Nhà thơ hoàng vũ thuật: "Tao nhân" bình lặng

Hoàng Vũ Thuật là nhà thơ, dù đã có vị trí riêng trong "ngôi đền thi ca" Việt, thế nhưng, với "thế giới ký tự" của riêng mình, ông chưa bao giờ ngừng tìm tòi, đổi mới thi pháp và trở trăn về thân kiếp nhân sinh...

Nhà thơ Hoàng Vũ Thuật sinh ra ở miền gió cát Quảng Bình. Đến nay Hoàng Vũ Thuật đã cho ra mắt bạn đọc hơn 10 tập thơ. Ông đoạt hai giải thưởng thơ của Báo Văn nghệ năm 1981 và 1985; giải thưởng thơ của Tạp chí Văn nghệ Quân đội năm 2000; hai lần đoạt giải A Giải thưởng Văn học nghệ thuật Lưu Trọng Lư (1991-1995) và (1996-2000), Giải thưởng thơ của Tổ chức Cứu trợ Thụy Điển và Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, cùng nhiều giải thưởng khác.

Tôi không phải là nhà lý luận phê bình văn học, chỉ là nhà báo làm thơ. Tiếp xúc với ông qua lăng kính nhà báo hơn là góc nhìn nhà thơ. Hành trình thơ Hoàng Vũ Thuật trải dài suốt từ những ngày tôi còn là đứa bé, nay đã già. Có nghĩa là hành trình thơ của ông đã gần 50 năm với những thăng trầm, vinh quang và hệ lụy.

Nhà thơ Hoàng Vũ Thuật (bên phải) và tác giả bài viết.
Nhà thơ Hoàng Vũ Thuật (bên phải) và tác giả bài viết.

Hoàng Vũ Thuật là nhà thơ, dù đã có vị trí riêng trong "ngôi đền thi ca" Việt, thế nhưng, với "thế giới ký tự" của riêng mình, ông chưa bao giờ ngừng tìm tòi, đổi mới thi pháp và trở trăn về thân kiếp nhân sinh.

Tôi gặp Hoàng Vũ Thuật ngỡ như gặp bố mình, anh mình, chính mình. Nhà thơ như một "tao nhân". Ông tạo sự bình lặng trùm vây người đối diện. Thơ ông cũng vậy. Đó là thứ thơ có duyên ngầm - duyên lặn vào trong. Thơ như là những bức tâm cảnh gợi cảm rung lên nhè nhẹ khi sóng lòng xô dạt đến. Thơ như là sự thanh lọc của cổ tích. Thơ chảy giữa xúc cảm bâng khuâng hồn nhiên, tươi trẻ. Thơ là máu thịt sự sống: "như suối nguồn thơm thảo/miên man/ hết tháng năm/ hạt thánh/ nảy nở muôn loài" (Sự thánh thiện).

Đúng như những tự bạch của ông: "Với tôi, hầu như tất cả những sản phẩm sáng tạo đều xuất phát từ một chuyện buồn, một niềm cô đơn, vật vã. Câu thơ vui cũng hình thành từ nước mắt. Cô đơn là một đặc tính của con người. Trong ý niệm tương đối, cô đơn thuộc phạm trù cái đẹp. Tôi coi trọng cái riêng con người, chất cá thể con người, nên có lúc bài thơ bật ra trong trạng thái vô thức. Thơ chính là mảnh tâm trạng, cõi riêng thân phận, một cảnh huống đơn độc của con người" (Trần Tuấn, Ma thuật ngón, tập thơ, NXB Hội Nhà Văn, 2008. Giải thưởng Thơ Bách Việt lần thứ Nhất)

Hoàng Vũ Thuật là người say mê với thơ, lao động nghệ thuật một cách nghiêm túc. Anh luôn có khát vọng làm mới thơ. Không phải bây giờ, mà từ đầu những năm 70 của thế kỷ trước, ở bài "Làng không nhà", với cách nói mới, từng được nhà thơ Chế Lan Viên cổ vũ. Nhiều người khi đọc thơ Hoàng Vũ Thuật sau này, nhất là khi nhà thơ công bố "Ngôi nhà cỏ" và "Màu" đều băn khoăn: Có phải nhà thơ đang đi trên một con đường nhiều chông chênh, ít hứa hẹn?

Một tác phẩm thơ của nhà thơ Hoàng Vũ Thuật.
Một tác phẩm thơ của nhà thơ Hoàng Vũ Thuật.

Hồn thơ Hoàng Vũ Thuật có một cái gì đó rất mơ hồ, phải lắng nghe bằng cả tâm thức mới mong lĩnh hội hết được. Có lần trong một cuộc trò chuyện với tôi, Hoàng Vũ Thuật tâm sự, thơ hôm nay phải có tư duy mới, thi liệu mới. Ông nói: "Bây giờ đọc bài thơ mà hiểu ngay được nghĩa của nó thì không thích nữa. Tôi thấy hạnh phúc là đọc bài thơ phải dừng lại nhiều lần. Những chỗ không hiểu được mình kính trọng tác giả, hiểu được rồi càng kính trọng hơn".

