Khi cái tôi lấn át trách nhiệm cộng đồng
Mới đây, từ một bình luận của khán giả dưới bài đăng cá nhân trên nền tảng Thread, ca sĩ Lệ Quyên đã có phản hồi bị cho là thiếu kiềm chế, sử dụng ngôn từ gay gắt, thậm chí văng tục, khiến dư luận bức xúc.
Sự việc nhanh chóng lan rộng, thu hút hàng loạt ý kiến tranh luận. Ầm ĩ này buộc Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh phải lên tiếng nhắc nhở ca sĩ Lệ Quyên, nhấn mạnh yêu cầu nghệ sĩ cần ứng xử văn minh trước công chúng, phù hợp với Bộ quy tắc ứng xử dành cho người hoạt động nghệ thuật ban hành từ năm 2021.
Cách hành xử của Lệ Quyên đã trở thành ví dụ điển hình về tình trạng lệch chuẩn ứng xử của nghệ sĩ trên không gian mạng. Đây không phải lần đầu Lệ Quyên đốp chát với anti-fan. Hễ có bình luận tiêu cực về mình, giọng ca “Sầu lẻ bóng” không ngại ngần xù lông nhím và “ăn miếng trả miếng” ngay lập tức.
Trước đó, không ít nghệ sĩ vướng ồn ào, thậm chí bị dư luận tẩy chay vì phát ngôn thiếu chuẩn mực với khán giả. Ca sĩ Duy Mạnh từng bị công chúng chỉ trích kịch liệt khi bình luận tương tác với người hâm mộ trên Facebook.
Cụ thể, một khán giả đùa rằng “anh ăn gì mà suốt ngày yêu đời thế?”. Câu trả lời của nam ca sĩ khiến người hâm mộ không khỏi đỏ mặt vì độ tục tĩu, thô thiển. Phía bênh vực thì cho rằng anh trả lời rất đỗi chân thật, vô tư. Thế nhưng, phần đông công chúng không thể chấp nhận kiểu nói chuyện bỗ bã, tự nhiên thái quá này.
Noo Phước Thịnh cũng thường xuyên lọt vào danh sách các ngôi sao chuyên “va” thẳng anti-fan một cách thiếu tinh tế. Năm 2023, tài khoản H.B. bình luận "Chị Thịnh" dưới bài đăng của Noo Phước Thịnh khiến anh nổi đóa đáp trả: "Vâng chị H.B. Chị làm gì tôi coi", kèm ảnh đại diện của tài khoản này.
Vạ miệng nặng nhất trên mạng xã hội phải kể đến trường hợp của ca sĩ Đàm Vĩnh Hưng và Đông Nhi. Cách đây 7 năm, ca sĩ Đàm Vĩnh Hưng bị công chúng kêu gọi tẩy chay. Xem một clip lan truyền trên mạng, ai cũng bức xúc và phẫn nộ trước cảnh ông bố Tiền Giang bạo hành con nhỏ. Nhưng bức xúc và phẫn nộ đến mức lên Facebook treo thưởng 20 triệu đồng để xúi giục cộng đồng mạng hành hung “dạy dỗ” lại ông bố này như Đàm Vĩnh Hưng thì quả là quá đà và cực đoan.
Chưa kể, đây là hành vi kích động bạo lực, vi phạm pháp luật. Bởi sau lời kêu gọi và hứa hẹn mức tiền thưởng hấp dẫn, không ít đối tượng quá khích đã truy lùng ra ông bố và cho một trận nên thân. Nhận vô số phản hồi tiêu cực, Đàm Vĩnh Hưng mau chóng lên tiếng xin lỗi, thừa nhận mình quá thương con trẻ và bản thân còn hạn chế về kiến thức pháp luật.
Giữa năm 2022, Đông Nhi đối diện với cuộc khủng hoảng chưa từng có trong sự nghiệp. Tất cả bắt nguồn từ thái độ phũ phàng, vong ơn của cô với fan ruột trong một bài công kích đăng trên trang Facebook cá nhân. Những cuộc chiến này thường không dừng lại ở một bình luận, mà kéo dài thành chuỗi tranh cãi, lôi kéo cộng đồng mạng tham gia, khiến mâu thuẫn cá nhân bị đẩy lên thành ồn ào xã hội.
Từ vụ việc của Lệ Quyên đến hàng loạt trường hợp trước đó, có thể thấy “khẩu chiến” giữa nghệ sĩ và khán giả trên không gian mạng không còn là hiện tượng cá biệt. Nó đã trở thành một thực trạng phổ biến, phản ánh những bất ổn trong cách nghệ sĩ sử dụng mạng xã hội, cũng như sự xuống cấp của văn hóa đối thoại khi cái tôi cá nhân lấn át ý thức trách nhiệm trước công chúng.
Mạng xã hội - tấm gương phản chiếu văn hóa ứng xử
Thực tế cho thấy, mạng xã hội đang chứng kiến một xu hướng đáng lo ngại: nghệ sĩ coi Facebook, Instagram hay TikTok như không gian riêng, nơi họ có thể nói năng tùy tiện, bộc lộ cảm xúc cá nhân tức thời mà quên rằng đó là diễn đàn công cộng. Không ít người nổi tiếng đã tự biến trang cá nhân thành nơi “đối chất” với khán giả, sẵn sàng công kích lại những ý kiến trái chiều thay vì tiếp nhận hay bỏ qua. Họ lấy lý do “tôi bị xúc phạm trước”, “tôi phải tự vệ” hay “nghệ sĩ cũng là con người” để nói năng bạt mạng, văng tục, mắng nhiếc kẻ gây hấn với mình.
