Không gian nghệ thuật công cộng: Những điểm nhấn tích cực của đô thị

Trong khoảng 30 năm trở lại đây, Hà Nội đã xuất hiện nhiều không gian nghệ thuật công cộng từ ý tưởng của một số cá nhân, tổ chức cùng nguồn kinh phí được xã hội hóa. Những không gian nghệ thuật công cộng này, ngoài tạo ra những điểm nhấn cho đô thị, còn đáp ứng nhu cầu thưởng thức nghệ thuật một cách đa dạng và cởi mở của công chúng.

Không gian mới với 2 bức phù điêu Đông Dương

Cuối tháng 8 vừa qua, UBND phường Cửa Nam, TP. Hà Nội phối hợp với Ngân hàng TMCP Đại chúng Việt Nam PVCombank tổ chức lễ công bố dự án “Tu bổ hai bức phù điêu ngoài trời tại phố Hàng Lọng, phường Cửa Nam”.

Đây là phiên bản của 2 trong số 4 tác phẩm phù điêu có giá trị nghệ thuật đặc biệt có tên là “Nông nghiệp” và “Ngư nghiệp” do sinh viên Georges Khánh tạo tác, có tuổi đời lên tới gần 100 năm, đã đại diện cho mỹ thuật Đông Dương xuất hiện tại Đấu xảo Quốc tế ở Paris năm 1931.

Trải qua những biến thiên của lịch sử, sau khi được tu bổ, ra mắt công chúng khi phố Hàng Lọng được gắn biển, 2 bức phù điêu này còn được kỳ vọng sẽ tạo ra một không gian nghệ thuật công cộng đặc biệt, tạo điểm nhấn tham quan đối với một địa chỉ văn hóa là Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam, trong đó ẩn chứa những giá trị thẩm mỹ của nghệ thuật Đông Dương cách đây hàng thế kỷ.

Không gian nghệ thuật công cộng: Những điểm nhấn tích cực -0
Một số nghệ sĩ, nhà nghiên cứu tham gia dự án “Tu bổ hai bức phù điêu ngoài trời tại phố Hàng Lọng, phường Cửa Nam”.

Theo nhà nghiên cứu mỹ thuật Phạm Long, hình ảnh sớm nhất về 2 bức phù điêu “Nông nghiệp” và “Ngư nghiệp” còn được lưu giữ đến ngày nay, có lẽ là khi nó xuất hiện trong tấm ảnh tư liệu quý hiếm về sự kiện Hiệu trưởng Victor Tardieu và các giáo sư Trường Mỹ thuật Đông Dương nghênh đón Hoàng đế Bảo Đại và các quan khách tại cổng trường, số 102 phố Reinach, tháng 12/1933. Vào những năm 1960, phố Trần Quốc Toản, đoạn từ Yết Kiêu đến Lê Duẩn được Bộ Công an quản lý.

Vừa qua, công trình xây dựng trụ sở mới của Bộ Công an đã hoàn thành, đoạn phố này được Bộ Công an bàn giao lại cho TP. Hà Nội và đặt tên mới là phố Hàng Lọng, mang dấu ấn văn hóa lịch sử Thăng Long - Hà Nội. Do đó, hiện nay công chúng đi qua đoạn phố này sẽ được chiêm ngưỡng 2 bức phù điêu độc đáo có tuổi đời gần 100 năm, gắn với những biến thiên của lịch sử dân tộc cũng như nền mỹ thuật Việt Nam.

Với những giá trị đặc biệt về mỹ thuật cũng như lịch sử, hiện tại, dự án “Tu bổ hai bức phù điêu ngoài trời tại phố Hàng Lọng, phường Cửa Nam” được các chuyên gia, nghệ sĩ, họa sĩ, nhà điêu khắc tên tuổi của mỹ thuật Việt Nam đương đại hết sức quan tâm. Đây cũng là kết quả của quá trình nghiên cứu công phu, tỉ mỉ của các họa sĩ, nhà nghiên cứu như TS. Phạm Long, TS. Trần Hậu Yên Thế, giám tuyển - họa sĩ Nguyễn Thế Sơn... và được thực hiện bởi nhà điêu khắc Trần Quốc Thịnh cùng các cộng sự.

