Một người thơ muốn “tinh quặng thành vàng”

Mấy năm gần đây, tôi nhận được khá nhiều tập thơ, nhất là những tập thơ đang được dư luận cho là cách tân, đổi mới. Tôi là người yêu thơ và cũng muốn góp đôi lời về những ý kiến cho rằng thơ đang "lệch chuẩn", đang xa rời bạn đọc.

Thực ra, trong bất cứ lĩnh vực nào, lao động sáng tạo luôn là sự đổi mới, là sự khổ luyện. Người ta thường nói: Khổ luyện mới thành tài.

Trong lĩnh vực văn chương nghệ thuật, nhất là nghệ thuật thơ, tôi thiển nghĩ những người có năng khiếu về thơ, nói đúng hơn là phải có tài thơ thì mới trở thành nhà thơ đích thực, nếu không có yếu tố quan trọng hàng đầu này thì dù khổ luyện đến mấy cũng khó mà trở thành tài thơ, trở thành nhà thơ đích thực.

Cũng là tình cờ, tôi gặp người thơ Hoàng Liên Sơn tại nhà một người bạn. Nhìn Sơn, tôi ngờ ngợ như gặp ở đâu rồi. Thì ra Hoàng Liên Sơn đã được giải ba cuộc thi "Tác phẩm tuổi xanh", giai đoạn hai gọi là cuộc thi "Tầm nhìn thế kỷ" do Báo Tiền Phong tổ chức, thời tôi còn làm Tổng biên tập.

Bìa tập thơ mới của tác giả Hoàng Liên Sơn.
Bìa tập thơ mới của tác giả Hoàng Liên Sơn.

Hoàng Liên Sơn tặng tôi mấy tập thơ, trong đó có tập "Chuông gió" (Nhà xuất bản  Hội Nhà văn, 2015) và sau đó gửi tôi một tập thơ mới in, tập "Quyền tỏa sáng" (Nhà xuất bản Thanh Niên, 2018).

Dạo trước, tôi đọc ở đâu đó hai câu thơ và thấy thích:

Sự mất ngủ của tôi ơi
Tiếng chuông gió ngoài hiên lanh canh đáp lời ...
Hóa ra, đó là hai câu trong bài thơ "Tiếng gọi" của Hoàng Liên Sơn in trong tập "Chuông gió".

Thú thực, vì bận cho cuốn tiểu thuyết mới sắp xuất bản nên tôi chỉ đọc qua hai tập thơ của Hoàng Liên Sơn gửi tặng, rồi để đó. Hôm mới đây, người bạn tôi hỏi đã đọc xong hai tập thơ chưa, viết cho mấy lời nhận xét, tôi ngớ ra, nên về nhà đọc lại. Hóa ra, đọc kỹ mới thấy nhiều bài, nhiều câu trong đó tôi thích và nhận ra một điều là người thơ này rất trăn trở, tâm huyết với thơ, quyết làm mới thơ, nói như nhà thơ Paul Nguyễn Hoàng Đức trong bài viết về tập thơ "Quyền tỏa sáng" (in ở phần sau tập thơ): Thơ  Hoàng Liên Sơn "Tìm ý nghĩa cuộc sống trong ký sự" và "Muốn tinh quặng thành vàng".

Bây giờ tôi mới biết Hoàng Liên Sơn học chuyên toán, vốn là sinh viên Đại học Bách Khoa, tham gia thành lập Hội thơ Facebach. Bách tức là Bách Khoa.

Thời đó, có nhiều sinh viên Bách Khoa làm thơ, dự thi thơ Tác phẩm tuổi xanh. Trong đó có một sinh viên được giải nhất cuộc thi mà tôi thích là Đỗ Huy Chí. Nhiều câu thơ của Đỗ Huy Chí đến nay tôi vẫn thuộc lòng: "Cái thời bỏ túi viên bi/ Đã cho nhau đấy, có khi lại đòi/ Em và bè bạn và tôi/ Mặt trăng có mắt, mặt trời có râu..."

Trở lại với thơ Hoàng Liên Sơn, chất liệu cuộc sống hàng ngày đầy ắp trong từng câu, từng chữ, từng bài. Đọc thơ Hoàng Liên Sơn, tôi hiểu cuộc sống, hiểu cuộc đời hơn là cảm nhận cuộc đời. Tôi thấy Hoàng Liên Sơn rất tự tin trong thơ, trong sự làm mới thơ.

