điều Ước để lại

Điều Ước để lại

Có những chuyến đi không đơn thuần là sự dịch chuyển về vị trí địa lý, mà là một hành trình tìm về những khoảng lặng tâm hồn và cả chiều sâu văn hóa. Đầu thu này, chúng tôi đã có một chuyến đi như thế!

"Lời giã biệt" của "ông hoàng" truyện trinh thám Nhật Bản

"Lời giã biệt" của "ông hoàng" truyện trinh thám Nhật Bản

Chỉ ít ngày sau khi nhà văn Higashino Keigo qua đời, cuốn tiểu thuyết mới nhất và cũng là cuối cùng của ông đã được phát hành ở Nhật Bản vào sáng 5/8/2026 như một "lời giã biệt" hàng triệu độc giả yêu mến ông suốt hơn 40 năm qua...

Đến Bắc Kinh xem Bảo tàng Văn nhân

Đến Bắc Kinh xem Bảo tàng Văn nhân

Ngoài khu lưu niệm Nguyễn Du ở Hà Tĩnh, khu lưu niệm Lê Quý Đôn ở Thái Bình và khu lưu niệm Nguyễn Đình Chiểu ở Bến Tre, thì văn học hiện đại nước ta cũng đã có công trình Bảo tàng Văn học Việt Nam. Thế nhưng, nhìn ra các nước trong khu vực, so với Trung Quốc, thì cách lưu dấu văn nhân ở Việt Nam vẫn chưa thể hiện được tính chuyên nghiệp. Chúng tôi đã có dịp “mục sở thị” một số mô hình bảo tàng văn nhân tại Bắc Kinh và không khỏi trầm trồ về sự đầu tư nghiêm túc và sự quản lý khoa học.

Giá trị của tình yêu trong văn học dân gian

Giá trị của tình yêu trong văn học dân gian

Văn học dân gian là tấm gương phản chiếu hành trình con người đi từ thuở hoang sơ đến văn minh. Lần theo dấu vết các trang truyện cổ, chúng ta sẽ thấy tổ tiên đã từng bước dựng xây nền tảng gia đình, thiết lập trật tự xã hội bằng cả trí tuệ lẫn sự trải nghiệm qua nhiều thế hệ.

Nhà thơ Vũ Cao: Đi ta đi, đỉnh đèo kia phía trước

Nhà thơ Vũ Cao: Đi ta đi, đỉnh đèo kia phía trước

Tôi trở lại con đường Núi Đôi (Xã Sóc Sơn-Hà Nội), men theo đường dốc lên đỉnh núi. Những câu thơ bay lên bát ngát như ngày nào lớp học chúng tôi được nghe giáo sư Hoàng Như Mai giảng bài thơ “Núi Đôi” của cố nhà thơ Vũ Cao (1922-2007). Giọng ông sang sảng vang trên giảng đường: “Anh đi bộ đội sao trên mũ/ Mãi mãi là sao sáng dẫn đường/ Em sẽ là hoa trên đỉnh núi/ Bốn mùa thơm ngát cánh hoa thơm”. Những ký ức học trò trong tôi bỗng hiện về trên đỉnh núi mùa thu đầy hoa và búp lá non tơ...

Người vẽ cờ Tổ quốc

Người vẽ cờ Tổ quốc

Lá cờ đỏ sao vàng được sử dụng trong cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ - về sau được chọn làm Quốc kỳ - đã tung bay trên Quảng trường Ba Đình lịch sử ngày Độc lập 2/9/1945. Nguyễn Hữu Tiến - một chiến sĩ Cộng sản kiên trung, gắn với câu chuyện lịch sử về sự ra đời của lá cờ đỏ sao vàng.

Danh Họa Nguyễn Phan Chánh - Mộng mây vờn gió

Danh Họa Nguyễn Phan Chánh - Mộng mây vờn gió

Tôi chiêm ngưỡng và yêu nghệ thuật tranh lụa Nguyễn Phan Chánh (1892-1984) từ hàng chục năm trước. Đặc biệt, sau khi gặp gỡ nhà văn Nguyệt Tú (con gái đầu của họa sĩ Nguyễn Phan Chánh) vào năm 2004, tôi càng thêm yêu tranh ông. Những câu chuyện nhà văn Nguyệt Tú viết về cha mình trong cuốn "Đường sáng trăng sao" (NXB Tổng hợp, TP Hồ Chí Minh - 2004) làm tôi bất ngờ với những di sản họa sĩ để lại. Bức nào cũng như một cung đàn loang sương khói trong veo nước thu vàng.

Văn Phác, vị tướng cầm súng và cầm bút

Văn Phác, vị tướng cầm súng và cầm bút

Hiếm có một thủ trưởng Tổng cục Chính trị nào đặc biệt như Thiếu tướng Trần Văn Phác, ông từng làm Tổng biên tập hai tờ báo lớn, đặc sắc trong quân đội, đó là Tạp chí Văn nghệ Quân đội và Báo Quân đội nhân dân.