Lung lay hợp tác hạt nhân Nga - Mỹ

Là hai quốc gia sở hữu những kho hạt nhân lớn nhất thế giới, trong giai đoạn Chiến tranh Lạnh, Nga và Mỹ vẫn có thể hợp tác với nhau về các biện pháp nhằm tránh thảm họa hạt nhân. Nhưng ở thời điểm hiện tại, cuộc xung đột ở Ukraine đang đẩy sự hợp tác này vào thế lung lay.

Khi Tổng thống Nga Vladimir Putin và người đồng cấp Mỹ Joe Biden gặp nhau vào năm ngoái, hai nhà lãnh đạo đã tự hào tuyên bố, “thậm chí cả trong quãng thời gian căng thẳng”, Washington và Moscow vẫn có thể hợp tác với nhau về vấn đề hạt nhân. Một năm sau, sự hợp tác này dường như đã lung lay.

geneva_dqcr.jpg -0
Tổng thống Vladimir Putin (phải) và người đồng cấp Joe Biden tại Hội nghị Thượng đỉnh Nga - Mỹ ở Geneva hôm 16/6. Ảnh: Reuters.

Đáng chú ý, những cuộc giao tranh quanh nhà máy điện hạt nhân ở Zaporizhzhia, phía Nam Ukraine do quân đội Nga kiểm soát đã làm gia tăng những điều khó đoán định trong mối quan hệ Nga - Mỹ về vấn đề hạt nhân, vốn đã chao đảo bởi chiến dịch quân sự của Nga ở Ukraine cùng các lệnh trừng phạt mà Mỹ và châu Âu áp lên Moscow.

Xung đột ở Ukraine cũng ảnh hưởng đến hàng loạt vấn đề hạt nhân khác từ các cuộc đàm phán về Thỏa thuận hạt nhân Iran, cho tới những cuộc trao đổi quốc tế gần đây về Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí hạt nhân (NPT). Nga và Mỹ đều cáo buộc đối phương làm phức tạp thêm những cuộc kiểm tra chéo tại các cơ sở vũ khí hạt nhân theo Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí Chiến lược mới (New START).

Đã có một vài lo ngại rằng New START - hiệp ước kiểm soát vũ trang cuối cùng giữa hai quốc gia sẽ không được làm mới hoặc sẽ không được thay thế nếu căng thẳng giữa 2 siêu cường hạt nhân này tiếp tục xấu đi. Theo các cựu quan chức và các nhà phân tích, tính nhạy cảm của bất kỳ vấn đề gì liên quan đến hạt nhân đồng nghĩa với việc hai quốc gia cần đảm bảo với cộng đồng quốc tế rằng họ vẫn có thể hợp tác với nhau hiện nay.

Ông Daryl Kimball, Giám đốc điều hành Hiệp hội Kiểm soát Vũ khí nhận định: “Bất chấp những khác biệt, Mỹ và Nga có trách nhiệm đặc biệt để tránh thảm họa hạt nhân xảy ra”, và rằng: “Theo tôi, hai bên đều có lợi ích trong việc duy trì các hiệp ước kiểm soát vũ khí. Câu hỏi đặt ra là liệu họ có thể vượt qua tất cả những vấn đề và trở ngại khác do cuộc xung đột ở Ukraine tạo ra hay không”.

Mối lo ngại cấp bách nhất hiện nay là tình hình nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia. Cả Nga và Ukraine đều cáo buộc nhau gây ra nguy hiểm cho nhà máy điện hạt nhân nói trên trong những ngày gần đây. Nga và Ukraine đã trải qua những cuộc giao tranh dữ dội ở khu vực quanh nhà máy này, trong đó bao gồm cả những cuộc không kích và pháo kích, một quan chức quốc phòng cấp cao của Mỹ cho hay. Nga cáo buộc Ukraine đang tiến hành “khủng bố hạt nhân” khi thực hiện các cuộc pháo kích; còn Ukraine cáo buộc ngược lại Nga về hành động “tống tiền hạt nhân” với Ukraine và châu Âu.

Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) đã cử các chuyên gia tới nhà máy này giữa bối cảnh lo ngại gia tăng về sự cố hạt nhân do xung đột. Các nhà máy điện hạt nhân đều được bảo vệ nghiêm ngặt nhưng dường như ký ức về thảm họa hạt nhân Chernobyl năm 1986 ở Ukraine vẫn ám ảnh nhân loại. Người phát ngôn Hội đồng An ninh Quốc gia Nhà Trắng John Kirby nhấn mạnh Mỹ “hoàn toàn ủng hộ” những nỗ lực của IAEA, đồng thời kêu gọi Nga “đảm bảo an toàn và quyền tiếp cận tự do” của các thanh sát viên. Theo ông, Nga nên nhất trí thiết lập “một khu vực phi quân sự” quanh nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia và “những cuộc giao tranh quanh nhà máy này nên dừng lại”.

Các nhà khoa học Mỹ hiện đang giám sát dữ liệu cảm biến bức xạ từ nhà máy này và cho tới nay không có dấu hiệu nào cho thấy “mức độ bức xạ bất thường hoặc tăng lên”. Căng thẳng liên quan đến nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia đã lan sang cả những cuộc trao đổi gần đây về NPT. Nga đã từ chối thông qua tài liệu cuối cùng liên quan đến Hiệp ước trên bởi nước này phản đối những nhận định về tình hình nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia.

Ông Daryl Kimball, người cũng tham dự sự kiện trên cho biết, trong tài liệu dự thảo có nêu ra việc Nga và Mỹ cam kết theo đuổi các cuộc đàm phán một cách thiện chí về việc làm mới thỏa thuận New START - dấu hiệu cho thấy Moscow nhìn chung vẫn sẵn sàng tiến hành các cuộc trao đổi kiểm soát vũ khí. Tuy nhiên, phần liên quan đến nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia đã đi ngược với mục tiêu của Nga trong chiến dịch quân sự ở Ukraine, do đó, Moscow đã bác bỏ toàn bộ tài liệu trên, ông Daryl Kimball cho hay.

Hiện nay, Mỹ và Nga đang trong quá trình thảo luận về các cuộc kiểm tra bị dừng lại do đại dịch COVID-19. Nga đã chỉ trích các lệnh trừng phạt Mỹ áp lên nước này vì chiến dịch quân sự ở Ukraine, đồng thời cáo buộc chúng cản trở khả năng của Moscow trong việc tiến hành các cuộc kiểm tra như một phần của thỏa thuận. Chẳng hạn, các biện pháp trừng phạt bao gồm lệnh hạn chế Nga sử dụng không phận, vốn được coi là một điều khoản gây khó khăn cho Moscow trong việc đi lại.

Trong khi đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Ned Price lập luận hồi giữa tháng 8 rằng: “Các lệnh trừng phạt và các biện pháp hạn chế Mỹ áp lên Nga vì cuộc chiến ở Ukraine hoàn toàn phù hợp với Hiệp ước New START. Chúng không hề cản trở các chuyên gia Nga thực hiện các cuộc kiểm tra ở Mỹ theo hiệp ước”. Theo một số nhà quan sát, triển vọng chung cho Hiệp ước New START vẫn khá ảm đạm.

Khổng Hà (tổng hợp)

Các tin khác

Bài toán bảo vệ bí mật công nghệ nhìn từ cuộc điều tra tại Nvidia

Bài toán bảo vệ bí mật công nghệ nhìn từ cuộc điều tra tại Nvidia

Hội đồng quản trị Tập đoàn công nghệ Nvidia mới đây cho biết đã mở cuộc điều tra độc lập sau khi xuất hiện thông tin Giám đốc điều hành Jensen Huang có thể là mục tiêu của tình báo nước ngoài. Vụ việc đặt ra câu hỏi về cách Mỹ bảo vệ công nghệ chiến lược khi những thông tin này nằm trong tay doanh nghiệp tư nhân.

