Lửa chiến âm ỉ dưới giá băng Nam Cực

Suốt quá trình trỗi dậy và bành trướng lãnh thổ trong Đệ nhị Thế chiến, chiến trường chính của quân đội Đức Quốc xã hầu như chỉ tập trung ở cựu lục địa - nơi Adolf Hitler muốn giành được nhiều "không gian sinh tồn" nhất cho "chủng tộc Aryan thượng đẳng". 

Tuy nhiên, ít ai biết, để phục vụ những tham vọng còn lớn lao hơn cũng như những nhu cầu tương đối bức thiết từ thời cuộc, Nam Cực - mảnh đất lạnh giá vắng dấu chân người - cũng đã từng được đặt vào tầm ngắm của nhà độc tài Đệ tam Đế chế.

Đoàn viễn chinh Nam Cực

Được mệnh danh như vậy, nhưng "Đoàn viễn chinh Nam Cực" đầu tiên được Adolf Hitler phái đi chỉ gồm 33 quân nhân cường tráng (và cực kỳ trung thành với chế độ Quốc xã), cùng chiếc hải hạm mang tên MS Schwabenland (được đóng năm 1925). Họ được dẫn đầu bởi Alfred Rischer, người được tấn phong làm Tổng tư lệnh quân đội viễn chinh Nam Cực.

Theo tờ The Globe Times tìm hiểu sau này, thậm chí, để bảo đảm an toàn tuyệt đối cho chuyến hải hành, trước khi Schwabenland lên đường, cơ quan cảnh sát mật Gestapo của Đức Quốc xã đã tiến hành thêm một lần sát hạch. 

Kết quả: Chỉ có 24 người đáp ứng được đầy đủ tiêu chuẩn, và lên đường. 9 người còn lại bị loại. Lúc Schwabenland nhổ neo rời cảng Hamburg (tháng 12-1938, nghĩa là cách đây đúng 80 năm), Gestapo còn cảnh cáo: Ai tiết lộ bí mật nhiệm vụ, nhân thân người đó sẽ lập tức bị đưa vào trại tập trung - nơi tất cả đều hiểu là "địa ngục trần gian".

Tháng 1-1939, thủy thủ đoàn của Schwabenland đặt chân lên miền "Đất Nữ hoàng Maud" (Queen Maud Land, vốn rộng tới 2,7 triệu km²) ở Nam Cực, nơi Na Uy tuyên bố chủ quyền.

Chỉ trong vòng vài tuần, những máy bay cất cánh từ đường băng trên Schwabenland đã thực hiện tổng cộng 15 chuyến bay khảo sát, trên một khu vực rộng tới 600.000km², chụp hơn 10.000 tấm ảnh. 

Máy bay cất cánh từ đường băng tàu MS Schwabenland.
Máy bay cất cánh từ đường băng tàu MS Schwabenland.

Và sau đó, những lá cờ ba màu đen - trắng - đỏ mang biểu tượng thập ngoặc được cắm xuống. Nước Đức Quốc xã tuyên bố chủ quyền từ 20 độ kinh Đông đến 10 độ kinh Tây trên vùng này, đổi tên nó thành Neuschwabenland.

Cái tên ấy được quốc tế hóa thành New Swabia (Miền Swabia mới). Swabia, chính là tên con tàu MS Schwabenland, cũng là tên một vùng đất cổ xưa mang tính "phát tích" của dân tộc Đức. Đặt chúng cạnh nhau, không cần quá cố gắng, ai cũng có thể cảm nhận được quyết tâm chinh phục miền băng giá này của Adolf Hitler.  

Tháng 2-1939, tàu MS Schwabenland lại lên đường, trở về Đức từ Neuschwabenland.

Khởi nguồn của tham vọng

Cho dù sau này, Neuschwabenland được gửi gắm khá nhiều toan tính vĩ mô mang tính chất chiến lược địa chính trị cũng như địa quân sự của nhà độc tài Đức Quốc xã, thì đầu tiên, việc hướng tầm mắt đến Nam Cực lại hoàn toàn chỉ nhằm phục vụ những nhu cầu "trần tục" của xã hội và người dân Đức.