Tôi đồng tình với nhà thơ Paul Nguyễn Hoàng Đức khi ông viết "Đọc thơ Hoàng Liên Sơn, ta thấy, anh luôn dựa vào hiện thực cuộc đời, ngay cả những sinh hoạt trực tiếp trong gia đình để phát hiện ra những nguyên lý, những điều cao cả hay ý nghĩa cuộc sống".

Hình như đó là xu hướng của những người làm thơ cách tân, đổi mới bây giờ chăng?!

Những câu thơ như:

...Em là cây dễ lay

Nhưng khó đốn ...

...Thương con có một người cha

Keo kiệt và khắc nghiệt ...

(Bên ấy)

...Sự thông minh và chăm ngoan đòi quyền tỏa sáng

Bố mẹ nào có thể chối từ đây? (Quyền tỏa sáng)

...Quặn thắt

Mình trải đủ một đời trong một lát bên nhau

(Một lát - một đời)

...Anh muốn hỏi thêm em gì nữa

Bớt chữ "yêu" đi rồi em sẽ trả lời

(Ngờ ngợ)

Dù lối đi gập ghềnh

Có bước đều, có bay, có nhảy

Em ơi, đến nhé!

Anh đã nghe vâng

Tiếng vâng như thêm một dấu huyền

(Ngôi nhà)

...Mình anh biết

Vì sao áo anh sờn vừa dáng vết răng

Chỉ chỗ sơn biết

Đã giúp em kìm được những gì (Chế độ riêng tư)

Tôi thiển nghĩ, nhiều câu thơ, nhiều bài thơ của Hoàng Liên Sơn như tôi vừa dẫn dụ ở trên đúng là có ý tưởng, có cách nhìn khá tinh tế nhưng hình như cảm xúc trong nhiều bài thơ của Hoàng Liên Sơn chưa theo kịp với ý tưởng. Mà trong thơ, ấy là tôi nói những bài thơ hay, cảm xúc và ý tưởng phải hòa quyện. Ý tưởng nẩy sinh khi cảm xúc dâng trào, mới tạo nên sự đồng điệu trong tâm hồn của người làm thơ và người đọc thơ. Thơ là điệu tâm hồn đến với những tâm hồn đồng điệu.

Tôi thích những câu thơ như thế này của Hoàng Liên Sơn:

...Anh phủi giúp mãi chi một cánh nhỏ hoa đào

Bám hờ trên áo

Không chỉ mùi hương thơm của tóc

Hương đào thơm đang ở quá gần ...

...Mai này

Khi mùa đào đi qua

Dải đất dưới chân ta sẽ trở thành thỏi socola vĩ đại

Anh có về phủi bụi áo ai không? (Vườn đào chiều cuối năm)

Những câu thơ vừa tinh tế, vừa nhiều cảm xúc hài hòa, làm xúc động người đọc.

Hình như Hoàng Liên Sơn cũng như nhiều người làm thơ cách tân, đổi mới bây giờ không muốn thơ là "Một ngôi đền thiêng" như ông cha mình thường nói, mà là một quảng trường ồn ào, náo nhiệt hay như "Một ngôi nhà", ngôi nhà thân thiết, luôn mở rộng cửa với mọi người...Không biết có đúng vậy không?!

"Thế nào là chữ nghĩa kỳ khu? Hãy đọc kỹ từng chữ: mãi, một, nhỏ, bám hờ và tự hỏi tại sao lại là chữ ấy chứ không phải chữ khác ..." - Chính Hoàng Liên Sơn đã viết như vậy khi tự bình một bài thơ của mình, bài "Vườn đào chiều cuối năm". Mới thấy tác giả trăn trở rất nhiều, từng câu, từng chữ trong những bài thơ của mình. Ấy là người thơ Hoàng Liên Sơn đang muốn tự mình "Tinh quặng thành vàng" như nhà thơ Paul Nguyễn Hoàng Đức đã viết chăng?

Xưa nay tôi vẫn thường nghĩ rằng làm thơ không phải là một nghề. Ông cha mình coi thơ như một Ngôi đền thiêng không phải là không có lý.

Người ta chỉ có thể tinh quặng thành vàng khi trong quặng đó có những hạt vàng, dù là những hạt vàng rất nhỏ.

Người làm thơ cũng vậy, phải có năng khiếu về thơ, nếu không nói là tài thơ, thì mới trở thành nhà thơ đích thực, tôi thiển nghĩ vậy!

