Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh và 54 cú lắc có một không hai

Tháng Mười hai này là tròn 25 năm tập đầu tiên của bộ sách "Kính vạn hoa" đến với độc giả. Dẫu cơn sốt đã qua, thói quen đọc hiện nay cũng khác, nhưng cùng với hấp lực từ nội dung và chính cái tên Nguyễn Nhật Ánh, "Kính vạn hoa" vẫn được bạn đọc nhỏ tuổi qua các thế hệ âm ỉ đón nhận.

1. Tháng Mười hai này là tròn 25 năm tập đầu tiên của bộ sách "Kính vạn hoa" đến với độc giả. Dẫu cơn sốt đã qua, thói quen đọc hiện nay cũng khác, nhưng cùng với hấp lực từ nội dung và chính cái tên Nguyễn Nhật Ánh, "Kính vạn hoa" vẫn được bạn đọc nhỏ tuổi qua các thế hệ âm ỉ đón nhận.

Năm nay, sau một phần tư thế kỉ, 7 lần khoác áo mới với nhiều lần tái bản, NXB Kim Đồng quyết định trả hình xưa bóng cũ lại cho "Kính vạn hoa", với mong muốn độc giả trước đây có thể bổi hổi bồi hồi và độc giả hiện nay cùng mơ về thời xa lắc.

Còn nhớ, khoảng đầu những năm 1990, những cuốn sách không nơi nương tựa khi kinh tế thị trường sờ đến mà làng sách chưa kịp trở mình, thì chú mèo máy Doraemon từ Nhật Bản theo đường Thái Lan qua, mở lối thoát hiểm, xuống đường theo các đại lí, sạp báo đến tay người đọc. Tiếp theo là "Siêu quậy Teppi", "Tứ quái TTKG". Ba bộ sách góp phần manh nha, hình thành thị trường xuất bản theo đúng nghĩa. 

Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh kí tặng sách cho độc giả.
Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh kí tặng sách cho độc giả.

Nhưng sống được rồi mới giật mình, hóa ra mình sống nhờ… hàng ngoại. Tự ái dân tộc với người làm sách tâm huyết là có thật. Cần lắm những sản phẩm made in Việt Nam. Thời điểm đó, giám đốc NXB Kim Đồng, là ông Nguyễn Thắng Vu, đã đặt niềm tin vào nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, một ông bố có cô con gái độ 10 tuổi đang thiếu sách thuần Việt để đọc.

Và rồi, với 4 tập bản thảo đầu tiên, NXB Kim Đồng "nhá hàng" bằng cách in 200 bản tập đầu tiên để thăm dò người đọc qua kênh các đại lí phát hành báo chí và những phụ huynh tin cậy. Kết quả ngoài sức tưởng tượng, 60 đại lí ở Sài Gòn và 50 đại lí ở Hà Nội đặt hàng 17.000 bản "Tập 1 - Nhà ảo thuật" của "Kính vạn hoa". Từ đây, Nguyễn Nhật Ánh chính thức trở thành nhà - ảo - thuật - chữ trong mắt các em.

2. Nhưng tại sao lại là "Kính vạn hoa?". Nhà văn thổ lộ: "Thuở bé, tôi mê chiếc kính vạn hoa, và bây giờ, đã lớn, tôi vẫn mê thứ đồ chơi này. Nếu được bỏ phiếu, tôi sẽ không ngần ngại bình chọn ống kính vạn hoa là đồ chơi kì thú nhất của tuổi thơ, là quà tặng tuyệt diệu nhất mà người lớn đã nghĩ ra cho trẻ em. 

Hằng hà bông hoa lần lượt xuất hiện dưới tay mình, chỉ sau mỗi cái lắc nhẹ. Những cánh hoa không ngừng thay dáng, những sắc hoa không ngừng đổi màu, có tới hàng vạn, hàng triệu những bông hoa như thế, và tuyệt vời thay, không bông hoa nào giống bông hoa nào trong hàng vạn hàng triệu cái kia. 

Tôi ao ước những tập "Kính vạn hoa" của mình cũng sẽ đem lại cho các độc giả nhỏ tuổi  điều gì na ná như thế: Cứ lắc một cái, một câu chuyện mới lại hiện ra…".