Đầu thập niên 1930, dầu cá voi chính là nguyên liệu chủ yếu được ngành công nghiệp Đức (cũng như quốc tế) lựa chọn để sản xuất xà phòng và bơ Margarine. 

Ở thời điểm đó, các đội tàu săn cá voi của Na Uy chiếm vị trí quán quân về sản lượng săn bắt cá voi trên thế giới. Mỗi năm, nước Đức phải nhập từ Na Uy khoảng 200.000 tấn dầu cá voi, để đáp ứng nhu cầu trong nước. Na Uy xây dựng được nhiều trạm căn cứ cho các đội săn bắt cá voi hoạt động ở Nam Cực, và không ít quan chức Đức Quốc xã cũng đã lên tiếng đề nghị xây dựng những trạm như vậy, cho các đội tàu Đức.

Nhưng, nước Đức, đến lúc ấy, chưa từng sở hữu đất đai ở Nam Cực. Cho đến năm 1938, khi một đội tàu săn bắt cá voi của Đức trở về thành công rực rỡ, và cũng là khi Adolf Hitler cảm thấy đã sẵn sàng cho những cuộc chinh chiến long trời lở đất, động lực mới trở nên thực sự mạnh mẽ. 

Theo kế hoạch của mình, sau khi sáp nhập Áo, xé lẻ và thôn tính Tiệp Khắc, đánh chiếm Ba Lan, nước Đức Quốc xã sẽ phải đánh bại Pháp, rồi đọ đầu trực tiếp với Anh - đệ nhất cường quốc trên biển, cũng là giống dân mà Adolf Hitler đánh giá là "can trường và bền bỉ, có nhiều nét tương đồng với chủng tộc Aryan" (theo cuốn Hitler và các danh tướng Đức Quốc xã - Raymond Cartier). Chuẩn bị cho điều đó, hải quân Đức rất cần các căn cứ trên các hải trình.

Và Nam Cực là một nơi tương đối dễ giành giật. Hải quân Na Uy, cũng như tiềm lực quân sự của Na Uy, không đáng sợ như hải quân Anh, không đáng gờm như hải quân Pháp hay hải quân Hà Lan, cũng không quá gần gũi để phải "khó ăn khó nói" như hải quân các nước phát xít Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha.

Tàu MS Schwabenland.
Tàu MS Schwabenland.

Giấc mơ chết yểu

Chuyến trở về trong thành công của tàu MS Schwabenland đã tạo nên rất nhiều phấn khích cho Adolf Hitler. 

Thực ra, trong khoảng một tháng ở Neuschwabenland, thủy thủ đoàn dưới tay Alfred Rischer đã kịp xây dựng một căn cứ nhỏ, đủ để làm bàn đạp cho các cuộc thám hiểm sâu vào bên trong phần lục địa. Máy bay đã phát hiện thấy suối nước nóng và một số hệ sinh quyển với thực vật phong phú, đủ để vạch ra các kế hoạch lớn hơn nữa.

Việc xây dựng căn cứ quy mô hơn, trong các giai đoạn thời tiết thuận lợi của năm 1939-1940 và 1940-1941 đã được Hitler chuẩn y. Tuy vậy, lịch trình đã không thể diễn ra như dự kiến, với quá nhiều biến cố của đoạn đầu Đệ nhị Thế chiến. 

Xâm chiếm Ba Lan, đánh tan quân đội Pháp để vào duyệt binh ở Paris trong thời gian kỷ lục, nhưng eo biển Manche trong vai trò con hào tự nhiên cùng sự quả cảm của binh sĩ Anh đã khiến những trận không kích điên cuồng của không quân Đức vào Luân Đôn không đạt được hiệu quả như mong muốn.

