Đặc biệt là vào dịp ngày Tết Nguyên đán. Dâng nén hương thơm ngày xuân để tỏ lòng thành kính với thần linh, tổ tiên. Dâng hương cũng giúp con người có thêm niềm tin, thêm điểm tựa về sự bình an và được chia sẻ những điều gần gũi với những người thân yêu đã mất như ông bà, cha mẹ... Dâng hương ngày Tết cũng là để dặn dò con cháu bài học đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" và hướng về nguồn cội.
Chúng ta đã trải qua một năm đầy thử thách, gian nan. Những trận bão đi qua làng mạc, thôn xóm để lại cảnh tượng tan hoang, những trận lở đất, lũ ống, lũ quét là những dấu vết không dễ gì xóa mờ trong tâm hồn. Bao nhiêu cánh đồng hoa màu chìm trong biển nước mang theo cả những giấc mơ dang dở.
Sáng nay, mùa đông đã đi qua, những cơn gió đã bớt lạnh, mùa xuân lại về, mang theo những tia nắng ấm áp đầy niềm tin và hy vọng. Những cánh đồng ngập lũ đã được phù sa bồi đắp, những bông hoa đã bắt đầu nở rộ. Trong nắng non, từng nụ hoa đào e ấp đã bật chồi bung mở, như khẳng định một sức sống mãnh liệt. Trên cánh đồng, mỗi hạt giống được gieo xuống là một hứa hẹn vào những điều tốt đẹp sắp tới, niềm tin vào sự thay đổi luôn rực sáng trong lòng mỗi người. Cảnh vật hồi sinh tạo nên một bức tranh đầy màu sắc của mùa xuân. Thoang thoảng đâu đó mùi trầm hương phảng phất quyện tỏa trong không gian.
Tục thắp hương, dâng hương thờ cúng tổ tiên không chỉ là văn hóa Việt Nam, mà còn là văn hóa của nhiều nước trong vùng Đông Nam Á như: Trung Quốc, Triều Tiên, Nhật Bản… Người Việt ngoài tôn giáo riêng của mình, thì đại đa số các gia đình đều có bàn thờ tổ tiên trong nhà. Đây là một tín ngưỡng rất quan trọng tạo nên bản sắc, văn hóa của người Việt mỗi khi Tết đến, xuân về. Việc thắp hương, dâng hương mùa xuân còn thường xuyên xuất hiện trong các lễ hội để tôn thờ những người có công với đất nước, với quê hương, những anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa, đặc biệt hướng đến cội nguồn dân tộc như những dịp giỗ tổ Hùng Vương.
Hàng năm, những ngày giáp Tết, tôi thường theo bà ra cánh đồng làng, thành kính dâng nén nhang thơm cắm lên phần mộ để tưởng nhớ tổ tiên và những người đã khuất. Nhìn bà quần áo chỉnh tề, vấn khăn mỏ quạ dâng hương lên phần mộ tổ tiên, rì rầm khấn vái, mong được đón rước các cụ về nhà mình cùng các con, cháu đón Tết vui xuân, lòng không khỏi bùi ngùi xúc động.
Đứng giữa đồng làng khói hương nghi ngút, mùi gió, mùi đồng đất đổ ải, mùi cỏ cây mùa xuân quyện lẫn mùi hương trầm thơm ngào ngạt khiến con người thư thái, bình yên. Cái khát khao được trở về cội nguồn dòng tộc những ngày cuối năm luôn thôi thúc, giục giã mỗi chúng ta. Bà bảo, dâng hương tảo mộ những ngày cuối năm cũng như một lễ tạ ơn đặc biệt.
Đã bao thế kỷ trôi qua, tục dâng hương tảo mộ luôn gần gũi và quen thuộc. Dâng hương tảo mộ là hình thức thể hiện sự hiếu thuận và lòng biết ơn của con cháu với các bậc sinh thành. Chúng ta luôn thấu hiểu đạo lý một cách sâu sắc rằng có quá khứ mới có hiện tại và tương lai, có tổ tiên thì mới có các thế hệ hôm nay.
Bà luôn căn dặn con cháu "Sống là nhà, chết là mồ", tảo mộ là sắp xếp, dọn dẹp lại mồ mả cho gọn gàng, tu sửa mộ phần cho tươm tất, sạch đẹp. Dâng hương tảo mộ là một phong tục mang đậm bản sắc văn hóa. Đứng trước mộ phần, mỗi người đều cảm nhận được sự kết nối linh thiêng với tổ tiên, như một dòng chảy ngầm, bền bỉ không dừng nghỉ. Đó là khoảnh khắc để mỗi người tưởng nhớ công ơn sinh thành, dưỡng dục, để lòng mình được thanh thản, nhẹ nhàng.