Khi thực hiện dự án này, các chuyên gia đã phải tìm tòi, nghiên cứu kỹ lưỡng qua nhiều khâu như khảo sát, đánh giá thực trạng của 2 bức phù điêu, đặc biệt là dấu ấn văn hóa Đông Dương thời kỳ đó... Theo các nhà nghiên cứu, việc tu bổ 2 bức phù điêu có tính di sản này chính là đưa chúng về vị trí xứng đáng trong lịch sử của mỹ thuật Việt Nam, góp phần tri ân những người thầy, thế hệ đi trước đã đặt nền móng cho nền mỹ thuật Việt Nam đương đại; đồng thời còn là cách tạo ra một không gian nghệ thuật công cộng sinh động gắn với một địa chỉ văn hóa đặc biệt của Hà Nội.

Nỗ lực tạo những điểm nhấn du lịch

Cuối tháng 12/2024, bức tượng “Phở gánh” do nhà điêu khắc Trần Quốc Thịnh sáng tác, đặt ở phố ẩm thực Tống Duy Tân được hoàn thành, tạo sự chú ý với công chúng. Bức tượng nằm trong dự án cải tạo, chỉnh trang phố ẩm thực Tống Duy Tân - Cấm Chỉ do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng quận Hoàn Kiếm (cũ) thực hiện nhằm tôn vinh và lan tỏa giá trị của phở Hà Nội nói riêng cũng như ẩm thực Hà Nội nói chung.

Bức tượng bằng đồng nặng 400 kg, tái hiện chân thực hình ảnh người đàn ông trung niên rắn rỏi bán phở gánh của Hà Nội xưa (giai đoạn đầu thế kỉ XX). Bức tượng thu hút sự quan tâm của du khách đến với phố ẩm thực bởi nó như ghi lại một ký ức về phở Hà Nội - món ăn đặc trưng được đa số thực khách tìm kiếm, thưởng thức khi đến Hà Nội.

Không gian nghệ thuật công cộng: Những điểm nhấn tích cực -1
Bức tượng “Phở gánh” của nhà điêu khắc Trần Quốc Thịnh đặt tại phố ẩm thực Tống Duy Tân.

Hiện nay, nhiều công trình nghệ thuật công cộng đã tìm cách huy động được nguồn kinh phí xã hội hóa thay vì chỉ có một nguồn kinh phí từ ngân sách nhà nước như trước đây đối với mô hình tượng đài, tượng chân dung danh nhân, đài tưởng niệm ngoài trời.

Một trong những dấu mốc có thể kể đến là vườn tượng ngoài trời tại công viên Bách thảo - sản phẩm của Trại sáng tác điêu khắc Quốc tế lần thứ nhất do Trường Đại học Mỹ thuật Hà Nội (nay là trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam) tổ chức năm 1997 đã có sức hút lớn đối với người dân Thủ đô bởi những giá trị tích cực về không gian thẩm mĩ mà nó đem lại.

Sau đó, “Con đường gốm sứ ven sông Hồng” là dự án nghệ thuật công cộng được xã hội hóa với tổng kinh phí lớn nhất cho đến thời điểm này, thu hút sự chú ý không chỉ với người Việt Nam mà cả với khách quốc tế bởi tính quy mô và những giá trị dành cho cộng đồng mà nó hướng tới. Tuy nhiên, gần đây, con đường gốm sứ này đã có những biểu hiện xuống cấp và thay đổi theo kiến trúc mới của đô thị Hà Nội

Gần đây, với nỗ lực đưa Hà Nội gia nhập mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO, một số dự án nghệ thuật công cộng ra đời với sự tham gia đóng góp lớn về mặt kinh phí, ý tưởng, công sức từ các cá nhân, tổ chức trong và ngoài nước.