Lục quân Đức quay sang phía Đông, và cỗ máy chiến tranh lại phải tận lực phục vụ hướng đi ấy. Cuộc chiến tranh Vệ quốc vĩ đại của Hồng Quân Liên Xô làm phá sản mọi toan tính của quân đội Đức, chưa kể đến những lần Adolf Hitler phải ra lệnh chia quân xuống cứu quân phát xít Ý đồng minh ở Nam Âu hay Bắc Phi, cũng chưa kể đến những sự thiếu hụt không thể bù đắp về hậu cần.

Và dự án về căn cứ quân sự ở Nam Cực vẫn mãi chỉ là những phác thảo trên giấy. Cho dù, năm 1940, sau khi đánh bại Pháp, Tổng tư lệnh Hải quân Đức - đô đốc Erich Johann Albert Raeder đã được lệnh nghiên cứu kỹ lưỡng hơn nữa tính khả thi của dự án này, nhằm giành quyền kiểm soát Nam Đại Tây Dương. 

Cho dù, mùa Giáng sinh năm 1940 ấy, hải quân Đức đã chiếm đảo Kerguelen ở Nam Ấn Độ Dương, xây dựng căn cứ tập kích tàu thuyền của phe Đồng minh. 

Cho dù, Na Uy không có cách nào ngăn quân Đức bành trướng quanh những vùng duyên hải còn lại của Queen Maud Land. Cho dù, Tư lệnh binh chủng tàu ngầm Đức - Đô đốc Karl Doenitz - cũng đã nhận lệnh trực tiếp từ Hitler, về việc phải xây dựng bằng được một căn cứ quân sự đúng nghĩa ở Neuschwabenland.

Doenitz hiểu rất rõ tầm quan trọng của một căn cứ như vậy, khi chính ông là cha đẻ của "chiến thuật bầy sói" (tập kích bất ngờ, chia cắt và rút lui nhanh) dành cho lực lượng tàu ngầm của mình. Song, điều khiến ông do dự là điều kiện tự nhiên khắc nghiệt ở Nam Cực tạo nên quá nhiều rủi ro cho những tham vọng, đặc biệt là khi không thể tiếp vận suôn sẻ.

Không chỉ vậy, hải quân Anh cũng đã cảm nhận và phán đoán được ý đồ của Hitler, kể cả từ thực địa lẫn từ các nguồn tin tình báo. Từ năm 1941, tàu chiến Anh các loại tăng cường tập trung về khu vực ấy. Họ phá hủy mọi căn cứ của Na Uy, nhằm ngăn Đức tận dụng.

Karl Doenitz buộc phải trì hoãn, buộc phải thuyết phục Hitler nhẫn nại. Và lần trì hoãn này trở thành mãi mãi, bởi cho đến khi lá cờ chiến thắng của Hồng quân Liên Xô tung bay trên nóc tòa nhà Quốc hội Berlin, không còn cơ hội nào để nước Đức Quốc xã mơ mộng đến Nam Cực - Neuschwabenland của họ nữa.

Đến cả những đòi hỏi, yêu cầu, năn nỉ kéo dài suốt cuộc chiến của Karl Doenitz, về việc đầu tư tăng cường sức mạnh cho lực lượng tàu ngầm, cũng hầu như chẳng được đáp ứng bao giờ...

* Schwabenland không chỉ là một chiến hạm hay một tàu vận tải bình thường. Với sự ưu ái của các lãnh đạo cao cấp Đức Quốc xã, nó được trang bị đạt chuẩn gần như một tàu sân bay cỡ nhỏ, để có thể dễ dàng nhận các chuyến tiếp vận bằng đường không.

* Alfred Rischer (23/5/1879 - 30/3/1963), trước khi nhận nhiệm vụ chỉ huy Schwabendland, là một thuyền trưởng, một nhà thám hiểm, cũng đã từng là một quân nhân lừng danh của nước Đức trong Đệ nhất Thế chiến.  