Mỹ mở rộng phong tỏa Iran, nguy cơ xung đột quân sự leo thang

Mỹ mở rộng phong tỏa Iran, nguy cơ xung đột quân sự leo thang

Mỹ đang mở rộng chiến dịch phong tỏa Iran, từ các cảng biển sang các tuyến vận tải đường bộ và khu vực biển Caspi, nhằm siết chặt nguồn cung vũ khí, công nghệ và tài chính của Tehran. Động thái diễn ra trong bối cảnh căng thẳng tại eo biển Hormuz tiếp tục gia tăng, các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại và mục tiêu quân sự diễn ra liên tiếp, trong khi những nỗ lực ngoại giao vẫn chưa tạo được đột phá.

Châu Âu chao đảo trước làn sóng đe dọa đánh bom giả mạo

Châu Âu chao đảo trước làn sóng đe dọa đánh bom giả mạo

Mới đây, một số tòa soạn báo chí và đài truyền hình tại Ireland và Bulgaria đã nhận được những lời đe dọa đánh bom qua thư điện tử. Đến nay, dù chưa có bất kỳ thiết bị nổ nào được tìm thấy, sự việc đã làm dấy lên những lo ngại sâu sắc trong giới chức châu Âu về một chiến dịch "chiến tranh lai" tinh vi, được thiết kế nhằm gây bất ổn và gieo rắc nỗi sợ hãi trong lòng xã hội phương Tây.

Báo động toàn cầu vấn đề thiếu vận động ở thanh thiếu niên

Báo động toàn cầu vấn đề thiếu vận động ở thanh thiếu niên

Theo tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tổng Giám đốc Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trong 15 năm qua, thế giới hầu như không đạt được tiến bộ nào trong việc khuyến khích thanh thiếu niên vận động, trong đó các em gái là nhóm bị tụt lại xa nhất. Ông Ghebreyesus khẳng định, giải pháp không nằm ở việc yêu cầu thanh thiếu niên phải nỗ lực hơn.

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Những tác động từ Trung Đông đến thương mại toàn cầu

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Những tác động từ Trung Đông đến thương mại toàn cầu

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ ngày 3/11 đã giúp đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện, chấm dứt thế đa số của đảng Cộng hòa tại Quốc hội. Kết quả này được dự báo sẽ tác động sâu rộng đến chính sách đối ngoại và kinh tế của chính quyền Tổng thống Donald Trump, từ chiến sự Mỹ - Iran, tình hình Ukraine đến thương mại toàn cầu và ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI).

Khi tiện ích công nghệ trở thành lỗ hổng an ninh tại châu Âu

Khi tiện ích công nghệ trở thành lỗ hổng an ninh tại châu Âu

Chỉ bằng cách điều khiển nhiệt độ các hệ thống làm lạnh từ xa, tin tặc đã gây thiệt hại lớn cho hàng loạt siêu thị châu Âu. Những cuộc tấn công này không chỉ phơi bày lỗ hổng công nghệ mà còn đặt ra câu hỏi về khả năng bảo vệ chuỗi cung ứng thực phẩm trước các mối đe dọa an ninh mạng ngày càng phức tạp.

Những lá phiếu giữa kỳ và dư địa chính sách Mỹ

Những lá phiếu giữa kỳ và dư địa chính sách Mỹ

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 sẽ quyết định quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ trong hai năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump. Khi chi phí sinh hoạt trở thành mối quan tâm hàng đầu của cử tri, cuộc đua cũng đặt ra câu hỏi về khả năng chuyển tăng trưởng kinh tế thành những cải thiện thiết thực trong đời sống.

Hé mở cơ hội ngoại giao giữa bóng đen xung đột Mỹ - Iran

Hé mở cơ hội ngoại giao giữa bóng đen xung đột Mỹ - Iran

Các nỗ lực tiếp xúc thông qua trung gian Qatar đang mở ra cơ hội ngoại giao mới giữa Mỹ và Iran, trong bối cảnh hai bên vẫn duy trì lập trường cứng rắn và chuẩn bị cho khả năng xung đột quân sự tái bùng phát. Bất đồng về các điều kiện đàm phán, chương trình hạt nhân và quyền kiểm soát eo biển Hormuz tiếp tục là những trở ngại lớn đối với triển vọng đạt được thỏa thuận.

