Nhà báo Hồ Trí: Sản xuất "bẫy" chúng tôi đã nhiều lần muốn bỏ cuộc

Sản xuất phim tài liệu đã khó, sản xuất phim tài liệu về lĩnh vực điều tra lại càng khó hơn. Với các phóng viên, nhà báo, việc “ăn dầm nằm dề” tại hiện trường, hay theo chân nhân vật trong khoảng thời gian dài để lột tả chân thực câu chuyện là “như cơm bữa”. “Bẫy” - phim tài liệu được nhóm phóng viên Hồ Trí - Hồng Anh cùng ê-kíp sản xuất Phạm Quốc Bằng, Chu Sỹ Thanh, Nguyễn Tài Vũ, Nguyễn Trung Duy, Nguyễn Thu Hà, Nguyễn Đình Nguyên dày công đầu tư, tìm hiểu và thực hiện đã tạo nên một tiếng vang lớn trong thời gian cuối năm 2022, và cho đến ngày hôm nay, những thành quả mà “Bẫy” đạt được đã cho thấy lý do vì sao “Bẫy” được nhiều khán giả yêu thích đến vậy.

- Phim tài liệu “Bẫy” sau khi được phát sóng đã được đông đảo khán giả quan tâm, và nhiều người cho rằng đây được coi là “cú hick” trong thể loại Phim tài liệu những năm gần đây, vậy xuất phát từ ý tưởng nào để anh và ê-kíp triển khai đề tài này?

+ Từ cuối năm 2021 tôi bắt đầu nghe ngóng được từ những mẩu thông tin nhỏ trên mạng xã hội rồi qua những cuộc trò chuyện của mọi người rằng chỗ này, chỗ kia có người bị lừa đảo, bị mất tích, thậm chí là… chết. Nhưng đó chỉ là câu chuyện phiếm và mọi thông tin còn khá tù mù, chưa rõ nét, nên việc xác định thông tin đó là có hay không thì chưa dám chắc chắn. Ê-kíp sản xuất đã dành nhiều thời gian tìm hiểu thông tin từ các nguồn khác nhau, cả trong và ngoài nước. Và rồi ê-kíp đã quyết định lên đường và thực hiện những cảnh quay đầu tiên vào những ngày đầu năm 2022, sự mơ hồ đã dần dần được khơi thông. Mỗi bước đi lại phát hiện thêm những điều mới mẻ, càng đi càng có cái nhìn bao quát và cụ thể hơn, thu nhặt từng dữ liệu để tạo thành một câu chuyện có logic, hợp lý và đúng sự thật.

- Khi bắt tay vào sản xuất phim tài liệu “Bẫy”, anh có kỳ vọng rằng đây sẽ là một bộ phim “bom tấn” hay không?

+ Chúng tôi không xác định là mình sẽ tạo ra một bộ phim “bom tấn” và chưa một tác phẩm nào được tạo nên bởi suy nghĩ đó. Chúng tôi luôn nghĩ đơn giản, đó là công việc của mình nên mình muốn làm và phải làm. Nghề báo vốn dĩ hơn người khác ở việc họ biết được sự thật và thậm chí còn là những người đầu tiên được chứng kiến sự thật. Và khi biết được một sự thật tàn khốc như thế mà không lên tiếng cũng là tội ác. Đây là những thước phim về sự thật. Nó không có kịch bản để gò ép nhân vật và câu chuyện theo ý muốn của ê-kíp. Phim cũng không có đạo diễn, bởi nhân vật không diễn theo sự chỉ đạo của ai. Tất cả lựa chọn đều là của họ và nhiệm vụ của phóng viên chỉ là ghi lại sự thật đó. Việc tìm kiếm và tiếp cận được các nhân vật thậm chí còn khó hơn cả việc làm thế nào để quay được những hình ảnh trong phim. Bởi vậy công sức làm nên bộ phim không thể tính bằng số người, số ngày, mà bằng số phận con người.

- Theo dõi phim tài liệu “Bẫy” có khán giả thắc mắc: “Đã chạy trốn thì sợ bị bắt và nguy hiểm bủa vây thì làm sao vẫn có thể quay được hình ảnh?”, khó khăn lớn nhất của ê - kíp là gì và mình đã tìm cách hóa giải nó như thế nào?

+ Quả thực, câu chuyện của “Bẫy” điểm mấu chốt là nằm ở đây. Trong quá trình tác nghiệp, chính các phóng viên phải là người trực tiếp “trải nghiệm” mới có thể mang lại những thước phim như vậy. Khó khăn đến rất nhiều, nó không chỉ ở việc tác nghiệp ở bên kia biên giới mà là làm thế nào để ghi được hình ảnh ở bên trong các tổ chức tội phạm lừa đảo qua mạng và buôn bán người. Dù làm đề tài gì và tác nghiệp ở đâu, thì quan trọng nhất là yếu tố pháp lý. Từ việc xin phép cơ quan, chuẩn bị các thủ tục, giấy tờ xuất nhập cảnh. Phải hiểu về quy tắc tác nghiệp, hình ảnh nào được quay, được phép sử dụng, bởi còn liên quan đến vấn đề ngoại giao quốc gia. Quá trình tác nghiệp của cả ê - kíp sản xuất cũng gặp nhiều áp lực.