Theo đó, từ 1995 đến 2002, ròng rã 7 năm, Nguyễn Nhật Ánh lắc 45 lần để có 45 tập "Kính vạn hoa", dù ban đầu người đặt hàng chỉ mong được khoảng… 10 tập.

Có thể nói "Kính vạn hoa" là bộ sách của những kỉ lục.

Đơn vị xuất bản kì vọng in 15.000 bản một tập, sau lên 27.000, có tập đến 35.000 bản in lần đầu. Với "Kính vạn hoa", Nguyễn Nhật Ánh chính là nhà văn triệu bản đầu tiên ở nước ta. Và đến giờ vẫn là tác phẩm triệu bản duy nhất. Chắc chắn là bất khả cho ai ôm mộng xô đổ kỉ lục này. Đây cũng là bộ sách Việt đầu tiên xuống đường theo kênh phát hành của báo chí.

Nguyễn Nhật Ánh làm được cái việc là trộn kí ức của riêng mình vào đời sống đương thời của thiếu niên một cách nhuần nhụy, khéo léo. Bởi vậy bộ sách nhận được sự đồng thuận cao, từ truyền thông đến phụ huynh và các em. Ngồi lật giở từng tập album khổ lớn lưu giữ những bài báo qua thời gian ở "Đảo mộng mơ" nơi ngôi nhà bên đường Ấp Bắc ở Sài Gòn của Nguyễn Nhật Ánh, tôi thầm nghĩ, có lẽ đây là bộ sách tốn nhiều giấy mực báo chí nhất.

3.Thực ra những ai "thuộc" Nguyễn Nhật Ánh đều biết ông không chỉ có văn xuôi, và văn xuôi Nguyễn Nhật Ánh không phải chỉ có "Kính vạn hoa". Trước "Kính vạn hoa" Nguyễn Nhật Ánh đã là nhà thơ trở về từ lực lượng thanh niên xung phong với "Thành phố tháng Tư" (in chung với Lê Thị Kim), "Đầu xuân ra sông giặt áo", "Thơ tình Nguyễn Nhật Ánh", "Tứ tuyệt cho nàng", "Lễ hội của đêm đen". 

Bài thơ "Thành phố tình yêu và nỗi nhớ" của ông được nhạc Phạm Minh Tuấn chắp cánh bay ra khỏi hàng me xanh ngắt của Sài Gòn đi khắp cả nước. Trước và sau "Kính vạn hoa", Nguyễn Nhật Ánh là tác giả của bốn mươi tập truyện dài cho thiếu nhi và tuổi mới lớn, với "Tôi là Bêtô", "Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ", "Mắt biếc", "Hoa hồng xứ khác", "Bàn có năm chỗ ngồi", "Cô gái đến từ hôm qua", "Bồ câu không đưa thư", v.v… 

Nguyễn Nhật Ánh còn là nhà bình luận bóng đá chuyên nghiệp, lôi cuốn trên mặt báo với bút danh Chu Đình Ngạn, và là Anh Bồ Câu tư vấn tâm lí trăm thứ bà rằn cho tuổi mới lớn. Vai nào ông "nhập đồng" cũng duyên, sắc lẻm và khó thay thế.

Nhưng, không thể phủ nhận "Kính vạn hoa" chiếm vị trí quan trọng, rất riêng. Nếu xem viết truyện feuilleton trên báo ở miền Nam trước 1975 là cuộc chạy marathon chữ thì Nguyễn Nhật Ánh viết "Kính vạn hoa" cũng tương tự, nhưng mức độ cao hơn. Trong hành trình đơn độc này, vài lần ông tính bỏ chữ chạy lấy người. Khi thì đến tập 21, khi ở tập 32, và rõ ràng nhất là ở tập 25 năm 1998.

Boxset “Kính vạn hoa” kỉ niệm 25 năm.
Boxset “Kính vạn hoa” kỉ niệm 25 năm.

Dẫu nhà văn minh định: "Viết truyện liên hoàn, cũng giống như ta búng một đồng xu. Khó ở cái búng đầu tiên, còn nếu đồng xu đã có cái thế vững vàng rồi, nó sẽ tự lăn". 