Thơ Hoàng Vũ Thuật ngày càng xoáy sâu vào cái lõi của thế giới nhân sinh. Đã là nhân sinh, thì nước mắt, nụ cười cùng song hành. Trong bài thơ "Người Digan" ông viết "người digan không buồn/ chỉ biết hát/ nhiệt cuồng và mê loạn/ chiếc lưỡi đỏ bốc khói bầm môi" bởi sự thật là "người Digan bị đánh cắp mọi thứ/ chỉ còn trái đất thênh thênh/ ngôi nhà không mái/ trái đất Digan". Khi nỗi đau không thể giải toả, nhà thơ phóng chiếu hồn mình vào thế giới tượng trưng.

"Tháp nghiêng", "Đám mây lơ lửng", "Màu", "Ngôi nhà cỏ" ráo riết theo đuổi xu hướng ấy. Hoàng Vũ Thuật đã rơi vào mê lộ của thế giới lập thể, phân thân, bày ra nhiều trò chơi. Cách chơi và kết quả chơi nằm ở nhãn quan của bạn đọc. Đến "Cây xanh ngoài lời", thơ ông giản dị, gần gũi với đời sống hơn. Quá trình "lại giống" này làm cho thơ Hoàng Vũ Thuật nặng ký hơn về triết lý đời sống và thân phận.

Nhiều người tự hỏi: Thơ là gì vậy để mỗi khi những Tử Kỳ lắng nghe tự tạo ra từ trường mới với sức hút mạnh ghê? Cái ma lực ấy sẽ ở lại trong hồn người, ám ảnh đeo đẳng mãi, đôi khi làm luôn nhiệm vụ hướng đạo? Nó là sản phẩm của nhà thơ hay là sản phẩm cuộc thế?... Hệ thống câu hỏi ấy ngỏ hầu được thi nhân trả lời bằng chính những dòng thơ máu huyết, những con chữ chảy ra từ tâm trạng day dứt đầy những khát vọng tin yêu: "Ta lần lữa như người ra chợ/ Khi quay về chợ vãn, xế trưa" (Với thời gian).

Nhà thơ Hoàng Vũ Thuật vắt kiệt đời mình với thơ. Lúc nào, ông cũng cảm thấy mình là người chậm trễ đến sau, hồn cứ thắc thỏm như vừa đánh rơi một vật gì quý lắm. Vì thế, thơ ông quen mà lạ, tươi ròng mà lắng sâu.

Ngô Đức Hành

Các tin khác

Nhà văn, liệt sĩ Nam Cao Bên dòng Châu Giang lộng gió

Nhà văn, liệt sĩ Nam Cao Bên dòng Châu Giang lộng gió

Chúng tôi về thăm khu tưởng niệm nhà văn, liệt sĩ Nam Cao (1917-1951) đúng vào vụ chuối ngự chín rộ thơm phức. Nằm bên sông Châu, những cây đại quanh vườn ra hoa quanh năm trắng muốt. Khu tưởng niệm nhà văn Nam Cao (thành lập năm 2004) là một trong số ít địa chỉ văn chương được công nhận là Di tích cấp Quốc gia (2023). Đây là một quần thể di tích, gồm bảo tàng di sản văn học của Nam Cao, ngôi nhà Bá Kiến và dấu chứng lò gạch trong làng.

Sao Khuê lấp lánh trời Dục Tú

Sao Khuê lấp lánh trời Dục Tú

Làng Dục Tú (Đông Anh, Hà Nội) tên nôm là Kẻ Giếc, một xã đứng đầu tổng Dục Tú gồm 4 xã thuộc huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, trấn Kinh Bắc, tức tỉnh Bắc Ninh (đầu thời kỳ nhà Nguyễn). Trong kháng chiến chống Pháp, cả 4 xã của Dục Tú được nhập thành một xã, thuộc huyện Từ Sơn, Bắc Ninh. Tháng 5/1961, Dục Tú trở thành đơn vị hành chính thuộc huyện Đông Anh, TP Hà Nội.

Ðôi tay tài hoa của một nghệ nhân Cơ Tu

Ðôi tay tài hoa của một nghệ nhân Cơ Tu

Đến Làng văn hóa - du lịch các dân tộc Việt Nam ở Đồng Mô, Hà Nội, du khách đặc biệt ấn tượng với một nghệ nhân có nước da rắn rỏi, mải miết với từng nan tre và các sản phẩm thủ công đặc sắc của người Cơ Tu.

Dấu tích trăm tuổi, ta qua trăm buổi

Dấu tích trăm tuổi, ta qua trăm buổi

Với hơn 300 năm hình thành và phát triển, giữa không gian hiện đại của miền nắng ấm phương Nam này vẫn còn đó những dấu tích trăm tuổi để nhắc nhớ thị dân về những giai đoạn lịch sử của vùng đất năng động, cởi mở, hào sảng và đầy trượng nghĩa.