Thiên Thư

Các tin khác

Đã theo nghề thì hãy viết đi

Đã theo nghề thì hãy viết đi

“Trước khi viết một tập tiểu thuyết mới, anh có những chuẩn bị gì?”.
Tôi thường hỏi bạn bè trong những lúc ngồi tán phét chuyện trên trời dưới đất. Có lần, nhà văn Nguyễn Mạnh Tuấn bảo, đại khái, chẳng chuẩn bị gì cả, cứ bắt tay vào viết, trong quá trình viết, các tình tiết xảy ra thì cân nhắc, xử lý. Cũng tựa như đứa trẻ nhảy xuống hồ, dù chưa biết bơi. Thực tế của công việc lúc ấy tự khắc khiến mình phải làm gì.

Một mỏ khai thác khoáng sản khổng lồ tại Zambia. Ảnh: First Quantum Minerals

Châu Phi với bài toán thoát “bẫy tài nguyên”

Khoáng sản châu Phi đang trở thành trung tâm của một cuộc tranh giành địa chính trị chưa từng có. Trong khi các cường quốc đổ vốn vào lục địa này, liệu châu Phi có thể tận dụng thời thế để trở thành bên hưởng lợi thực sự từ chính nguồn tài nguyên của mình hay không?

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng với không ít gia đình, nỗi đau chưa thể nguôi ngoai khi có người thân hy sinh mà tên tuổi, hài cốt vẫn nằm lại nơi chiến trường xưa hoặc chưa được xác định danh tính. Những ngày này, Công an TP Đà Nẵng đang thực hiện một hành trình vô cùng đặc biệt: Thu nhận mẫu ADN cho thân nhân liệt sĩ trong "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

Về ngôi nhà của dế

Về ngôi nhà của dế

Đó là một ngôi nhà xưa thân quen cũ kỹ nằm trong ngõ Đoàn Nhữ Hài. Nhà văn Tô Hoài (1920-2014) mua ngôi nhà này (năm 1957) từ tiền giải thưởng tập “Truyện Tây Bắc”. Một thời, cánh văn trẻ chúng tôi vẫn thường rủ nhau tới ngôi nhà của Tô Hoài vì ông rất thân thiện. Giờ đây, ngôi nhà trở thành không gian lưu niệm cuộc đời và sự nghiệp văn chương Tô Hoài. Con trai ông, nhà báo Phương Vũ đặt tên Nhà lưu niệm đúng với cái tên mà mọi người vẫn gọi: Tô Hoài House (Ngôi nhà Tô Hoài).

Chương trình âm nhạc “Mây lang thang” bị cho là đã nhiều lần vi phạm bản quyền trên môi trường số

Khoảng trống bản quyền âm nhạc ở Việt Nam

Trong nhiều năm qua, thị trường âm nhạc số Việt Nam phát triển nhanh nhưng việc vi phạm sở hữu trí tuệ tràn lan. Nhiều đơn vị kiếm tiền từ hàng triệu lượt xem mà tác giả, nhạc sĩ hoặc chủ sở hữu bản ghi không hề biết tác phẩm của mình bị khai thác như thế nào.

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Trong nghề cầm bút, sống bằng con chữ, lấy chữ làm phương tiện để trình bày suy nghĩ, nhân sinh quan của mình, tôi dám quả quyết, một khi viết những trang văn tạo ra tiếng cười là điều không bao giờ dễ dàng. Chính vì thế khi nhìn lại tiến trình phát triển văn học Việt Nam, kể từ năm 1930 đến nay, ta thấy số lượng tác giả viết văn cười, trào phúng, châm biếm chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay. Rất ít ỏi.