Trong số đó phải kể đến “Dự án nghệ thuật công cộng Phúc Tân” với sự tham gia của nhóm ban đầu gồm 16 nghệ sĩ tình nguyện nhiệt huyết nhằm biến bức tường gần 200m thành một “tổ hợp” tác phẩm nghệ thuật liên hoàn. Dự án từng được trao giải thưởng Bùi Xuân Phái “Vì tình yêu Hà Nội” năm 2020 và nhận được sự hưởng ứng của đông đảo công chúng bởi mong muốn hướng đến không gian văn hóa thân thiện, thẩm mĩ, kích thích sự sáng tạo.

Tương tự, từ ngày trở thành “phố bích họa Phùng Hưng”, con phố đã trở thành điểm đến của rất nhiều người, đặc biệt là các bạn trẻ và khách du lịch. Đoạn phố với những bức vẽ gợi nhớ về Hà Nội xưa như: bách hóa tổng hợp, tàu điện leng keng, gánh hàng rong, cửa ô, ông đồ cho chữ... trở thành điểm check-in của nhiều người.

Có lẽ, với những giá trị tích cực mà không gian nghệ thuật cộng đồng đem lại, Hà Nội cần có những kế hoạch, chiến lược dài hơi hơn cho việc tạo ra những không gian nghệ thuật công cộng có giá trị, có chiều sâu văn hóa và có tính bền vững, xứng đáng với một Thủ đô có chiều dài lịch sử ngàn năm văn hiến.

Tiến sĩ, nhà nghiên cứu mỹ thuật Phạm Long:

Tôi quan tâm tới dự án tu bổ 2 tấm phù điêu tại Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam trên phố Hàng Lọng bởi nó không chỉ đơn thuần là việc sửa chữa một công trình cũ, mà còn mang nhiều ý nghĩa sâu sắc như: tôn vinh di sản và bảo tồn giá trị văn hóa, nghệ thuật, góp phần vào mục tiêu phát triển Hà Nội thành một thành phố công nghiệp sáng tạo văn hóa và Thủ đô vì hòa bình.

Tu bổ di tích này chính là một ví dụ cụ thể về việc kết hợp di sản văn hóa với sự phát triển đô thị. Bằng cách làm mới không gian công cộng và làm nổi bật các công trình có giá trị nghệ thuật, dự án sẽ biến khu vực này thành một điểm đến văn hóa hấp dẫn. Điều này góp phần tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa, từ du lịch nghệ thuật, sáng tác, giáo dục cho đến các hoạt động văn hóa cộng đồng.

Việc “tái sinh” di sản không chỉ làm đẹp cho thành phố Hà Nội, mà còn tạo ra những giá trị kinh tế và xã hội, biến di sản thành nguồn lực cho sự phát triển bền vững và nâng cao chất lượng không gian công cộng đô thị. Một không gian đô thị có chất lượng không chỉ là nơi sinh sống, mà còn là nơi để người dân tận hưởng và tương tác với các giá trị văn hóa.

Khi được tu bổ và bảo tồn, 2 tấm phù điêu Đông Dương sẽ trở thành điểm nhấn nghệ thuật, góp phần làm tăng giá trị thẩm mỹ của cảnh quan đô thị, mang lại những trải nghiệm tích cực cho người dân và du khách. Điều này phù hợp với tầm nhìn phát triển Hà Nội trở thành một Thủ đô hiện đại, văn minh và đáng sống...

Nguyệt Hà

Các tin khác

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

Trải qua 80 năm xây dựng và trưởng thành, Báo Công an nhân dân (CAND) không chỉ là tiếng nói của lực lượng CAND, mà còn là địa chỉ tin cậy, gắn bó của nhiều thế hệ văn nghệ sĩ cả nước. Từ những trang viết, cuộc trò chuyện đến sự đồng hành trong các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, tình cảm chân thành mà giới văn nghệ sĩ dành cho Báo CAND đã góp phần bồi đắp mối gắn kết bền chặt giữa báo chí với đời sống văn học, nghệ thuật, giữa người cầm bút với những người làm nghệ thuật. Qua năm tháng, sự tin yêu, trân trọng và đồng hành ấy đã trở thành một phần ý nghĩa trong hành trình phát triển của tờ báo. Sức lan tỏa của một cơ quan báo chí không chỉ ở những trang viết mà còn ở khả năng kết nối con người bằng niềm tin và những giá trị nhân văn.

