Thông điệp của Kiev
Hôm 4/6, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã công bố một bức thư gửi đến Tổng thống Nga Vladimir Putin, trong đó nhà lãnh đạo Ukraine chính thức đề xuất một cuộc gặp gỡ trực tiếp giữa hai nguyên thủ nhằm thống nhất một thỏa thuận chấm dứt hơn 4 năm giao tranh.
Văn phòng Tổng thống Ukraine cho biết bức thư này không chỉ hướng đến Moskva mà còn được gửi tới chính phủ nhiều quốc gia khác, trong đó có Mỹ, nhằm thu hút sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế. Trong nội dung bức thư, Tổng thống Zelensky đưa ra những đánh giá mang tính thực tế về tình hình dân sự và kinh tế. Ông nhận định rằng người dân Nga hiện cũng đã cảm thấy mệt mỏi trước những tác động kéo dài của cuộc xung đột, bao gồm áp lực lạm phát, tình trạng thiếu hụt nhiên liệu, cũng như những rủi ro từ các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa từ phía Ukraine.
Một điểm nhấn quan trọng trong kế hoạch của ông Zelensky là đề xuất thiết lập cơ chế ngừng bắn. Ông cho rằng tiến trình hòa bình cần bắt đầu từ thực địa, nơi các nỗ lực ngoại giao có thể được triển khai hiệu quả. Nhà lãnh đạo Ukraine đề xuất duy trì lệnh ngừng bắn trong suốt thời gian đàm phán, gọi đây là một thông lệ phổ biến trong các tiến trình giải quyết xung đột. Để bảo đảm tính minh bạch và độ tin cậy của cơ chế này, ông cho rằng Mỹ có đủ năng lực giám sát việc tuân thủ lệnh ngừng bắn dọc theo giới tuyến giao tranh.
“Đừng e ngại việc bước vào con đường thoát khỏi cuộc chiến này. Đó là điều quan trọng nhất được đòi hỏi ở ông vào lúc này”, Tổng thống Ukraine nói.
Bức thư mang một thông điệp rõ ràng và trực diện gửi tới người đứng đầu Điện Kremlin: “Đừng e ngại việc bước vào con đường thoát khỏi cuộc chiến này. Đó là điều quan trọng nhất được đòi hỏi ở ông vào lúc này”. Tuy nhiên, ông Zelensky cũng khẳng định lập trường bảo vệ quốc gia nếu ngoại giao thất bại, lưu ý rằng nếu Tổng thống Putin không đi đến kết luận cá nhân về việc chấm dứt cuộc chiến, Ukraine vẫn sẽ tiếp tục chiến đấu vì sự tồn tại của mình. Ông cũng nhắc lại một quy luật mang tính lịch sử rằng những biến chuyển lớn lao thường xuất hiện khi các quốc gia trải qua thời kỳ căng thẳng kéo dài.
Nhằm hiện thực hóa tiến trình hòa bình, Tổng thống Ukraine đề nghị ấn định một ngày cụ thể cho cuộc gặp mặt trực tiếp. Ông cũng gợi ý một số địa điểm trung lập – những quốc gia vốn có truyền thống làm cầu nối ngoại giao để giải quyết các vấn đề chiến tranh và hòa bình, điển hình như Thụy Sĩ, Thổ Nhĩ Kỳ, và các quốc gia thuộc thế giới Arab.
Tín hiệu mở từ Moskva
Cùng thời điểm bức thư ngỏ của Tổng thống Zelensky được công bố, Tổng thống Nga Vladimir Putin cũng đã có những chia sẻ mang tính cởi mở về triển vọng hòa bình khi trả lời phỏng vấn các biên tập viên truyền thông quốc tế bên lề Diễn đàn Kinh tế thường niên tại St. Petersburg.
Đánh giá về cục diện chiến trường, ông Putin cho biết quân đội Nga vẫn đang duy trì đà tiến mỗi ngày và vừa qua đã kiểm soát thêm gần 2.500 km² lãnh thổ. Nhà lãnh đạo Nga tự tin cho rằng các yếu tố về nhân lực, nguồn lực công nghiệp và ý chí chiến đấu đều đang củng cố vị thế của Moskva. Ông chia sẻ thêm về những kết quả cụ thể trên thực địa: “Chiến dịch tấn công đang diễn ra hàng ngày. Hiện tại, Liên bang Nga đã kiểm soát hoàn toàn lãnh thổ Cộng hòa Nhân dân Luhansk, hơn 85% lãnh thổ Cộng hòa Nhân dân Donetsk và 80% vùng Zaporizhzhia”. Đồng thời, ông cũng ghi nhận thực tế rằng Nga sẽ tiếp tục cải thiện hệ thống phòng không nhằm thích ứng với các công nghệ máy bay không người lái đang không ngừng phát triển.
