Một cú “bẻ lái” sau 20 năm

Sau gần hai thập niên đàm phán đứt nối, Liên minh châu Âu (EU) và Ấn Độ ngày 27/1 đã tuyên bố hoàn tất một hiệp định thương mại tự do (FTA). Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi gọi đây là “mẹ của mọi thỏa thuận”, coi đó như một cú hích có tính biến đổi đối với không gian kinh tế chung giữa hai bên.

Nếu chỉ nhìn ở bề mặt “giảm thuế – mở cửa”, có lẽ sẽ bỏ lỡ điều đáng nói hơn: thỏa thuận EU - Ấn xuất hiện đúng lúc thương mại toàn cầu đang trở nên đỏng đảnh. Thuế quan có thể thay đổi theo chu kỳ chính trị; chuỗi cung ứng bị thử thách bởi xung đột, gián đoạn vận tải và cạnh tranh trợ cấp; còn công nghệ chiến lược ngày càng bị đặt vào vùng “nhạy cảm” của an ninh quốc gia. Bởi vậy, đây là một thỏa thuận thương mại, nhưng được chốt trong thời kỳ mà thương mại đã mang dáng dấp của địa chính trị.

Một cú “bẻ lái” sau 20 năm -0
Một hiệp định thương mại lớn được kỳ vọng tạo ra chiếc “neo ổn định” mới trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều bất định.  Ảnh: M.C

Quy mô của thỏa thuận được chính New Delhi nhấn mạnh: bao trùm khoảng 25% tổng sản phẩm toàn cầu và một phần ba thương mại thế giới. Thương mại EU–Ấn Độ đạt khoảng 136,5 tỷ USD trong năm tài khóa kết thúc tháng 3/2025. Ở chiều ngược lại, Hội đồng châu Âu cho biết, riêng năm 2024, kim ngạch thương mại hàng hóa EU–Ấn Độ đã vượt mốc 120 tỷ euro, trong đó EU nhập khẩu 71,4 tỷ euro và xuất khẩu 48,8 tỷ euro.

Những con số này đủ để thấy: đây không phải một thỏa thuận chuyên biệt cho một số lĩnh vực hay mang tính biểu tượng, mà là một sự kiện có khả năng tạo dịch chuyển thực chất trong cấu trúc thương mại giữa hai không gian kinh tế lớn.

Hành trình của FTA này dài và dài theo cách phản ánh sự va chạm mô hình. EU, với thế mạnh công nghiệp - dịch vụ chất lượng cao và hệ tiêu chuẩn hóa chặt chẽ, thường muốn những hiệp định “sâu”, đặt nặng quy tắc về dịch vụ, bảo hộ sáng chế, tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường và cơ chế giải quyết tranh chấp.

Ấn Độ, nền kinh tế lớn nhưng vẫn mang bản năng bảo hộ ở nhiều lĩnh vực “xương sống”, lại quen với cách mở cửa có điều kiện, theo nhịp độ tự mình kiểm soát. Vì thế, gần 20 năm đàm phán là một chuỗi “tiến – lùi”, khi mỗi vòng thương lượng đều chạm vào lợi ích nhạy cảm của cả hai phía, từ mức thuế các ngành mũi nhọn đến những điều khoản “phi thuế quan” vốn quyết định ai được hưởng lợi thật sự sau khi ký.

Vậy vì sao nút thắt được gỡ vào đúng thời điểm này? Giới chuyên gia cho rằng thỏa thuận EU–Ấn là một phần của làn sóng các nền kinh tế tìm cách giảm mức độ lệ thuộc vào Mỹ trong bối cảnh môi trường thuế quan tăng và khó đoán dưới chính quyền Tổng thống Donald Trump. Cần hiểu đúng: đây không phải “chọn phe”, mà là phản ứng quản trị rủi ro. Khi chi phí bất định tăng, các cực kinh tế có xu hướng mở thêm cửa với những đối tác lớn để tạo dư địa lựa chọn, giảm áp lực nếu một thị trường hoặc một cơ chế chính sách bỗng trở nên bất lợi. Thương mại, trong logic này, không chỉ là nơi tối đa hóa lợi ích, mà là nơi tối thiểu hóa rủi ro.