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh hiện là Phó trưởng đoàn Kịch cổ điển, Nhà hát Kịch Việt Nam. Anh được biết đến là một nghệ sĩ có nhiều khám phá độc đáo, mới mẻ với kịch đương đại, lịch sử, thiếu nhi. "Bén duyên" và bị cuốn hút với các vở diễn về đề tài hình tượng người chiến sĩ Công an nhân dân (CAND) đã giúp anh có nhiều trải nghiệm mới mẻ. Phóng viên Chuyên đề Văn nghệ Công an có cuộc trò chuyện với NSND Tạ Tuấn Minh.

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Từ những giai điệu thấm đẫm tình quê hương đến những câu chuyện lay động lòng người, chương trình nghệ thuật "Kết nối yêu thương" gửi đi thông điệp giản dị mà sâu sắc: Không ai nên đơn độc trước nghịch cảnh. Đằng sau mỗi người phụ nữ đau yếu, mỗi em nhỏ mang bệnh hiểm nghèo là một phận đời cần được chở che, một ước mơ cần được níu giữ. Khi những trái tim cùng rung lên nhịp đập yêu thương, nghệ thuật không chỉ chạm đến cảm xúc mà còn khơi dậy trách nhiệm cộng đồng, thắp lên hy vọng cho những cuộc đời còn nhiều gian khó.

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Liên hoan phim (LHP) Tài liệu châu Âu – Việt Nam lần thứ 16 (diễn ra từ ngày 18 đến ngày 26/9) quy tụ 25 tác phẩm điện ảnh tài liệu đặc sắc đến từ Việt Nam và các quốc gia châu Âu. Đây không chỉ là “bữa tiệc” điện ảnh, mở ra cơ hội giao lưu, hợp tác giữa những người làm nghề mà còn là cầu nối để dòng phim đặc biệt này đến gần với công chúng hơn.

Ca sĩ Tùng Dương đã tổ chức riêng nhiều live concert.

Từ “độc đạo” đến đại chúng

25 năm trong nghề, Tùng Dương đã có một hành trình đặc biệt mà không nhiều nghệ sĩ thế hệ anh có thể làm được. Đó là hành trình của một nghệ sĩ luôn muốn bước ra khỏi vùng an toàn, không ngừng thử nghiệm, tìm kiếm những giới hạn mới của giọng hát và tư duy âm nhạc. Nhưng cũng chính trên hành trình tưởng như ngày càng đi xa ấy, Tùng Dương lại ngày càng trở về gần hơn với những điều căn cốt: gia đình, tình yêu, con người, quê hương, đất nước, những giá trị đã làm nên căn tính của mình.

Buổi gặp gỡ báo chí giới thiệu chương trình “Phú Quang - Còn mãi một tình yêu” tại Nhà hát Hồ Gươm

Âm nhạc không chỉ là ký ức

Gần 5 năm sau ngày nhạc sĩ Phú Quang rời cõi tạm, những giai điệu của ông vẫn hiện diện trong đời sống âm nhạc Việt Nam. Năm 2026, ba người con của ông chính thức tiếp nhận di sản âm nhạc mà cha để lại. Nhưng câu chuyện di sản âm nhạc Phú Quang không chỉ là câu chuyện của một gia đình tiếp nhận một gia tài nghệ thuật. Nó đặt ra một vấn đề lớn hơn: làm thế nào để di sản âm nhạc của một nhạc sĩ được bảo vệ, được trao truyền và tiếp tục sống trong đời sống đương đại?