Nhưng chẳng đồng xu nào có thể lăn mãi. Huống hồ marathon có vận động viên khác cùng cạnh tranh, tạo động lực chiến đấu, còn viết truyện dài tập như lạc vào chốn hun hút không người, chỉ mình đấu với mình, với màn hình và những nhân vật. Nên đến tập 45, Nguyễn Nhật Ánh phải lôi cả thủ thuật điện ảnh, hiện thực huyền ảo ra để giã từ độc giả trong vật vã khó khăn.

Ngỡ như mọi thứ dừng lại ở con số 45 tập, năm 2002. Nhưng rồi năm 2007, từ cuộc thăm dò dư luận của báo Thanh Niên, nếu viết tiếp một trong hai tác phẩm "Kính vạn hoa" và "Chuyện xứ Lang Biang" thì bạn đọc ủng hộ phương án nào? Kết quả, "Kính vạn hoa" thắng. 

Sau ba ngày ôm máy tính ngồi trên lầu ba khách sạn nhìn sóng biển Vũng Tàu, Nguyễn Nhật Ánh bắt được sóng các nhân vật, gật đầu đồng ý viết feuilleton cho tờ phụ san hằng ngày của Báo thanh niên. Các nhân vật lúc này học lên cấp 3, vẫn được độc giả đón nhận, và người ta lại nô nức trên báo và trên sách. Theo đó, từ 2007 đến 2010, Nguyễn Nhật Ánh viết thêm 9 tập "Kính vạn hoa" nữa, nâng tổng số tập lên con số 54.

4."Kính vạn hoa" là tiền đề để Hãng phim Truyền hình TP Hồ Chí Minh dựng thành phim truyền hình 28 tập, từ năm 2004 đến 2008, là phim dài tập đầu tiên dành cho thiếu nhi. Các nhân vật trong truyện bước lên màn ảnh nhỏ là cú cộng hưởng để tác phẩm lan xa, cắm rễ vào mọi vùng miền.

Cũng cần phải nói thêm, với bộ sách này, lần đầu tiên thương hiệu tác phẩm được khai thác triệt để, nhanh nhạy. Thời đó các chuỗi nhà sách chưa nở rộ, chưa có các sàn điện tử bán sách, tiệm sách "Kính vạn hoa" của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh từng là điểm đến quen thuộc của nhiều người yêu sách trong suốt thời gian dài. Tiệm sách còn có các sản phẩm phái sinh, như ống kính vạn hoa, túi xách, áo thun, postcard, gắn liền với bộ sách, với các nhân vật, tranh minh họa. Những nhân vật trong sách có thêm đời sống mới, tiếp tục theo chân độc giả ở những bộ sưu tập.

Hẳn độc giả Sài Gòn vẫn còn nhớ, nhà sách Kim Đồng đầu tiên ở đường Hồ Văn Huê có cả không gian thư quán Nguyễn Nhật Ánh gắn liền với "Kính vạn hoa". Ở đó, một phía là nhà văn Tô Hoài, phía còn lại là Nguyễn Nhật Ánh, ông Dế mèn tiền bối và chàng hoàng tử bé "Kính vạn hoa" đều tủm tỉm cười với trẻ em.

5. Có nhạc sĩ nói "mười năm không gặp tưởng tình đã cũ". Lần này, 1.000 bộ 45 tập "Kính vạn hoa" theo bản in đầu tiên, bìa cứng đóng hộp, với chữ kí của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh ở tập 1 sẽ gặp lại độc giả. Sau 25 năm, ngỡ "Kính mờ mà lại hơn mười Kính xưa".

Một số người lo ngại về việc bộ sách có còn hợp thời, khi mà tâm sinh lí lứa tuổi giờ đã khác, cung cách sinh hoạt, chơi đùa của đám trẻ trong "Kính vạn hoa" không hoàn toàn giống như bây giờ? Tôi lại nghĩ, những gì thuộc về cảm xúc thì ở đâu và thời nào cũng giống nhau.