Nhưng bối cảnh bên ngoài chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ là sự chuyển dịch trong tư duy: thương mại không còn được đóng khung là “mua – bán”, mà là “xây khả năng chịu đòn”. Trước khi FTA được tuyên bố hoàn tất, EU và Ấn Độ đã chuẩn bị các mảnh ghép về công nghệ và chuỗi cung ứng. Ngày 23/11/2023, Ủy ban châu Âu (EC) công bố việc EU và Ấn Độ ký thỏa thuận về bán dẫn, hướng tới xây dựng chuỗi cung ứng bán dẫn vững chắc và thúc đẩy đổi mới.

Cùng thời điểm, Bộ Ngoại giao Ấn Độ cũng thông tin thỏa thuận bán dẫn trong khuôn khổ Hội đồng Thương mại và Công nghệ, nhấn mạnh các nội dung như nghiên cứu – đổi mới, phát triển nhân lực, đối tác công nghiệp và chia sẻ thông tin thị trường. Đây là “đường băng” quan trọng: khi các mảnh ghép công nghệ đã được đặt lên bàn, một FTA không còn chỉ là chuyện thuế suất, mà là cách hai bên dựng một hành lang hợp tác dài hạn cho các ngành then chốt.

Chính trong “điểm giao” giữa thương mại và công nghệ, FTA EU–Ấn mang dáng dấp của một gói an ninh kinh tế. Nó không thể chỉ được đọc như câu chuyện hải quan, mà còn như nỗ lực giảm phụ thuộc và tăng khả năng dự phòng cho các mắt xích then chốt. EU cần một đối tác quy mô lớn để đa dạng hóa chuỗi cung ứng; Ấn Độ cần thêm công nghệ, vốn và thị trường để nâng cấp công nghiệp và dịch vụ. Khi hai nhu cầu ấy gặp nhau, thương mại trở thành công cụ tổ chức lại rủi ro: vừa mở cửa, vừa dựng các “lan can” thể chế để bảo đảm rằng mở cửa không đồng nghĩa bị tổn thương.

Những chi tiết kỹ thuật của đàm phán giúp nhìn rõ hơn logic chính sách. Với EU, một trong những nút thắt lâu nay là thị trường ôtô của Ấn Độ. Reuters ngày 25/1 dẫn nguồn cho biết, Ấn Độ dự kiến hạ thuế nhập khẩu ôtô từ mức 70%–110% xuống 40% ngay lập tức cho một số lượng giới hạn xe động cơ đốt trong có giá trên 15.000 euro, sau đó giảm dần về 10% theo thời gian; xe điện được loại trừ khỏi việc cắt giảm trong 5 năm đầu để bảo vệ đầu tư nội địa.

Nếu đúng như thiết kế này, Ấn Độ vừa tạo tín hiệu “mở cửa đủ mạnh” để hấp dẫn doanh nghiệp châu Âu, vừa giữ được khoảng đệm chính sách để ngành xe điện nội địa không bị “sốc” trong giai đoạn đầu. Ở chiều ngược lại, EU cũng chấp nhận “nhịp độ Ấn Độ” vì lợi ích dài hạn. Thị trường Ấn Độ đủ lớn để trở thành khoản đặt cược chiến lược, nhất là khi tiêu dùng và công nghiệp cùng đi lên. Việc mở thêm cánh cửa tại Ấn Độ giúp doanh nghiệp châu Âu có thêm lựa chọn trong bối cảnh rủi ro phi thương mại gia tăng ở nhiều nơi.

