Truyền thông Iran ngày 11/6 đưa tin, các vụ đụng độ giữa lực lượng Mỹ và Iran trên khu vực vịnh Ba Tư đã kéo dài sang ngày thứ hai liên tiếp. Nhiều vụ nổ được ghi nhận tại Bandar Abbas, Minab và Sirik, trong khi các hệ thống phòng không của Iran được kích hoạt ở nhiều địa phương phía Nam.
Theo The Guardian, vòng xoáy đối đầu mới xuất hiện sau sự cố trực thăng Apache của Mỹ rơi tại eo biển Hormuz, đánh dấu mức độ leo thang nghiêm trọng nhất kể từ khi các bên thiết lập cơ chế ngừng bắn nhằm hạn chế nguy cơ xung đột trực tiếp. Dù Nhà Trắng khẳng định không tìm kiếm một cuộc xung đột toàn diện, các phát biểu từ giới chức Mỹ cho thấy Washington đang sử dụng sức mạnh quân sự như một công cụ tạo đòn bẩy chính trị.
Trả lời CNN, Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth nhấn mạnh rằng các cuộc không kích không nhằm mở ra một mặt trận mới, mà nhằm tạo điều kiện để đạt được một thỏa thuận theo những điều kiện mà Tổng thống Donald Trump mong muốn. Tuyên bố "nếu cần đàm phán bằng bom, chúng tôi sẽ đàm phán bằng bom" của ông Hegseth được nhiều nhà quan sát xem là sự khẳng định rõ nét cho cách tiếp cận cứng rắn mà Washington đang áp dụng.
Những thông tin xuất hiện trên truyền thông Mỹ cũng cho thấy Nhà Trắng đang tính toán sử dụng sức ép quân sự để thay đổi cán cân đàm phán. Wall Street Journal dẫn lời một quan chức Mỹ cho biết áp lực đối với Tehran sẽ tiếp tục được duy trì, thậm chí tăng cường, cho tới khi Iran thể hiện sự nhượng bộ trước các yêu cầu của Washington.
Trong khi đó, Axios tiết lộ Tổng thống Trump từng thảo luận với đội ngũ an ninh quốc gia về phương án tiến hành một chiến dịch quân sự có cường độ cao nhưng thời gian giới hạn nhằm tạo thêm sức ép đối với Tehran.
Tuy nhiên, theo ông Hamidreza Azizi, chuyên gia thuộc Viện Các vấn đề quốc tế và an ninh Đức, sẽ là chưa đủ nếu chỉ nhìn nhận các cuộc không kích lần này dưới góc độ gây áp lực ngoại giao. Việc Mỹ tập trung tấn công vào các hệ thống radar, phòng không cùng các trung tâm chỉ huy và kiểm soát cho thấy Washington còn theo đuổi một mục tiêu chiến lược khác: thu hẹp khả năng của Iran trong việc đe dọa các tuyến hàng hải đi qua eo biển Hormuz.
Theo đánh giá của ông Azizi, các đòn tấn công này đồng thời gửi thông điệp tới thị trường năng lượng và cộng đồng vận tải biển quốc tế rằng an ninh tại một trong những tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng nhất thế giới vẫn được đảm bảo. Xét trên khía cạnh đó, chiến dịch hiện nay có thể được hiểu là nỗ lực của Mỹ nhằm làm suy giảm giá trị của "lá bài Hormuz" - một trong những đòn bẩy chiến lược quan trọng nhất mà Tehran đang nắm giữ trong cuộc đối đầu với Washington.
Trong khi Washington gia tăng sức ép quân sự, Tehran cũng phát đi thông điệp cho thấy họ chưa sẵn sàng nhượng bộ. Phát biểu tại Liên hợp quốc hôm 10/6, Đại sứ Iran Amir Saeid Iravani khẳng định không thể đạt được một thỏa thuận bền vững thông qua đe dọa hoặc sử dụng vũ lực.
Theo ông, Iran chưa bao giờ chấp nhận đàm phán dưới sức ép và sẽ không thay đổi lập trường chỉ vì các biện pháp quân sự từ bên ngoài. Nhà ngoại giao này đồng thời cho rằng những nỗ lực gây áp lực của Mỹ trong nhiều năm qua đã không mang lại kết quả như mong muốn, thậm chí còn khiến khoảng cách giữa hai bên ngày càng gia tăng.