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Ngày nay, nhiều tác phẩm điện ảnh ra đời nhận được sự bàn luận sôi nổi trên mạng xã hội cùng những bài review phim xuất hiện dày đặc. Tuy nhiên, giữa dòng chảy ồn ã ấy lại thiếu vắng những bài phê bình có chuyên môn, đi sâu vào ngôn ngữ điện ảnh, giá trị nghệ thuật và ý nghĩa văn hóa của tác phẩm. Để đời sống điện ảnh không chỉ dừng lại ở những lời khen - chê, đánh giá cực đoan, cần thêm những tiếng nói phê bình giàu tri thức, góp phần nâng cao thị hiếu và nuôi dưỡng tình yêu điện ảnh trong công chúng.

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Việc đưa chất liệu truyền thống vào các sản phẩm nghệ thuật đang trở thành xu hướng và mở ra nhiều hướng sáng tạo, góp phần làm mới cách tiếp cận và lan tỏa những giá trị văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, điều này cũng yêu cầu nghệ sĩ cần sự hiểu biết, tôn trọng và trách nhiệm với những giá trị văn hóa mà sản phẩm khai thác.

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” của Tố Hữu - một trong những bài thơ tiêu biểu viết về Cách mạng Tháng Tám năm 1945, không chỉ là niềm vui của một cá nhân, hay của hàng chục triệu người, còn là niềm vui hồi sinh của một dân tộc vừa thoát khỏi ách nô lệ, giành lại quyền làm chủ vận mệnh. Cũng là niềm vui được cống hiến và kiến tạo tương lai. “Vui bất tuyệt” trở thành cảm hứng chung cho nhiều tác phẩm nổi tiếng cùng chủ đề.

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Những người trẻ thế hệ 8x, 9x, 2000 đang lựa chọn cách tiếp cận lịch sử theo cách riêng của mình. Với họ, lịch sử là những câu chuyện được kể lại sống động trên các nền tảng số, hay những bộ phim, những bài hát, những tiểu thuyết hấp dẫn và ý nghĩa... giúp họ hiểu hơn về đất nước mình.

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

Bắt đầu lên sóng truyền hình ANTV (thứ Bảy, Chủ nhật) từ ngày 22/8 và trên kênh HTV9 (thứ Hai, thứ Ba) từ ngày 24/8, bộ phim truyền hình "Kế hoạch CM12" đã nhanh chóng thu hút sự quan tâm của công chúng. Không chỉ khắc họa những cuộc đấu trí căng thẳng, "Kế hoạch CM12" còn làm nổi bật bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh thầm lặng của những cán bộ, chiến sĩ CAND trong hành trình bảo vệ An ninh Tổ quốc từ những ngày đầu đất nước thống nhất.

Trưởng thành cùng lực lượng

Trưởng thành cùng lực lượng

Trong hơn 80 năm xây dựng, phấn đấu và trưởng thành của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam, có thể nói rằng, văn học nghệ thuật về lực lượng công an với sứ mệnh của mình đã góp phần đáng kể vào sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc, vì cuộc sống bình yên, hạnh phúc của nhân dân…

Thời của tiểu thuyết trinh thám

Thời của tiểu thuyết trinh thám

Mới đây, việc 2 bộ phim kinh dị "BACKROOMS" và "Obsession" thắng lớn phòng vé đã gây ra nhiều bất ngờ. Bên cạnh việc được thực hiện bởi các nhà sáng tạo nội dung tuy không chuyên về điện ảnh nhưng lại mang đến sự mới mẻ, thích thú, thì thực tế này cũng cho thấy thể loại thriller/mystery hay giật gân/bí ẩn đang được yêu thích hơn bao giờ hết cả trong phim ảnh cũng như văn chương.

Kể chuyện truyền thống Công an nhân dân bằng âm nhạc

Kể chuyện truyền thống Công an nhân dân bằng âm nhạc

Được đầu tư hoành tráng, công phu và giàu sáng tạo, các chương trình nghệ thuật về Công an nhân dân (CAND) thời gian qua không chỉ góp phần làm mới nghệ thuật chính luận mà còn lan tỏa sâu sắc hình tượng người chiến sĩ CAND bản lĩnh, nhân văn, gần gũi trong lòng công chúng.