Còn với Ấn Độ, FTA có thể giúp bù trừ phần nào tác động của môi trường thuế quan cao hơn từ Mỹ và mở thêm lực kéo xuất khẩu vào châu Âu – thị trường giàu, ổn định và có sức hấp thụ lớn. Dù vậy, cần nhấn mạnh để tránh ảo tưởng: “kết thúc đàm phán” chưa đồng nghĩa “ký là xong”. Thỏa thuận còn phải trải qua giai đoạn rà soát pháp lý có thể kéo dài tới 6 tháng sau đó mới tiến tới ký kết và triển khai đầy đủ dự kiến trong vòng một năm. Khoảng thời gian ấy là nơi các chi tiết định đoạt: rào cản phi thuế quan, tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế giải quyết tranh chấp, cũng như tiến trình phê chuẩn nội bộ.

Với EU, các hiệp định lớn thường phải đi qua nhiều tầng thẩm định và đồng thuận; với Ấn Độ, sức ép bảo vệ ngành nhạy cảm cũng luôn hiện diện. Nói cách khác, thách thức lớn tiếp theo không phải là “đàm phán có xong không”, mà là “thực thi có đi đến nơi đến chốn không”. Vì thế, giá trị thật của sự kiện nằm ở thông điệp chiến lược hơn là ở một vài dòng thuế. EU và Ấn Độ đang phát đi tín hiệu rằng hai nền kinh tế với khác biệt mô hình sâu sắc vẫn có thể tìm ra mẫu số chung, khi ưu tiên “sức chống chịu” được đặt ngang với tăng trưởng.

Nếu FTA đi vào thực chất, nó có thể trở thành một trong những chiếc “neo ổn định” mới của thương mại toàn cầu: không tuyệt đối, không hoàn hảo, nhưng đủ lớn để tạo thêm lựa chọn trong một thế giới mà bất định ngày càng trở thành trạng thái thường trực.

Đặng Hà

Các tin khác

COP31: Thế giới khẩn trương thúc đẩy hành động ứng phó biến đổi khí hậu

COP31: Thế giới khẩn trương thúc đẩy hành động ứng phó biến đổi khí hậu

Trong bối cảnh thế giới đang phải đối mặt với nhiều cuộc khủng hoảng đan xen, từ xung đột vũ trang, lạm phát gia tăng đến những bất định do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra, các nhà lãnh đạo Liên hợp quốc (LHQ) và đại diện chính phủ nhiều nước nhấn mạnh sự cần thiết phải duy trì ưu tiên đối với vấn đề khí hậu.

Bài toán bảo vệ bí mật công nghệ nhìn từ cuộc điều tra tại Nvidia

Bài toán bảo vệ bí mật công nghệ nhìn từ cuộc điều tra tại Nvidia

Hội đồng quản trị Tập đoàn công nghệ Nvidia mới đây cho biết đã mở cuộc điều tra độc lập sau khi xuất hiện thông tin Giám đốc điều hành Jensen Huang có thể là mục tiêu của tình báo nước ngoài. Vụ việc đặt ra câu hỏi về cách Mỹ bảo vệ công nghệ chiến lược khi những thông tin này nằm trong tay doanh nghiệp tư nhân.

Mỹ mở rộng phong tỏa Iran, nguy cơ xung đột quân sự leo thang

Mỹ mở rộng phong tỏa Iran, nguy cơ xung đột quân sự leo thang

Mỹ đang mở rộng chiến dịch phong tỏa Iran, từ các cảng biển sang các tuyến vận tải đường bộ và khu vực biển Caspi, nhằm siết chặt nguồn cung vũ khí, công nghệ và tài chính của Tehran. Động thái diễn ra trong bối cảnh căng thẳng tại eo biển Hormuz tiếp tục gia tăng, các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại và mục tiêu quân sự diễn ra liên tiếp, trong khi những nỗ lực ngoại giao vẫn chưa tạo được đột phá.