Cô con gái 10 tuổi, độc giả đầu tiên đọc bản thảo "Kính vạn hoa" khi vừa ráo mực ngày nào, nhiều lúc ôm cổ bá vai Nguyễn Nhật Ánh bên bàn viết, giờ đã có gia đình và chuẩn bị làm mẹ. Nguyễn Nhật Ánh đã đi hết cuộc đời viên chức. Hằng năm vẫn có những cuốn sách mới ra, những cuộc độc giả xếp hàng nhận chữ kí tặng dài dằng dặc, lần sau xếp dài hơn lần trước. 

Những bộ phim chuyển thể từ tác phẩm khác của ông vẫn lên sóng, rồi những cuốn sách khác được dịch sang tiếng Nhật, tiếng Thái, tiếng Hàn, tiếng Anh. Nhưng "Kính vạn hoa" vẫn sừng sững đó, để làm tiếp cái việc như vạn sắc màu mở ra với thế hệ độc giả mới.

Văn Thành Lê

Các tin khác

Quỹ đạo kỳ lạ của điện ảnh thế giới 2026

Quỹ đạo kỳ lạ của điện ảnh thế giới 2026

Suốt nhiều năm qua, không quá khó thấy những dự án thống trị phòng vé quốc tế là các bom tấn có kinh phí khổng lồ, được thực hiện bởi những đạo diễn có tên tuổi, sở hữu dàn diễn viên nổi tiếng hay được quảng bá một cách rộng khắp… Nhưng với điện ảnh 2026, một chương đoạn mới đã được mở ra, nơi các khuôn mẫu đã hết “phép màu” và không có gì là chắc chắn cả.

Vẫn trò chuyện với thành phố của đời mình

Vẫn trò chuyện với thành phố của đời mình

Nhà thơ Bằng Việt ở tuổi 85 được trao tặng Giải thưởng lớn của “Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội” năm 2026. Thêm một dấu son để ghi nhận một cuộc đời thi ca gắn bó với mảnh đất ngàn năm văn hiến.

Từ huyền thoại Mã Yên Sơn đến màn ảnh

Từ huyền thoại Mã Yên Sơn đến màn ảnh

Một trong những nguồn cảm hứng để dựng nên bộ phim “Hộ linh tráng sĩ: Bí ẩn mộ vua Đinh” là những nghi án và truyền thuyết về cái chết của cha con Vua Đinh Tiên Hoàng cùng lăng mộ trên Mã Yên Sơn. Ngọn núi huyền thoại này được xem là “huyệt đế vương”, một trong những danh sơn của cố đô Hoa Lư, Ninh Bình.

Anne Carson và những biên giới mới của văn chương

Anne Carson và những biên giới mới của văn chương

Tối 8/10 (giờ Việt Nam), Viện Hàn lâm Thụy Điển đã vinh danh nhà thơ, nhà viết tiểu luận, học giả văn chương cổ điển và nghệ sĩ thể nghiệm người Canada Anne Carson là chủ nhân mới nhất của giải Nobel Văn chương. Đây là kết quả không quá bất ngờ, bởi không chỉ là một trong hai cái tên được nhắc đến nhiều nhất ngay trước "giờ G", mà bà còn sở hữu di sản sáng tạo vô cùng đồ sộ, được đánh giá cao.

Điều Ước để lại

Điều Ước để lại

Có những chuyến đi không đơn thuần là sự dịch chuyển về vị trí địa lý, mà là một hành trình tìm về những khoảng lặng tâm hồn và cả chiều sâu văn hóa. Đầu thu này, chúng tôi đã có một chuyến đi như thế!

"Lời giã biệt" của "ông hoàng" truyện trinh thám Nhật Bản

"Lời giã biệt" của "ông hoàng" truyện trinh thám Nhật Bản

Chỉ ít ngày sau khi nhà văn Higashino Keigo qua đời, cuốn tiểu thuyết mới nhất và cũng là cuối cùng của ông đã được phát hành ở Nhật Bản vào sáng 5/8/2026 như một "lời giã biệt" hàng triệu độc giả yêu mến ông suốt hơn 40 năm qua...