Người lãnh hậu quả nặng nề nhất từ cuộc chiến này không ai khác ngoài nghệ sĩ. Một phát ngôn thiếu kiểm soát có thể xóa nhòa nhiều năm xây dựng hình ảnh, khiến nghệ sĩ từ vị thế được yêu mến trở thành tâm điểm chỉ trích.
Hình ảnh ca sĩ Lệ Quyên chín chắn, từng trải với giọng ca trầm buồn ở dòng nhạc bolero phút chốc tan thành mây khói. Người hâm mộ ngỡ ngàng không nhận ra nổi thần tượng khi đọc những phản hồi nanh nọc, chợ búa của cô. Sau sự việc ầm ĩ trên, Lệ Quyên không chỉ bị cơ quan quản lý nhắc nhở mà còn mất không ít fan ruột.
Trong môi trường truyền thông hiện nay, những phát ngôn phản cảm thường lan nhanh hơn các sản phẩm nghệ thuật, đẩy nghệ sĩ vào vòng xoáy scandal mà họ khó kiểm soát. Đó cũng là lý do Đàm Vĩnh Hưng và Đông Nhi suýt chôn vùi sự nghiệp vì vài câu vạ miệng trên mạng.
Là nghệ sĩ, dù anh có tài năng và đức độ như thế nào, xung quanh anh vẫn luôn tồn tại ít nhiều người không ưa hoặc ganh ghét với mình (tức anti-fan). Người nghệ sĩ thực thụ phải học cách chấp nhận điều đó như một quy luật tất yếu. Vậy nên khi đối diện với những công kích, bình luận khiếm nhã từ anti-fan, nghệ sĩ phải tập cách kiềm chế, tiếp thu có chọn lọc hoặc bỏ qua. Nếu có phản hồi, hãy giữ thái độ bình tĩnh, phát ngôn văn minh.
Từng có nghệ sĩ kêu lên rằng: “Tại sao khán giả được quyền mạt sát, nói năng vô văn hóa với chúng tôi mà chúng tôi lại không được quyền như thế?”. Xin thưa, thứ nhất, nghệ sĩ là người làm nghệ thuật, tức là đại sứ của chân - thiện - mỹ. Không dừng lại ở tác phẩm mà ngay mọi phát ngôn, hành xử của nghệ sĩ cũng phải theo chuẩn mực này. Thứ hai, nghệ sĩ là người nổi tiếng, từ tác phẩm đến nhất cử nhất động của anh đều có sức lan tỏa, ảnh hưởng nhất định đến cộng đồng.
Đương nhiên, nghệ sĩ không phải là thánh thần để bắt buộc phải hoàn hảo mọi lúc mọi nơi. Nhưng ngay những phát ngôn trên trang cá nhân, nơi tiếp xúc với vô vàn khán giả mộ điệu hay ở nơi công cộng, họ phải có cách hành xử văn minh, lịch thiệp. Không thể phủ nhận, môi trường mạng hiện nay đầy rẫy những bình luận ác ý, nặc danh, cố tình khiêu khích. Nhưng bản lĩnh của nghệ sĩ không nằm ở việc “đấu tay đôi” với anti-fan, mà ở khả năng giữ được sự chừng mực ngay cả khi bị tấn công.
NSND Kim Cương quan niệm: “Có dịp gặp gỡ các thế hệ nghệ sĩ trẻ, tôi hay nói với họ rằng: cái nghề mình không phải là nghề dễ, nghệ thuật không phải lao động của chân tay mà là lao động của tâm hồn. Bởi tâm hồn mình thế nào thì mình mới chạm được tâm hồn khán giả. Mà làm cho khán giả khóc với mình, cười với mình cực khó.
Nghệ sĩ phải hiểu vai trò của mình đóng góp như thế nào với nghệ thuật và câu nói của mình ảnh hưởng như thế nào đối với xã hội. Bởi nghề này có sức ảnh hưởng rất lớn đến khán giả, đặc biệt là khán giả trẻ. Mình không thể dạy người đời sống đẹp mà bản thân mình lại sống lọc lừa, độc ác, dửng dưng vô cảm với đồng loại, với nỗi đau của dân tộc... Nghệ sĩ là người đem đến cái đẹp, ca ngợi cái đẹp nên họ phải sống sao cho đẹp, dù biết đó là điều rất khó, đòi hỏi sự phấn đấu không ngừng”.
Về phía khán giả, tự do ngôn luận không đồng nghĩa với quyền xúc phạm. Các bình luận mang tính miệt thị, công kích cá nhân cũng cần được nhìn nhận và xử lý nghiêm theo quy định pháp luật, nhằm xây dựng môi trường mạng lành mạnh, văn minh. Với những anti-fan quá khích, có hành vi bịa đặt thông tin hoặc dùng lời lẽ xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác, nghệ sĩ hoàn toàn có quyền cậy nhờ đến cây gậy pháp lý để bảo vệ mình.
Chẳng hạn Trấn Thành từng khiến anti-fan xanh mặt khi nhờ luật sư làm “ra ngô ra khoai” chuyện họ bịa đặt thông tin anh và một vài nghệ sĩ khác dùng chất cấm. Thay vì đốp chát trên mạng khiến phần thiệt thuộc về mình, việc nhờ pháp luật can thiệp giúp hình ảnh nghệ sĩ trở nên văn minh, bản lĩnh hơn.
Suy cho cùng, mạng xã hội chỉ là tấm gương phản chiếu văn hóa ứng xử của con người. Khi nghệ sĩ và khán giả cùng ý thức được ranh giới của lời nói, cùng lựa chọn đối thoại thay vì đối đầu, thì không gian mạng mới thực sự trở thành nơi kết nối, chứ không phải chiến trường của những cuộc khẩu chiến làm tổn thương cả hai phía.