Châu Âu chao đảo trước làn sóng đe dọa đánh bom giả mạo

Châu Âu chao đảo trước làn sóng đe dọa đánh bom giả mạo

Mới đây, một số tòa soạn báo chí và đài truyền hình tại Ireland và Bulgaria đã nhận được những lời đe dọa đánh bom qua thư điện tử. Đến nay, dù chưa có bất kỳ thiết bị nổ nào được tìm thấy, sự việc đã làm dấy lên những lo ngại sâu sắc trong giới chức châu Âu về một chiến dịch "chiến tranh lai" tinh vi, được thiết kế nhằm gây bất ổn và gieo rắc nỗi sợ hãi trong lòng xã hội phương Tây.

Báo động toàn cầu vấn đề thiếu vận động ở thanh thiếu niên

Báo động toàn cầu vấn đề thiếu vận động ở thanh thiếu niên

Theo tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tổng Giám đốc Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trong 15 năm qua, thế giới hầu như không đạt được tiến bộ nào trong việc khuyến khích thanh thiếu niên vận động, trong đó các em gái là nhóm bị tụt lại xa nhất. Ông Ghebreyesus khẳng định, giải pháp không nằm ở việc yêu cầu thanh thiếu niên phải nỗ lực hơn.

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Những tác động từ Trung Đông đến thương mại toàn cầu

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Những tác động từ Trung Đông đến thương mại toàn cầu

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ ngày 3/11 đã giúp đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện, chấm dứt thế đa số của đảng Cộng hòa tại Quốc hội. Kết quả này được dự báo sẽ tác động sâu rộng đến chính sách đối ngoại và kinh tế của chính quyền Tổng thống Donald Trump, từ chiến sự Mỹ - Iran, tình hình Ukraine đến thương mại toàn cầu và ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI).

Khi tiện ích công nghệ trở thành lỗ hổng an ninh tại châu Âu

Khi tiện ích công nghệ trở thành lỗ hổng an ninh tại châu Âu

Chỉ bằng cách điều khiển nhiệt độ các hệ thống làm lạnh từ xa, tin tặc đã gây thiệt hại lớn cho hàng loạt siêu thị châu Âu. Những cuộc tấn công này không chỉ phơi bày lỗ hổng công nghệ mà còn đặt ra câu hỏi về khả năng bảo vệ chuỗi cung ứng thực phẩm trước các mối đe dọa an ninh mạng ngày càng phức tạp.

Những lá phiếu giữa kỳ và dư địa chính sách Mỹ

Những lá phiếu giữa kỳ và dư địa chính sách Mỹ

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 sẽ quyết định quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ trong hai năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump. Khi chi phí sinh hoạt trở thành mối quan tâm hàng đầu của cử tri, cuộc đua cũng đặt ra câu hỏi về khả năng chuyển tăng trưởng kinh tế thành những cải thiện thiết thực trong đời sống.

Hé mở cơ hội ngoại giao giữa bóng đen xung đột Mỹ - Iran

Hé mở cơ hội ngoại giao giữa bóng đen xung đột Mỹ - Iran

Các nỗ lực tiếp xúc thông qua trung gian Qatar đang mở ra cơ hội ngoại giao mới giữa Mỹ và Iran, trong bối cảnh hai bên vẫn duy trì lập trường cứng rắn và chuẩn bị cho khả năng xung đột quân sự tái bùng phát. Bất đồng về các điều kiện đàm phán, chương trình hạt nhân và quyền kiểm soát eo biển Hormuz tiếp tục là những trở ngại lớn đối với triển vọng đạt được thỏa thuận.

Nga–châu Phi: Khi hợp tác kinh tế trở thành ưu tiên chiến lược

Nga–châu Phi: Khi hợp tác kinh tế trở thành ưu tiên chiến lược

Không chỉ củng cố những mối quan hệ chính trị và an ninh truyền thống, Nga đang tìm cách tạo dựng ảnh hưởng lâu dài tại châu Phi thông qua thương mại, năng lượng và công nghệ. Hội nghị thượng đỉnh tại Moskva cho thấy bước chuyển đáng chú ý trong định hướng hợp tác giữa hai bên.