Tảo mộ phải làm xong trước ngày ba mươi Tết để tổ tiên, ông bà còn kịp sửa soạn về đón giao thừa. Sau phần lễ tạ, bao giờ bà cũng đưa cho tôi một nắm hương để chia đều cho các phần mộ xung quanh. Bà bảo, cháu nhớ chỉ dâng lên một nén nhang hoặc ba nén nhang thôi. Một nén thể hiện cho sự nhất tâm, ba nén thể hiện cho Phật pháp, tuyệt đối kiêng dâng hương số chẵn. Khi dâng hương phải kính cẩn, tâm thành thì sẽ nhận về được sự may mắn, tốt lành.
Sau ngày tảo mộ là lễ cúng tất niên thường được các gia đình tổ chức vào ngày ba mươi Tết với hai mâm cúng, đó là: Dâng cúng gia tiên và dâng cúng thiên địa, vạn vật đất trời, thiên nhiên cây cỏ, bởi người Việt quan niệm cái gì sinh ra cũng đều có linh hồn. Dâng cúng thiên địa gồm đèn, nến, hương hoa, trà quả, trầu cau, bánh trái và rượu trắng để cầu cho một năm hanh thông, thuận buồm, xuôi gió, giúp con người vượt qua thiên tai, dịch bệnh và đem đến những điều tốt lành.
Tôi rời làng từ năm học hết cấp ba. Mỗi lần trở về lại nhớ những ngày Tết xa xưa, khi ấy tôi còn là một đứa trẻ, luôn háo hức chờ đợi đến thời khắc giao thừa để được theo chân bà lên chùa làm lễ dâng hương. Những bước chân nhỏ bé lọt thỏm trên đường làng gập ghềnh đá sỏi, nhưng lòng thì tràn ngập niềm vui và sự kính trọng với Đức Phật, tổ tiên. Bà tôi, trước đình làng, đôi tay run run châm nén hương thơm, đôi mắt ánh lên niềm hy vọng. Giây phút thiêng liêng, đầy ý nghĩa ấy luôn in đậm trong ký ức của tôi.
Mồng một năm nào mâm cỗ Tết cũng được cha mẹ tôi chuẩn bị chu đáo với những món ăn truyền thống. Những bông hoa tươi thắm quyện trong khói hương trầm lan tỏa khắp thư phòng mang đến cảm giác bình yên, thanh tịnh. Tất cả con cháu đứng trước ban thờ tổ tiên, bày tỏ lòng thành kính, biết ơn đối với những người đã khuất. Với ông bà tôi, dâng hương mồng một không chỉ là một nghi lễ mang tính hình thức, mà còn là dịp để gia đình sum vầy, chia sẻ những câu chuyện, những kỷ niệm quý giá của một năm đã qua, cảm nhận sự ấm áp, gần gũi của con, cháu trong một sáng mùa xuân năm mới.
Lễ cúng đồng hay còn gọi là lễ tạ ơn cánh đồng không biết có từ khi nào. Có nơi tạ ơn cánh đồng vào cuối năm, tạ ơn một năm mưa thuận, gió hòa, tạ ơn những người đã khuất, tạ ơn những thần linh cai quản xứ này cho những linh hồn được siêu sinh tịnh độ. Có nơi như làng tôi lại cúng đồng vào đầu năm mới, cầu mong không còn bão, lũ đi qua, người làng được an lành, hạnh phúc và may mắn. Dâng hương cánh đồng cũng là tưởng nhớ về cội nguồn, nơi nuôi ta lớn lên và trưởng thành, lời nhắc nhở về những giá trị vĩnh cửu của ông bà ta.
Dâng hương là một việc làm vô cùng quan trọng đối với người Việt, đặc biệt là vào các dịp lễ, Tết và các ngày giỗ lạt, tảo mộ. Dâng hương cũng là một cách chỉ hành động cung kính để lòng thành kính với tổ tiên, dòng tộc. Theo Phật giáo: Nhang, trầm, nến thơm, đi kèm với đèn, hương, hoa trái, nước sạch là chứng minh được cái tâm sáng với Đức Phật. Với những người đã khuất bóng, người ta tin rằng, dâng hương sẽ kết nối được tinh thần, làm cho con người ấm áp, tự tin hơn trong cuộc sống. Chúng ta có thể thấy rằng, dâng hương rất quan trọng, có giá trị tinh thần, thể hiện lòng thành kính với bề trên, giúp tâm hồn được thanh tịnh, ấm áp trong những ngày xuân.
Một mùa xuân nữa lại về, những giai điệu mùa xuân đã và đang ngân vang trên phố phường nơi mỗi bước ta đi. Nghe đâu đây những giọt mưa xuân đang rơi tí tách trên cành đào hé nụ, bên khung cửa nhà ai đã thoảng mùi hương trầm bay theo gió nhẹ, những ca từ của bài hát "Lắng nghe mùa xuân" về của nhạc sĩ Dương Thụ đang đắm chìm trong những hạt mưa như rắc bụi của mùa xuân: "Giọt mưa nào rơi thật êm trên phố phường. Mùi hương nào thơm thật thơm trong gió thoảng. Và anh đợi em, đợi em như đã hẹn…".
Vâng, một mùa xuân nữa đang đến thật gần.
