Mạch ngầm của thơ

Người thơ, lao động sáng tạo là nguồn mạch chảy theo năm tháng không ngừng nghỉ, có khi cả trong giấc mơ như mang một trọng trách, một duyên nợ.

Khi tôi trở về sum vầy sớm chiều với gia đình, không còn lo lắng công việc cơ quan, tâm hồn thư thái, một đêm nằm mơ thấy câu thơ:

Ngày ra đi chợ Cò Đông xao xác
Ngày trở về náo nức chợ Thánh Quan

Tỉnh dậy, tôi phân vân không biết có địa danh thật hay không. Mấy năm sau, tình cờ đọc trên báo mới biết ngày xưa có chợ Cầu Đông bên sông Tô Lịch, Hà Nội. Nhưng chợ Cò Đông có phải tên chợ gọi chệch chợ Cầu Đông? Còn chợ Thánh Quan thì không biết có hay không, hay là cái tên chợ Thánh Quan chỉ mang một ý nghĩa ẩn dụ?

Mạch ngầm của thơ -0
Ảnh minh họa

Sực nhớ nửa thế kỷ trước, khi tôi đang học Trường Mỹ thuật, nơi sơ tán trong cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nước, ở lán trại bên sông “Cầu huyện Hiệp Hòa” năm 1966, lần đầu tiên tôi mơ thấy câu "Trăng sáng trời mây trắng thắp trời". Trong đêm không đèn, tôi ngồi dậy cầm bút ghi lại trên một mảnh giấy nâu như một dòng nhật ký. Hơn hai mươi năm sau, câu thơ đó tôi đã in trong tập thơ đầu tay “Tặng phẩm trong vườn” do Hội văn nghệ Nghệ Tĩnh xuất bản năm 1989.

Câu thơ đứng độc lập, trở thành bài thơ một câu.

Ngày tôi ra trường lên công tác ở Ty Thông tin Lai Châu, một đêm trên vùng cao biên giới huyện Tủa Chùa, trong giấc mơ tôi đọc: "Khi nhạc ngựa đã bắt đầu rong ruổi". Trong đêm giá lạnh mùa thu Tây Bắc, câu thơ như ngọn lửa ấm áp, cổ vũ tôi không ngừng lùi bước trước mọi thử thách trong cuộc sống. Sau này, anh tôi đã nối thêm ba câu để thành bài tứ tuyệt:

Khi nhạc ngựa đã bắt đầu rong ruổi
Núi đèo cao chấp chới thoáng bên mình
Khi mưa bão dập dồn trên khóm trúc
Tâm tình càng sâu rộng trí anh minh

Ở vùng cao Tây Bắc, mùa mưa kéo dài suốt ba tháng liền. Đường bị sụt lở. Đi công tác phải đi bộ. Rừng núi heo hút, mây mù sà xuống mặt đường, lặng lẽ. Có một lần tôi cùng với người bạn trong cơ quan đi bộ từ Phong Thổ về thị xã Lai Châu hơn một trăm cây số. Đến Pa Tần trời tối, chúng tôi vào bản nghỉ. Đêm ấy, ngủ trên nhà sàn, trong giấc mơ tôi đọc bài thơ mang danh Đỗ Phủ:

Vườn cây tĩnh mịch nhớ Bác
Vườn ươm hương ngọt tiếng chào

Đỗ Phủ đời nhà Đường đã ngót nghìn năm. Hai câu thơ lại mang tính tượng trưng hiện đại. Có lẽ tôi từng đọc thơ Đỗ Phủ nên ám ảnh chăng?

Hình tượng "vườn cây" tượng trưng cho sự trưởng thành, là người dân nhớ ơn Bác. Còn "vườn ươm" là hình tượng các thế hệ tiếp nối chào đón Bác như Người bao giờ cũng hiện hữu. Hai câu thơ tôi đã đọc trong giấc mơ của ai?

Gần đây, khi tôi trở về quê sinh sống, được hòa nhập với thiên nhiên, đồng ruộng, tâm trí tự do, một đêm nằm mơ thấy câu "thời gian sung túc" đã gợi mở cho tôi viết bài thơ "Thời gian".

Dọn lại đêm mở ra ngày mới
âm thanh sum vầy với cỏ cây
mưa đã xa nắng đã gọi
thời gian tiêu đi lại đầy
trời đất đựng đêm ngày
đựng thời gian sung túc.

Người thơ, lao động sáng tạo là nguồn mạch chảy theo năm tháng không ngừng nghỉ, đôi lúc cả trong mơ như sứ mệnh, như số phận giao phó.

Thơ có tính dự báo. Dự báo chính cuộc đời nhà thơ và xa hơn dự báo thời đại. Linh giác dẫn đường cho ngôn ngữ biểu hiện trạng thái cuộc sống ở một thời gian nào đó. Thơ có sức mạnh hướng các giác quan trở về vùng trời tự do cảm thụ sự bí mật của vũ trụ. Cảm xúc thơ đã vượt thoát mọi ràng buộc, mọi sự bức bách của đời sống, tự nó làm nên một diện mạo.