Viết tại nhà vườn, 3-2019

Dương Kỳ Anh

Các tin khác

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Sáng nay bất chợt nhìn lên cây vối trồng ở góc vườn cũng đã hơn chục năm kể từ khi mình xây ngôi nhà này. Thấy vối cựa mình thức giấc, tự bứng mình ra khỏi những trầm tư mùa cũ để thắp lên mùa hoa mới. Cả vòm cây như được khoác một tấm áo bông trắng ngà, nhẹ nhàng và xốp mịn. Hoa vối nở bung, tỏa ra những sợi nhụy dài thanh mảnh, rập rờn trong gió như vũ điệu chào đón bình minh. Tôi bỗng nhớ về những mùa vối quê nhà dẫu bây giờ đã là xa ngái...

Nụ cười Mai Đức Chung

Nụ cười Mai Đức Chung

Có lẽ, Anh hùng Lao động Mai Đức Chung là huấn luyện viên (HLV) bóng đá đặc biệt nhất mà tôi từng biết. Đặc biệt không chỉ bởi ông gắn với những hoàn cảnh đặc biệt, giành được nhiều thành tích đặc biệt, mà còn bởi nụ cười hiền từ của ông.

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Có nguồn gốc từ Địa Trung Hải, được trồng cách đây hàng nghìn năm, ô-liu là loại cây có sức sống đặc biệt bền bỉ, có thể sinh trưởng trên những vùng đất khô cằn, sỏi đá, chịu được nắng nóng, có thể sống tới cả ngàn năm. Người ta vẫn kể, dù đã bao cuộc chiến tranh đi qua, nhiều cây ô-liu cổ xưa ở Hy Lạp, Palestine, Italia đến nay vẫn ra hoa kết trái. Hình như càng khắc nghiệt, cây càng vững chãi.

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Lâu nay, đã thấy ít người nhắc đến thần tượng của giới trẻ như giai đoạn trước. Có sự biến đổi nào chăng? Thật ra, không phải như thế mà bởi giới trẻ hôm nay có quá nhiều tấm gương, quá nhiều mục tiêu để phấn đấu. Từ tấm gương dũng cảm cứu người trong hoạn nạn đến tấm gương trong học tập, nghiên cứu, vượt lên nghịch cảnh... Đôi khi, chỉ cần người trẻ nhận ra một nhân vật tốt ngay chính ở khu phố, xóm, bản... của mình để học tập, phấn đấu theo đã là một tín hiệu tích cực trong xã hội. Thần tượng nào có xa vời!

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Tin vui cho khán giả yêu thích môn nghệ thuật thứ 7. Cục Điện ảnh vừa lên tiếng khuyến khích sản xuất và phát hành những bộ phim giàu giá trị nhân văn, phản ánh đời sống xã hội và góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện. Điều này đồng nghĩa với việc sau nhiều năm các nhà làm phim kiên trì "giáo dục" người xem bằng ma quỷ, vong nhập, xác sống, bùa ngải, nhà hoang, thẩm mỹ viện âm phủ, bệnh viện âm phủ, chung cư âm phủ và có lẽ trong tương lai không xa là cả trạm thu phí âm phủ, chúng ta đã chú trọng hơn đến xây dựng con người nhân văn.

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Trong sáng tác thơ, hình ảnh không chỉ là phương tiện trang trí cho câu thơ, mà là một trong những yếu tố cốt lõi làm nên tứ thơ, cảm xúc thơ và sức ám ảnh của bài thơ.

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Vừa qua, Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh đã tổ chức tọa đàm "Diện mạo văn chương ở đô thị quốc tế" trong khuôn khổ của trại sáng tác hằng năm. Sau sáp nhập, TP Hồ Chí Minh mở rộng không chỉ về địa giới hành chính, mà còn là sự hợp lưu của nhiều dòng chảy văn chương mang phong vị riêng biệt. Nhưng câu chuyện "diện mạo văn chương" thời kỷ nguyên số lại là câu chuyện chẳng hề dễ dàng.

Cảm thức vũ trụ của người xưa trong truyền thuyết thời Hùng Vương

Cảm thức vũ trụ của người xưa trong truyền thuyết thời Hùng Vương

Truyền thuyết thời Hùng Vương là tấm bản đồ tư duy vũ trụ quan độc đáo của người Việt cổ. Người xưa nghĩ về trời đất, về sự sống bằng những câu chuyện kể sinh động. Họ quan niệm vạn vật đều có linh hồn, sống và chết chỉ là một sự chuyển hóa. Và con người luôn ở vị trí trung tâm, vừa kiến tạo vừa gìn giữ sự hài hòa với thiên nhiên.