Phim kinh dị và cuộc đổi ngôi tại Hollywood

Phim kinh dị và cuộc đổi ngôi tại Hollywood

Từng là thời điểm “ăn nên làm ra” của các phim bom tấn, nhưng mùa hè năm nay đang cho thấy một diễn biến khác, khi các phim kinh dị mới là chủ lưu. Trong những tuần qua, 2 tác phẩm mới “Obsession” (tạm dịch: Ám ảnh kinh hoàng) và “Backrooms” (Thực thể quỷ quyệt) liên tiếp thay nhau đạt đỉnh phòng vé.

Âm nhạc bay lên từ những cuộc tình

Âm nhạc bay lên từ những cuộc tình

Từ nhỏ, nhạc sĩ Nguyễn Đình Phúc (1919-2001) bị bạn bè gắn biệt danh Phúc "Rỗ" hay Phúc "Khoèo". Mặt bị rỗ sau lần lên sởi, còn khuỷu tay trái bị trật vì một cú ngã bó thuốc mãi không khỏi, thế là cậu Phúc ngày ấy mang tật. Khi lớn lên, chàng Phúc biết rõ những khiếm khuyết của mình nhưng vẫn tỉnh bơ, vui vẻ sống với những khát vọng tuổi trẻ. Tới tuổi đôi mươi khi nghĩ đến chuyện yêu đương, mọi sự mới thành chuyện. Cũng lắm tình huống xảy ra bất ngờ.

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Sáng nay bất chợt nhìn lên cây vối trồng ở góc vườn cũng đã hơn chục năm kể từ khi mình xây ngôi nhà này. Thấy vối cựa mình thức giấc, tự bứng mình ra khỏi những trầm tư mùa cũ để thắp lên mùa hoa mới. Cả vòm cây như được khoác một tấm áo bông trắng ngà, nhẹ nhàng và xốp mịn. Hoa vối nở bung, tỏa ra những sợi nhụy dài thanh mảnh, rập rờn trong gió như vũ điệu chào đón bình minh. Tôi bỗng nhớ về những mùa vối quê nhà dẫu bây giờ đã là xa ngái...

Nụ cười Mai Đức Chung

Nụ cười Mai Đức Chung

Có lẽ, Anh hùng Lao động Mai Đức Chung là huấn luyện viên (HLV) bóng đá đặc biệt nhất mà tôi từng biết. Đặc biệt không chỉ bởi ông gắn với những hoàn cảnh đặc biệt, giành được nhiều thành tích đặc biệt, mà còn bởi nụ cười hiền từ của ông.

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Có nguồn gốc từ Địa Trung Hải, được trồng cách đây hàng nghìn năm, ô-liu là loại cây có sức sống đặc biệt bền bỉ, có thể sinh trưởng trên những vùng đất khô cằn, sỏi đá, chịu được nắng nóng, có thể sống tới cả ngàn năm. Người ta vẫn kể, dù đã bao cuộc chiến tranh đi qua, nhiều cây ô-liu cổ xưa ở Hy Lạp, Palestine, Italia đến nay vẫn ra hoa kết trái. Hình như càng khắc nghiệt, cây càng vững chãi.

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Lâu nay, đã thấy ít người nhắc đến thần tượng của giới trẻ như giai đoạn trước. Có sự biến đổi nào chăng? Thật ra, không phải như thế mà bởi giới trẻ hôm nay có quá nhiều tấm gương, quá nhiều mục tiêu để phấn đấu. Từ tấm gương dũng cảm cứu người trong hoạn nạn đến tấm gương trong học tập, nghiên cứu, vượt lên nghịch cảnh... Đôi khi, chỉ cần người trẻ nhận ra một nhân vật tốt ngay chính ở khu phố, xóm, bản... của mình để học tập, phấn đấu theo đã là một tín hiệu tích cực trong xã hội. Thần tượng nào có xa vời!

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Tin vui cho khán giả yêu thích môn nghệ thuật thứ 7. Cục Điện ảnh vừa lên tiếng khuyến khích sản xuất và phát hành những bộ phim giàu giá trị nhân văn, phản ánh đời sống xã hội và góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện. Điều này đồng nghĩa với việc sau nhiều năm các nhà làm phim kiên trì "giáo dục" người xem bằng ma quỷ, vong nhập, xác sống, bùa ngải, nhà hoang, thẩm mỹ viện âm phủ, bệnh viện âm phủ, chung cư âm phủ và có lẽ trong tương lai không xa là cả trạm thu phí âm phủ, chúng ta đã chú trọng hơn đến xây dựng con người nhân văn.

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Trong sáng tác thơ, hình ảnh không chỉ là phương tiện trang trí cho câu thơ, mà là một trong những yếu tố cốt lõi làm nên tứ thơ, cảm xúc thơ và sức ám ảnh của bài thơ.

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Vừa qua, Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh đã tổ chức tọa đàm "Diện mạo văn chương ở đô thị quốc tế" trong khuôn khổ của trại sáng tác hằng năm. Sau sáp nhập, TP Hồ Chí Minh mở rộng không chỉ về địa giới hành chính, mà còn là sự hợp lưu của nhiều dòng chảy văn chương mang phong vị riêng biệt. Nhưng câu chuyện "diện mạo văn chương" thời kỷ nguyên số lại là câu chuyện chẳng hề dễ dàng.