Nga–châu Phi: Khi hợp tác kinh tế trở thành ưu tiên chiến lược

Nga–châu Phi: Khi hợp tác kinh tế trở thành ưu tiên chiến lược

Không chỉ củng cố những mối quan hệ chính trị và an ninh truyền thống, Nga đang tìm cách tạo dựng ảnh hưởng lâu dài tại châu Phi thông qua thương mại, năng lượng và công nghệ. Hội nghị thượng đỉnh tại Moskva cho thấy bước chuyển đáng chú ý trong định hướng hợp tác giữa hai bên.

Những ưu tiên cấp thiết nhìn từ Hội nghị Ngoại trưởng G20

Những ưu tiên cấp thiết nhìn từ Hội nghị Ngoại trưởng G20

Hội nghị Ngoại trưởng Nhóm các nền kinh tế lớn (G20) tại Atlanta, Mỹ, dự kiến khép lại ngày 31/10 (giờ địa phương) với tuyên bố của nước chủ trì thay cho thông cáo chung. Bất đồng về Ukraine, Trung Đông và chính sách thương mại tiếp tục cản trở đồng thuận, trong khi sức ép lên năng lượng, lương thực và chuỗi cung ứng đòi hỏi các bên tìm hướng phối hợp.

Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí cuộc chiến Mỹ - Israel nhằm vào Iran đã tăng lên ít nhất 47,1 tỷ USD, theo báo cáo mới nhất của Lầu Năm Góc gửi Quốc hội Mỹ. Con số này vượt xa các dự báo trước đó, làm dấy lên lo ngại về khả năng duy trì chiến dịch quân sự, gây thêm sức ép đối với ngân sách liên bang và trở thành bất lợi chính trị đối với Tổng thống Donald Trump trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Israel với những phép tính liên minh hậu bầu cử

Israel với những phép tính liên minh hậu bầu cử

Kết quả kiểm phiếu mới nhất của cuộc bầu cử Quốc hội Israel tiếp tục cho thấy chưa khối chính trị nào giành được đa số cần thiết để thành lập chính phủ. Trong khi các bên bắt đầu thăm dò khả năng hợp tác, Tổng thống Isaac Herzog kêu gọi lãnh đạo các chính đảng giữ tinh thần cởi mở nhằm tránh phải tổ chức một cuộc bầu cử khác.

Nỗ lực ngoại giao trước leo thang căng thẳng Mỹ-Iran

Nỗ lực ngoại giao trước leo thang căng thẳng Mỹ-Iran

Các bộ trưởng và quan chức an ninh cấp cao từ Pakistan, Arab Saudi và Thổ Nhĩ Kỳ – ba quốc gia thành viên của Hiệp ước Phòng thủ Chung Mecca – hiện đang có mặt tại thủ đô Tehran (Iran) để thảo luận về các vấn đề an ninh khu vực. Động thái ngoại giao khẩn trương này diễn ra trong bối cảnh xuất hiện nhiều mối đe dọa về các cuộc không kích mới của Mỹ nhằm vào Iran.

Tranh luận nóng Starlink và Starshield tại Ukraine

Tranh luận nóng Starlink và Starshield tại Ukraine

Việc hệ thống vệ tinh Starlink và phiên bản quân sự Starshield tại Ukraine bị hạn chế tốc độ trong hơn một tuần đã gây gián đoạn một số hoạt động quân sự của Kiev, đồng thời làm gia tăng căng thẳng giữa Ukraine, tỷ phú Elon Musk và chính quyền Mỹ.

Nhiều nước kêu gọi kiềm chế trước nguy cơ xung đột Mỹ - Iran leo thang

Nhiều nước kêu gọi kiềm chế trước nguy cơ xung đột Mỹ - Iran leo thang

Ngày 23/10, ngoại trưởng 8 quốc gia gồm Anh, Pháp, Đức, Thổ Nhĩ Kỳ, Arab Saudi, Pakistan, Ai Cập và Italy đã nhóm họp tại Istanbul để thảo luận về tình hình eo biển Hormuz và những diễn biến an ninh khu vực. Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh nguy cơ đối đầu quân sự giữa Mỹ và Iran tiếp tục gia tăng, làm dấy lên lo ngại về những hệ lụy đối với Trung Đông cũng như nền kinh tế thế giới.