Những tuyên bố cứng rắn này nhanh chóng được phản ánh trên thực địa. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã tiến hành các đợt tấn công nhằm vào nhiều mục tiêu quân sự của Mỹ tại Kuwait và Bahrain, trong đó có các căn cứ không quân Ali Al-Salem, Ahmad Al-Jaber và sân bay quân sự Sheikh Isa. Truyền thông Iran cũng cho biết lực lượng vũ trang nước này đã sử dụng máy bay không người lái nhằm vào các hệ thống liên lạc và radar phòng không Patriot tại khu vực đóng quân của Hạm đội 5 Hải quân Mỹ ở Bahrain.
Ảnh minh họa. Nguồn: Reuters
Diễn biến leo thang giữa hai bên đã làm dấy lên lo ngại ngày càng lớn trong cộng đồng quốc tế. Tại phiên họp Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc về tình hình Trung Đông, Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres cảnh báo cuộc đối đầu hiện nay có nguy cơ kéo cả khu vực vào một vòng xoáy bất ổn mới, với những tác động vượt xa phạm vi Trung Đông, từ thương mại, an ninh năng lượng, an ninh lương thực cho tới các dòng di cư xuyên biên giới.
Thông qua Người phát ngôn Farhan Haq, ông Guterres kêu gọi tất cả các bên chấm dứt các cuộc tấn công, thực hiện kiềm chế tối đa và tránh mọi hành động có thể khiến tình hình vượt khỏi tầm kiểm soát.
Không chỉ Liên hợp quốc, nhiều nước thành viên Hội đồng Bảo an cũng kêu gọi Mỹ và Iran quay trở lại con đường đối thoại, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tự do hàng hải tại eo biển Hormuz. Tại khu vực vùng Vịnh, Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) trong cuộc họp bộ trưởng lần thứ 167 ở Bahrain cũng bày tỏ quan ngại sâu sắc trước nguy cơ xung đột lan rộng.
Tuyên bố chung của GCC vì vậy tiếp tục nhấn mạnh vai trò của ngoại giao, đối thoại và việc tuân thủ luật pháp quốc tế như con đường khả thi nhất để ngăn chặn cuộc khủng hoảng tiếp tục leo thang.
Trong một diễn biến có liên quan, nhiều nguồn thạo tin tiết lộ, Tehran và Washington hiện vẫn đang trao đổi về các chi tiết của một bản ghi nhớ (MoU) trong bối cảnh căng thẳng giữa hai nước tiếp tục leo thang.
Theo Reuters, hai bên đã đạt được sự đồng thuận về mặt chính trị đối với khuôn khổ thỏa thuận, song vẫn còn một số vấn đề cần tiếp tục đàm phán chi tiết. Trong đó, nội dung quan trọng nhất là cơ chế giải phóng hàng tỷ USD doanh thu dầu mỏ của Iran đang bị phong tỏa tại các ngân hàng nước ngoài.
"Iran muốn từ 6-12 tỷ USD trong số các tài sản bị đóng băng được chuyển về Tehran, trong khi phía Mỹ chỉ chấp nhận giải ngân theo từng giai đoạn và giới hạn việc sử dụng số tiền này cho các mặt hàng nhân đạo, thay vì hoàn trả trực tiếp cho Iran", một nguồn tin Iran cho hay.
Các nguồn tin cho biết, ưu tiên hiện nay của chính quyền Iran không phải là đạt được một thỏa thuận toàn diện với Mỹ, mà là thiết lập một khuôn khổ hợp tác đủ để tạo thêm dư địa kinh tế cho Tehran. Điều này có thể đạt được thông qua việc giải phóng một phần tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài và chấm dứt tình trạng đối đầu quân sự hiện nay.
Giới quan sát nhận định, nếu đạt được đồng thuận về cơ chế giải ngân các khoản tiền bị đóng băng, đây có thể trở thành bước đệm quan trọng cho tiến trình đàm phán giữa Iran và Mỹ trong thời gian tới.