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Từ hơn một thế kỷ trước, cụ Nguyễn Đình Khánh một người con của làng Lai Xá (Hà Nội) đã sớm tiếp cận nghề nhiếp ảnh, mở hiệu ảnh Khánh Ký nổi tiếng trên phố Hàng Da. Cụ đã truyền nghề cho nhiều người cùng làng, tạo nên một cộng đồng thợ ảnh đông đảo, đưa Lai Xá trở thành cái nôi của nghề nhiếp ảnh Việt Nam.

Sách lá - kho tri thức quý của người Khmer

Sách lá - kho tri thức quý của người Khmer

Cũng như các dân tộc khác trên thế giới, từ xa xưa người Khmer ở Nam Bộ đã biết cách khắc chữ trên đá, các nguyên liệu khác để ghi chép kinh nghiệm sống, tri thức các lĩnh vực sản xuất, văn hóa, lời dăn dạy của tín ngưỡng, tôn giáo cho thế hệ sau...

Đánh thức khát vọng sáng tạo của tuổi trẻ

Đánh thức khát vọng sáng tạo của tuổi trẻ

Mạng xã hội bàn tán về đề thi THPT môn Ngữ văn, về câu 1 viết đoạn văn nghị luận xã hội. “Nước Mỹ có Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk... với những phát minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới. Từ gợi dẫn trên, với tư cách người trẻ, anh/chị hãy viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trả lời câu hỏi: Làm thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”?

Sống động dấu tích kẻ Mơ

Sống động dấu tích kẻ Mơ

Thăng Long xưa được gắn với từ Kẻ Chợ (“Kẻ” là từ chung chỉ một vùng đất và dân cư trù phú). Kinh đô lại có nhiều kẻ nhỏ, như: Kẻ Vẽ, kẻ Mơ, kẻ Chèm, Kẻ Mọc, Kẻ Cót... Từ xưa, phía đông nam thành Thăng Long là một vùng đất rộng lớn có tên là Cổ Mai (tên nôm là Kẻ Mơ), bao gồm các làng Hoàng Mai, Tương Mai, Mai Động, Hồng Mai. Đến đời Tự Đức (1848 - 1883), vì kỵ húy nên đổi Hồng Mai thành Bạch Mai.

Trăm năm chợ “chảnh”

Trăm năm chợ “chảnh”

Trong ký ức của thị dân Sài thành có một khu vực đặc biệt mà hễ nhắc đến nó, người ta nhớ ngay đến ngôi chợ bao đời mang danh chợ “chảnh”. Đến năm 2026 này, ngôi “chợ nhà giàu” ấy đã bước sang tuổi 100.

Sáng tạo như một hành vi vũ trụ

Sáng tạo như một hành vi vũ trụ

Một buổi sáng tháng 9 năm 2015, các máy dò LIGO ghi nhận tiếng của hai hố đen sáp nhập từ 1,3 tỷ năm ánh sáng. Sự kiện ấy chứng minh rằng vũ trụ vận hành bằng những dao động vô hình, khác hẳn với những khối vật chất rắn chắc.

Những địa danh bất tử trong bài thơ Tây Tiến

Những địa danh bất tử trong bài thơ Tây Tiến

Khu Di tích lịch sử lưu niệm Trung đoàn 52 Tây Tiến được xây dựng trên đồi Nà Bó, phường Mộc Châu, tỉnh Sơn La. Từ khi khánh thành năm 2016 đến nay, nơi đây đã trở thành điểm đến tham quan, tri ân, tưởng nhớ đến những người lính năm xưa đã ngã xuống vì Tổ quốc...

Xôn xao mái phố phía đông kinh thành

Xôn xao mái phố phía đông kinh thành

Cuối thế kỷ XIX, người Pháp phá dỡ bức tường thành phía Đông thành Thăng Long, và lấp đi con hào chạy dọc tường thành, tạo ra một con đường mới dài hơn 1.200m, chính là phố Phùng Hưng (Hà Nội) ngày nay.

Cố họa sĩ Trần Nguyên Dũng: Trong thế giới của ký ức

Cố họa sĩ Trần Nguyên Dũng: Trong thế giới của ký ức

Khi còn ở dương thế, Trần Nguyên Dũng là một họa sĩ trầm lặng, luôn là người lắng nghe trong mọi cuộc vui. Tại triển lãm “Những ngày thảnh thơi”, hội họa sẽ kể những câu chuyện về thế giới nội tâm đầy sắc màu của ông...