Những ưu tiên cấp thiết nhìn từ Hội nghị Ngoại trưởng G20

Những ưu tiên cấp thiết nhìn từ Hội nghị Ngoại trưởng G20

Hội nghị Ngoại trưởng Nhóm các nền kinh tế lớn (G20) tại Atlanta, Mỹ, dự kiến khép lại ngày 31/10 (giờ địa phương) với tuyên bố của nước chủ trì thay cho thông cáo chung. Bất đồng về Ukraine, Trung Đông và chính sách thương mại tiếp tục cản trở đồng thuận, trong khi sức ép lên năng lượng, lương thực và chuỗi cung ứng đòi hỏi các bên tìm hướng phối hợp.

Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí cuộc chiến Mỹ - Israel nhằm vào Iran đã tăng lên ít nhất 47,1 tỷ USD, theo báo cáo mới nhất của Lầu Năm Góc gửi Quốc hội Mỹ. Con số này vượt xa các dự báo trước đó, làm dấy lên lo ngại về khả năng duy trì chiến dịch quân sự, gây thêm sức ép đối với ngân sách liên bang và trở thành bất lợi chính trị đối với Tổng thống Donald Trump trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Israel với những phép tính liên minh hậu bầu cử

Israel với những phép tính liên minh hậu bầu cử

Kết quả kiểm phiếu mới nhất của cuộc bầu cử Quốc hội Israel tiếp tục cho thấy chưa khối chính trị nào giành được đa số cần thiết để thành lập chính phủ. Trong khi các bên bắt đầu thăm dò khả năng hợp tác, Tổng thống Isaac Herzog kêu gọi lãnh đạo các chính đảng giữ tinh thần cởi mở nhằm tránh phải tổ chức một cuộc bầu cử khác.

Nỗ lực ngoại giao trước leo thang căng thẳng Mỹ-Iran

Nỗ lực ngoại giao trước leo thang căng thẳng Mỹ-Iran

Các bộ trưởng và quan chức an ninh cấp cao từ Pakistan, Arab Saudi và Thổ Nhĩ Kỳ – ba quốc gia thành viên của Hiệp ước Phòng thủ Chung Mecca – hiện đang có mặt tại thủ đô Tehran (Iran) để thảo luận về các vấn đề an ninh khu vực. Động thái ngoại giao khẩn trương này diễn ra trong bối cảnh xuất hiện nhiều mối đe dọa về các cuộc không kích mới của Mỹ nhằm vào Iran.

Tranh luận nóng Starlink và Starshield tại Ukraine

Tranh luận nóng Starlink và Starshield tại Ukraine

Việc hệ thống vệ tinh Starlink và phiên bản quân sự Starshield tại Ukraine bị hạn chế tốc độ trong hơn một tuần đã gây gián đoạn một số hoạt động quân sự của Kiev, đồng thời làm gia tăng căng thẳng giữa Ukraine, tỷ phú Elon Musk và chính quyền Mỹ.

Nhiều nước kêu gọi kiềm chế trước nguy cơ xung đột Mỹ - Iran leo thang

Nhiều nước kêu gọi kiềm chế trước nguy cơ xung đột Mỹ - Iran leo thang

Ngày 23/10, ngoại trưởng 8 quốc gia gồm Anh, Pháp, Đức, Thổ Nhĩ Kỳ, Arab Saudi, Pakistan, Ai Cập và Italy đã nhóm họp tại Istanbul để thảo luận về tình hình eo biển Hormuz và những diễn biến an ninh khu vực. Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh nguy cơ đối đầu quân sự giữa Mỹ và Iran tiếp tục gia tăng, làm dấy lên lo ngại về những hệ lụy đối với Trung Đông cũng như nền kinh tế thế giới.