Phan Quốc Bình

Các tin khác

Phim kinh dị và cuộc đổi ngôi tại Hollywood

Phim kinh dị và cuộc đổi ngôi tại Hollywood

Từng là thời điểm “ăn nên làm ra” của các phim bom tấn, nhưng mùa hè năm nay đang cho thấy một diễn biến khác, khi các phim kinh dị mới là chủ lưu. Trong những tuần qua, 2 tác phẩm mới “Obsession” (tạm dịch: Ám ảnh kinh hoàng) và “Backrooms” (Thực thể quỷ quyệt) liên tiếp thay nhau đạt đỉnh phòng vé.

Âm nhạc bay lên từ những cuộc tình

Âm nhạc bay lên từ những cuộc tình

Từ nhỏ, nhạc sĩ Nguyễn Đình Phúc (1919-2001) bị bạn bè gắn biệt danh Phúc "Rỗ" hay Phúc "Khoèo". Mặt bị rỗ sau lần lên sởi, còn khuỷu tay trái bị trật vì một cú ngã bó thuốc mãi không khỏi, thế là cậu Phúc ngày ấy mang tật. Khi lớn lên, chàng Phúc biết rõ những khiếm khuyết của mình nhưng vẫn tỉnh bơ, vui vẻ sống với những khát vọng tuổi trẻ. Tới tuổi đôi mươi khi nghĩ đến chuyện yêu đương, mọi sự mới thành chuyện. Cũng lắm tình huống xảy ra bất ngờ.

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Sáng nay bất chợt nhìn lên cây vối trồng ở góc vườn cũng đã hơn chục năm kể từ khi mình xây ngôi nhà này. Thấy vối cựa mình thức giấc, tự bứng mình ra khỏi những trầm tư mùa cũ để thắp lên mùa hoa mới. Cả vòm cây như được khoác một tấm áo bông trắng ngà, nhẹ nhàng và xốp mịn. Hoa vối nở bung, tỏa ra những sợi nhụy dài thanh mảnh, rập rờn trong gió như vũ điệu chào đón bình minh. Tôi bỗng nhớ về những mùa vối quê nhà dẫu bây giờ đã là xa ngái...

Nụ cười Mai Đức Chung

Nụ cười Mai Đức Chung

Có lẽ, Anh hùng Lao động Mai Đức Chung là huấn luyện viên (HLV) bóng đá đặc biệt nhất mà tôi từng biết. Đặc biệt không chỉ bởi ông gắn với những hoàn cảnh đặc biệt, giành được nhiều thành tích đặc biệt, mà còn bởi nụ cười hiền từ của ông.

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Có nguồn gốc từ Địa Trung Hải, được trồng cách đây hàng nghìn năm, ô-liu là loại cây có sức sống đặc biệt bền bỉ, có thể sinh trưởng trên những vùng đất khô cằn, sỏi đá, chịu được nắng nóng, có thể sống tới cả ngàn năm. Người ta vẫn kể, dù đã bao cuộc chiến tranh đi qua, nhiều cây ô-liu cổ xưa ở Hy Lạp, Palestine, Italia đến nay vẫn ra hoa kết trái. Hình như càng khắc nghiệt, cây càng vững chãi.

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Lâu nay, đã thấy ít người nhắc đến thần tượng của giới trẻ như giai đoạn trước. Có sự biến đổi nào chăng? Thật ra, không phải như thế mà bởi giới trẻ hôm nay có quá nhiều tấm gương, quá nhiều mục tiêu để phấn đấu. Từ tấm gương dũng cảm cứu người trong hoạn nạn đến tấm gương trong học tập, nghiên cứu, vượt lên nghịch cảnh... Đôi khi, chỉ cần người trẻ nhận ra một nhân vật tốt ngay chính ở khu phố, xóm, bản... của mình để học tập, phấn đấu theo đã là một tín hiệu tích cực trong xã hội. Thần tượng nào có xa vời!

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Tin vui cho khán giả yêu thích môn nghệ thuật thứ 7. Cục Điện ảnh vừa lên tiếng khuyến khích sản xuất và phát hành những bộ phim giàu giá trị nhân văn, phản ánh đời sống xã hội và góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện. Điều này đồng nghĩa với việc sau nhiều năm các nhà làm phim kiên trì "giáo dục" người xem bằng ma quỷ, vong nhập, xác sống, bùa ngải, nhà hoang, thẩm mỹ viện âm phủ, bệnh viện âm phủ, chung cư âm phủ và có lẽ trong tương lai không xa là cả trạm thu phí âm phủ, chúng ta đã chú trọng hơn đến xây dựng con người nhân văn.

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Trong sáng tác thơ, hình ảnh không chỉ là phương tiện trang trí cho câu thơ, mà là một trong những yếu tố cốt lõi làm nên tứ thơ, cảm xúc thơ và sức ám ảnh của bài thơ.