Việc cố gắng và chấp nhận hy sinh nhiều thứ để làm nên bộ phim này xuất phát từ việc chúng tôi muốn mang sự thật đến khán giả. Có lẽ đây là bộ phim rất đặc biệt, bởi chúng tôi không cần nói thẳng thông điệp của mình, mà khán giả tự cảm nhận và thấu hiểu được nó. Ở vai trò phụ huynh, một người con, một nạn nhân, một mắt xích trong đường dây lừa đảo… ai cũng có thể thấy hình ảnh mình trong đó. Mỗi khán giả đều có cảm nhận và đều rút ra được thông điệp cho mình nên chúng tôi không cần giáo điều để phải nói thông điệp của bộ phim là gì.

- Có người cho rằng, bộ phim có kết cấu chưa tốt, đặc biệt chưa đưa được tội phạm ra ánh sáng, anh suy nghĩ sao về những quan điểm này?

+ Điều chúng tôi hướng đến là sự hoàn hảo, nhưng đấy là mong muốn. Chắc chắn bộ phim này cũng chưa thể hoàn hảo nhưng chúng tôi đã làm hết sức để nó có thể đến với công chúng. Chức năng và nhiệm vụ của phóng viên/ nhà báo là tuyên truyền, cảnh báo và chúng tôi nghĩ mình đã làm tốt nhiệm vụ đó ở bộ phim này. Những thứ còn lại thuộc về trách nhiệm và chức năng của những người có liên quan.

- Bộ phim nào cũng cần có nhân vật, nhưng qua theo dõi thì chúng tôi thấy các nhân vật của anh rất đặc biệt. Vậy theo anh, các nhân vật trong “Bẫy” - họ đã giúp anh thành công bao nhiêu %?

+ Đúng vậy, bộ phim nào cũng cần có nhân vật, nhưng điều đặc biệt nhất của bộ phim này là phóng viên cũng thành nhân vật và nhân vật cũng đã phải trở thành phóng viên. Chúng tôi không cố gắng chia vai của mọi người bởi để bộ phim hoàn thành là sự giúp sức của rất, rất nhiều người. Có những người đóng vai trò rất lớn trong phim nhưng họ từ chối nhận lời cảm ơn vào cuối phim. Chúng tôi rất trân trọng điều đó và biết ơn họ!... Và giờ sau gần 1 năm phát sóng, khi nhìn lại, mọi trải nghiệm và mọi sóng gió cho chúng tôi sự trưởng thành và sự dũng cảm để đối mặt với nhiều thử thách khác nhau. Miễn sao chúng tôi biết những điều mình làm là đúng đắn và nó có ích cho xã hội thì chúng tôi sẽ đi đến cùng của sự thật.

- Lần thứ 3 được vinh danh tại những giải thưởng uy tín nhất, trong đó có Cánh diều vàng 2023, cảm xúc anh như thế nào?

+ Giải thưởng Cánh diều vàng 2023 - đây là một sân chơi khá mới với tôi, bởi một nhà báo chuyên làm tin tức, giờ đây tham gia vào sân chơi làm phim tài liệu ít nhiều có sự bỡ ngỡ. Thực sự khi nghe phim công bố được đoạt giải cao nhất ở hạng mục tham gia, tôi vẫn không tin đó là sự thật, rất bất ngờ và đầy cảm xúc. Sau khi phim tài liệu “Bẫy” nhận được giải Vàng của Liên hoan truyền hình toàn quốc, Giải A giải Báo chí Quốc gia và lần này là giải Cánh diều vàng, chúng tôi hiểu được rằng, những nỗ lực và cống hiến của mình đã và đang được ghi nhận. Được khán giả đón nhận và được giới chuyên môn đánh giá cao, đó là niềm hạnh phúc lớn của những người làm nghề. Bất kì sự ghi nhận nào đối với người làm báo cũng đều là động lực khiến cho chúng tôi tự hào, yêu quý và trân trọng công việc của mình nhiều hơn.

- Năm 2023 chuẩn bị kết thúc, vậy anh và ê kíp của mình đã có những dự định nào mới cho thời gian tới hay chưa?

+ Có, nhưng tôi chưa biết nó đi đến đâu nên không dám nói trước. Có một đề tài tôi cũng đang triển khai làm nhưng mới khởi động cũng đã bị tắc. Rất khó thở và rất mong muốn nút thắt sớm được tháo gỡ.

- Trân trọng cảm ơn anh vì buổi trò chuyện này!