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Trong vài năm gần đây, Việt Nam bắt đầu xuất hiện trong các cuộc thảo luận quốc tế như một “điểm đến mới nổi” của công nghiệp văn hóa và kinh tế sự kiện. Từ sự bùng nổ của các concert âm nhạc, chương trình giải trí thu hút hàng triệu người theo dõi, đến việc đầu tư hàng loạt nhà hát, trung tâm triển lãm và tổ hợp sáng tạo quy mô lớn, Việt Nam đang đứng trước một cơ hội đặc biệt: trở thành trung tâm mới của các sự kiện văn hóa và biểu diễn trong khu vực.

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Những người yêu văn học, điện ảnh, sân khấu thì đều biết hai nhân Romeo và Juliet trong vở bi kịch của nhà văn Anh William Shakespeare. Từ trong kịch, phim, Romeo - Juliet đã trở thành hình ảnh biểu tượng cho những cặp tình nhân trẻ đang trong giai đoạn chớm nở và mãnh liệt. Vì thế, đến thành phố Verona (nằm trong tỉnh cùng tên thuộc vùng Veneto, miền bắc nướcÝ) lần này, tôi quyết định đến thăm ngôi nhà của nàng Juliet.

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Năm 2025, điện ảnh Việt có 55 phim ra rạp thì năm 2026, con số này được dự báo tăng lên khoảng 70 - 80 phim. Trong bối cảnh phim Việt ra rạp ngày càng dày đặc, cuộc cạnh tranh căng thẳng giữa các phim không chỉ bằng nội dung mà còn ở khả năng giành suất chiếu và tạo hiệu ứng truyền thông ngay từ những ngày đầu ra mắt.

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Cuộc gặp gỡ mang tên "Thời tiết của ký ức" không đơn thuần là một buổi ra mắt sách. Đó là một cuộc hội ngộ đặc biệt của "ngũ vị văn chương" - 5 cá tính văn chương độc bản: Trung Trung Đỉnh, Nguyễn Trọng Tín, Phạm Ngọc Tiến, Bảo Ninh, Nguyễn Quang Lập. Nói như nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, không chỉ là trang viết, họ là "những người lưu giữ ký ức của dân tộc". Trong số 5 tác giả này, tôi ấn tượng với 3 người: Trung Trung Đỉnh, Phạm Ngọc Tiến và Nguyễn Trọng Tín.

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Sinh thời nhà thơ Xuân Diệu có "tự giới thiệu" về địa chỉ nhà của mình ở Hà Nội như sau: "Nhà tôi 24 Cột Cờ/ Ai thương thì đến, hững hờ thì qua". Còn "trung niên thi sĩ" Bùi Giáng khi về cư ngụ ở Xóm Gà (Bình Thạnh) cũng có lúc ngẫu hứng giới thiệu với các bạn văn chương rằng: "Gặp nàng, nàng ở Già Lam/ Gặp cô, cô ở Lê Quang Định đường/ Nhà thuốc tây, gái du dương/ Bốn tám hai (482) hẻm tôi thường vô ra".Với những thông tin trên ắt người yêu thơ có thể tìm ra chỗ ở của ông một cách dễ dàng. Còn nhà văn Sơn Nam do không làm thơ nên khi ai hỏi nhà của mình thì ông chỉ đáp: "Cứ đến nhà truyền truyền thống quận Gò Vấp hỏi, thì có người dẫn vào nhà".

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Với phần đông công chúng, nghệ sĩ sân khấu và điện ảnh là những người sống giữa ánh hào quang, được tôn vinh bằng tài năng và danh tiếng. Nhưng phía sau tấm màn nhung, không ít người đang đối diện với một thực tế trái ngược, thu nhập bấp bênh, lương thấp và một câu hỏi được đặt ra: liệu nghệ thuật biểu diễn có là một nghề đủ để sống?

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Ngày 25/4/2026, Kiều bào Việt tại Pháp cùng bạn bè quốc tế yêu chuộng hòa bình đã cùng tham gia Lễ đặt bia Tưởng niệm các nạn nhân Việt Nam bị nhiễm chất độc da cam trong Công viên Choisy, thuộc quận 13 thành phố Paris.

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.