Hành động bất ngờ của Mỹ khi không kích ba cơ sở hạt nhân Tehran vào đêm 21/6 (giờ địa phương) đã đẩy cuộc xung đột vốn căng thẳng giữa Israel và Iran lên một nấc thang nguy hiểm mới. Việc Washington trực tiếp can dự không chỉ làm bùng lên nguy cơ bất ổn toàn khu vực Trung Đông, mà còn đặt ra những câu hỏi nghiêm trọng về tính hợp pháp quốc tế và an nguy của thường dân.
Việc Nga triển khai vũ khí hạt nhân đến Belarus, trong bối cảnh các thỏa thuận kiểm soát vũ khí toàn cầu đang lần lượt sụp đổ, là câu trả lời cho sự hiện diện ngày một tăng của khối quân sự NATO gần biên giới Nga, nhưng được cho là có tác động hạn chế đến thế cân bằng chiến lược ở châu Âu.
Ngày 5/6, người phát ngôn Điện Kremlin - ông Dmitry Peskov tuyên bố: Nga sẵn sàng đối thoại với Mỹ về vấn đề kiểm soát vũ khí và Moscow chờ đợi các đề xuất cụ thể của Washington trên các kênh ngoại giao.
Cả Nga và Mỹ đều khẳng định đã sẵn sàng nối lại các cuộc đối thoại về kiểm soát vũ khí. Động thái của các bên được đưa ra 4 tháng sau khi Nga tuyên bố đình chỉ tham gia Hiệp ước Cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược mới (New START).
“Việc Nga rút khỏi Hiệp ước các lực lượng vũ trang thông thường ở châu Âu (CFE) sẽ không gây ra tác động gì, vì cơ chế này đã lỗi thời từ lâu”. Đó là khẳng định của ông Dmitry Peskov - Phát ngôn viên Điện Kremlin khi được hỏi về quyết định của Tổng thống Vladimir Putin về việc Nga rút khỏi Hiệp ước CFE vào hôm 29/5.
Phái đoàn Nga-Mỹ dự kiến sớm gặp gỡ để thảo luận về hoạt động thanh sát các cơ sở hạt nhân theo khuôn khổ Hiệp ước New START, bước đi được mô tả là sẽ giúp khôi phục các cuộc đàm phán cấp cao hơn hướng tới gia hạn hoặc tìm kiếm một thỏa thuận kiểm soát vũ khí chiến lược mới.
Như câu ngạn ngữ “ít còn hơn không”, cho dù START Mới không thay đổi về mặt nội dung, ít nhất nó cũng giúp duy trì tính chất minh bạch trong mối quan hệ Nga-Mỹ, đồng thời ổn định hệ thống kiểm soát vũ khí trên toàn cầu...
Một số người ủng hộ kiểm soát vũ khí đang thúc giục Tổng thống đắc cử Mỹ Joe Biden gia hạn hiệp ước giới hạn vũ khí hạt nhân chiến lược Mỹ-Nga trong 5 năm.
Hiệp ước cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược mới (New START), hiệp ước lớn cuối cùng nhằm cắt giảm kho vũ khí hạt nhân của Mỹ và Nga, sẽ hết hạn vào đầu năm 2021. Vì vậy, năm 2020 sẽ là năm đóng vai trò quan trọng đối với các cuộc đàm phán kiểm soát vũ khí giữa Washington và Moscow.
Năm 2010, một giáo sư công tác tại Trường đại học Mỹ đang điều hành một cuộc hội thảo trong khuôn viên trường về vấn đề kiểm soát vũ khí thì một nhà ngoại giao Nga tiến đến sát ông và trao một tấm danh thiếp rồi mời cùng đi ăn trưa.
Nhà Trắng ngày 10-12 cho biết Tổng thống Donald Trump cảnh báo Nga không can thiệp vào bầu cử Mỹ trong cuộc đàm phán với phái đoàn của Nga, sau khi hai bên tiến hành các cuộc họp nhưng chưa đạt được tiến bộ nào về kiểm soát vũ khí hạt nhân.
Ngày 17-7, hai phái đoàn Mỹ và Nga đã gặp nhau ở thành phố Geneva (Thụy Sĩ) để thảo luận về khả năng ký kết một hiệp ước giới hạn vũ khí hạt nhân mới với mong đợi Trung Quốc cũng sẽ tham gia.
Tuyên bố mới nhất của Nga và Mỹ về Hiệp ước các lực lượng hạt nhân tầm trung (INF) cho thấy không thể có cơ hội để cứu vãn thỏa thuận này. Nguyên nhân còn phải tranh cãi nhiều, song giờ đây câu hỏi thực tiễn hơn là thế giới sẽ ra sao sau INF? Liệu có còn hy vọng khôi phục sự kiểm soát vũ khí hay không?