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Vừa qua, Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh đã tổ chức tọa đàm "Diện mạo văn chương ở đô thị quốc tế" trong khuôn khổ của trại sáng tác hằng năm. Sau sáp nhập, TP Hồ Chí Minh mở rộng không chỉ về địa giới hành chính, mà còn là sự hợp lưu của nhiều dòng chảy văn chương mang phong vị riêng biệt. Nhưng câu chuyện "diện mạo văn chương" thời kỷ nguyên số lại là câu chuyện chẳng hề dễ dàng.

Cảm thức vũ trụ của người xưa trong truyền thuyết thời Hùng Vương

Cảm thức vũ trụ của người xưa trong truyền thuyết thời Hùng Vương

Truyền thuyết thời Hùng Vương là tấm bản đồ tư duy vũ trụ quan độc đáo của người Việt cổ. Người xưa nghĩ về trời đất, về sự sống bằng những câu chuyện kể sinh động. Họ quan niệm vạn vật đều có linh hồn, sống và chết chỉ là một sự chuyển hóa. Và con người luôn ở vị trí trung tâm, vừa kiến tạo vừa gìn giữ sự hài hòa với thiên nhiên.

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Từ hơn một thế kỷ trước, cụ Nguyễn Đình Khánh một người con của làng Lai Xá (Hà Nội) đã sớm tiếp cận nghề nhiếp ảnh, mở hiệu ảnh Khánh Ký nổi tiếng trên phố Hàng Da. Cụ đã truyền nghề cho nhiều người cùng làng, tạo nên một cộng đồng thợ ảnh đông đảo, đưa Lai Xá trở thành cái nôi của nghề nhiếp ảnh Việt Nam.

Sách lá - kho tri thức quý của người Khmer

Sách lá - kho tri thức quý của người Khmer

Cũng như các dân tộc khác trên thế giới, từ xa xưa người Khmer ở Nam Bộ đã biết cách khắc chữ trên đá, các nguyên liệu khác để ghi chép kinh nghiệm sống, tri thức các lĩnh vực sản xuất, văn hóa, lời dăn dạy của tín ngưỡng, tôn giáo cho thế hệ sau...

Đánh thức khát vọng sáng tạo của tuổi trẻ

Đánh thức khát vọng sáng tạo của tuổi trẻ

Mạng xã hội bàn tán về đề thi THPT môn Ngữ văn, về câu 1 viết đoạn văn nghị luận xã hội. “Nước Mỹ có Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk... với những phát minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới. Từ gợi dẫn trên, với tư cách người trẻ, anh/chị hãy viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trả lời câu hỏi: Làm thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”?

Sống động dấu tích kẻ Mơ

Sống động dấu tích kẻ Mơ

Thăng Long xưa được gắn với từ Kẻ Chợ (“Kẻ” là từ chung chỉ một vùng đất và dân cư trù phú). Kinh đô lại có nhiều kẻ nhỏ, như: Kẻ Vẽ, kẻ Mơ, kẻ Chèm, Kẻ Mọc, Kẻ Cót... Từ xưa, phía đông nam thành Thăng Long là một vùng đất rộng lớn có tên là Cổ Mai (tên nôm là Kẻ Mơ), bao gồm các làng Hoàng Mai, Tương Mai, Mai Động, Hồng Mai. Đến đời Tự Đức (1848 - 1883), vì kỵ húy nên đổi Hồng Mai thành Bạch Mai.

Trăm năm chợ “chảnh”

Trăm năm chợ “chảnh”

Trong ký ức của thị dân Sài thành có một khu vực đặc biệt mà hễ nhắc đến nó, người ta nhớ ngay đến ngôi chợ bao đời mang danh chợ “chảnh”. Đến năm 2026 này, ngôi “chợ nhà giàu” ấy đã bước sang tuổi 100.

Sáng tạo như một hành vi vũ trụ

Sáng tạo như một hành vi vũ trụ

Một buổi sáng tháng 9 năm 2015, các máy dò LIGO ghi nhận tiếng của hai hố đen sáp nhập từ 1,3 tỷ năm ánh sáng. Sự kiện ấy chứng minh rằng vũ trụ vận hành bằng những dao động vô hình, khác hẳn với những khối vật chất rắn chắc.

Những địa danh bất tử trong bài thơ Tây Tiến

Những địa danh bất tử trong bài thơ Tây Tiến

Khu Di tích lịch sử lưu niệm Trung đoàn 52 Tây Tiến được xây dựng trên đồi Nà Bó, phường Mộc Châu, tỉnh Sơn La. Từ khi khánh thành năm 2016 đến nay, nơi đây đã trở thành điểm đến tham quan, tri ân, tưởng nhớ đến những người lính năm xưa đã ngã xuống vì Tổ quốc...

Xôn xao mái phố phía đông kinh thành

Xôn xao mái phố phía đông kinh thành

Cuối thế kỷ XIX, người Pháp phá dỡ bức tường thành phía Đông thành Thăng Long, và lấp đi con hào chạy dọc tường thành, tạo ra một con đường mới dài hơn 1.200m, chính là phố Phùng Hưng (Hà Nội) ngày nay.