Dù khẳng định những lợi thế trên thực địa, Tổng thống Putin đã thể hiện một góc nhìn vô cùng thực tế và hướng tới ngoại giao. Khi nhắc đến mong muốn của phía Ukraine về việc dừng các bước tiến quân sự, ông Putin cho rằng thay vì chỉ dừng lại ở các giải pháp tạm thời, “sẽ tốt hơn nếu đưa cuộc chiến đến một sự kết thúc hoàn toàn bằng cách đồng ý với những thỏa hiệp”.
Đặc biệt, ông Putin nhắc đến những khuôn khổ thỏa hiệp từng được thảo luận trong hội nghị thượng đỉnh tại Anchorage (Alaska) với Tổng thống Mỹ Donald Trump vào tháng 8 năm ngoái. Ông Putin tiết lộ rằng ông từng nhấn mạnh với ông Trump về sự sẵn sàng chấm dứt chiến tranh thông qua các nỗ lực ngoại giao.
“Chúng tôi chắc chắn sẵn sàng và mong muốn đạt được một thỏa thuận với Ukraine thông qua các biện pháp hòa bình. Cụ thể là dựa trên cơ sở những gì chúng tôi đã thảo luận trong cuộc gặp với Tổng thống Trump ở Anchorage. Nga đồng ý với những thỏa hiệp đó”, Tổng thống Putin khẳng định.
“Chúng tôi chắc chắn sẵn sàng và mong muốn đạt được một thỏa thuận với Ukraine thông qua các biện pháp hòa bình. Cụ thể là dựa trên cơ sở những gì chúng tôi đã thảo luận trong cuộc gặp với Tổng thống Trump ở Anchorage. Nga đồng ý với những thỏa hiệp đó”, ông Putin khẳng định. Ông tin rằng nếu phía Ukraine cũng đồng ý với các nguyên tắc này, cuộc xung đột sẽ “nhanh chóng đi đến một kết thúc tự nhiên”. Hình dung về thời khắc hòa bình, nhà lãnh đạo Nga chia sẻ: “Ít nhất chúng ta có thể – và thực sự nên – nói với nhau rằng: ‘Ơn trời, mọi chuyện đã kết thúc’”.
Năng lực chiến lược và tầm nhìn về tương lai
Trong khuôn khổ các phát biểu của mình, cả hai bên đều không quên nhắc đến năng lực duy trì chiến dịch để đảm bảo vị thế đàm phán. Tổng thống Putin đã đề cập đến các hệ thống vũ khí chiến lược, bao gồm việc Nga đã tiến hành thử nghiệm thành công tên lửa Oreshnik mang tầm bắn hơn 5.000 km vào năm 2024. Ông cho biết Moskva hiện mới chỉ thử nghiệm loại vũ khí có khả năng mang đầu đạn hạt nhân này để đánh giá kết quả nhằm đưa ra các quyết định trong tương lai, thay vì sử dụng chúng trong thực chiến đô thị ngay lúc này. Đây được xem là một thông điệp khẳng định sức mạnh răn đe, đồng thời duy trì sự kiềm chế nhất định để chừa không gian cho các nỗ lực ngoại giao.
Về phía mình, trả lời câu hỏi của báo giới về tương lai chính trị cá nhân sau khi kết thúc nhiệm kỳ vào năm 2030, ông Putin (người đã nắm giữ các cương vị lãnh đạo Nga từ năm 1999) cho biết hiến pháp cho phép ông tiếp tục tranh cử đến năm 2036. Tuy nhiên, ông cho rằng vẫn còn quá sớm để nghĩ về điều đó, bởi trọng tâm hiện tại là giải quyết các vấn đề cấp bách mang tính vĩ mô vì tương lai lâu dài của nước Nga.
Những diễn biến mới nhất đang được giới chức ngoại giao tiếp nhận một cách tích cực. Tại Moskva, Điện Kremlin xác nhận đã nắm được thông tin về bức thư của ông Zelensky và Tổng thống Putin sẽ sớm được báo cáo chi tiết về nội dung này.
Từ phía Ukraine, Bộ trưởng Ngoại giao Andrii Sybiha thông báo trên nền tảng mạng xã hội X rằng bức thư đang được gửi đi chính thức thông qua các kênh ngoại giao tiêu chuẩn. Ông Sybiha mô tả đề xuất của Tổng thống Zelensky là “một đề nghị nghiêm túc và ý nghĩa nhằm chấm dứt chiến tranh... với những bước đi rõ ràng, khả thi cùng một lời mời gặp gỡ cá nhân trực tiếp”. Người đứng đầu ngành ngoại giao Ukraine kết luận: “Chúng tôi mong chờ một phản hồi ý nghĩa đối với đề xuất này. Đã đến lúc kết thúc cuộc chiến. Đã đến lúc lựa chọn hòa bình”.
Những động thái mới từ cả Moskva và Kiev cho thấy hai bên vẫn để ngỏ khả năng đối thoại. Tuy nhiên, triển vọng đạt được một thỏa thuận hòa bình vẫn phụ thuộc vào việc thu hẹp các khác biệt về lãnh thổ, an ninh và cơ chế ngừng bắn trong thời gian tới.