Đến Bắc Kinh xem Bảo tàng Văn nhân

Đến Bắc Kinh xem Bảo tàng Văn nhân

Ngoài khu lưu niệm Nguyễn Du ở Hà Tĩnh, khu lưu niệm Lê Quý Đôn ở Thái Bình và khu lưu niệm Nguyễn Đình Chiểu ở Bến Tre, thì văn học hiện đại nước ta cũng đã có công trình Bảo tàng Văn học Việt Nam. Thế nhưng, nhìn ra các nước trong khu vực, so với Trung Quốc, thì cách lưu dấu văn nhân ở Việt Nam vẫn chưa thể hiện được tính chuyên nghiệp. Chúng tôi đã có dịp “mục sở thị” một số mô hình bảo tàng văn nhân tại Bắc Kinh và không khỏi trầm trồ về sự đầu tư nghiêm túc và sự quản lý khoa học.

Giá trị của tình yêu trong văn học dân gian

Giá trị của tình yêu trong văn học dân gian

Văn học dân gian là tấm gương phản chiếu hành trình con người đi từ thuở hoang sơ đến văn minh. Lần theo dấu vết các trang truyện cổ, chúng ta sẽ thấy tổ tiên đã từng bước dựng xây nền tảng gia đình, thiết lập trật tự xã hội bằng cả trí tuệ lẫn sự trải nghiệm qua nhiều thế hệ.

Nhà thơ Vũ Cao: Đi ta đi, đỉnh đèo kia phía trước

Nhà thơ Vũ Cao: Đi ta đi, đỉnh đèo kia phía trước

Tôi trở lại con đường Núi Đôi (Xã Sóc Sơn-Hà Nội), men theo đường dốc lên đỉnh núi. Những câu thơ bay lên bát ngát như ngày nào lớp học chúng tôi được nghe giáo sư Hoàng Như Mai giảng bài thơ “Núi Đôi” của cố nhà thơ Vũ Cao (1922-2007). Giọng ông sang sảng vang trên giảng đường: “Anh đi bộ đội sao trên mũ/ Mãi mãi là sao sáng dẫn đường/ Em sẽ là hoa trên đỉnh núi/ Bốn mùa thơm ngát cánh hoa thơm”. Những ký ức học trò trong tôi bỗng hiện về trên đỉnh núi mùa thu đầy hoa và búp lá non tơ...

Người vẽ cờ Tổ quốc

Người vẽ cờ Tổ quốc

Lá cờ đỏ sao vàng được sử dụng trong cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ - về sau được chọn làm Quốc kỳ - đã tung bay trên Quảng trường Ba Đình lịch sử ngày Độc lập 2/9/1945. Nguyễn Hữu Tiến - một chiến sĩ Cộng sản kiên trung, gắn với câu chuyện lịch sử về sự ra đời của lá cờ đỏ sao vàng.

Danh Họa Nguyễn Phan Chánh - Mộng mây vờn gió

Danh Họa Nguyễn Phan Chánh - Mộng mây vờn gió

Tôi chiêm ngưỡng và yêu nghệ thuật tranh lụa Nguyễn Phan Chánh (1892-1984) từ hàng chục năm trước. Đặc biệt, sau khi gặp gỡ nhà văn Nguyệt Tú (con gái đầu của họa sĩ Nguyễn Phan Chánh) vào năm 2004, tôi càng thêm yêu tranh ông. Những câu chuyện nhà văn Nguyệt Tú viết về cha mình trong cuốn "Đường sáng trăng sao" (NXB Tổng hợp, TP Hồ Chí Minh - 2004) làm tôi bất ngờ với những di sản họa sĩ để lại. Bức nào cũng như một cung đàn loang sương khói trong veo nước thu vàng.

Văn Phác, vị tướng cầm súng và cầm bút

Văn Phác, vị tướng cầm súng và cầm bút

Hiếm có một thủ trưởng Tổng cục Chính trị nào đặc biệt như Thiếu tướng Trần Văn Phác, ông từng làm Tổng biên tập hai tờ báo lớn, đặc sắc trong quân đội, đó là Tạp chí Văn nghệ Quân đội và Báo Quân đội nhân dân.