Khi điện ảnh kể câu chuyện Việt nhưng có thể chiếu toàn cầu

Họ là ba đại diện của điện ảnh Việt Nam ở ba thế hệ, đạo diễn, NSND Đặng Nhật Minh, đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp và đạo diễn trẻ Phạm Ngọc Lân. Những bộ phim của họ đã mang tiếng nói của điện ảnh Việt ra nước ngoài, dành những giải thưởng lớn trên thế giới từ những câu chuyện Việt Nam.

1. Trong những năm gần đây, điện ảnh quốc tế có xu hướng “xoay trục” về phía châu Á. Những tác phẩm với câu chuyện và nhân vật chính là người châu Á, gốc Á tại nước ngoài như "Parasite", "Everything everywhere all at once"... thắng đậm ở Oscar, cho thấy Hollywood và các giải thưởng điện ảnh đang chú ý đến chất liệu phương Đông nhiều hơn. Sự xuất hiện của tiếng nói châu Á giúp xóa bỏ cái nhìn “thiểu số,” chứng minh tính tác động và lan tỏa toàn cầu.

cảnh trong phim bao giờ cho đến tháng mười.jpg -0
Cảnh trong phim “Bao giờ cho đến tháng Mười”.

Nhân kỷ niệm 75 năm thành lập Viện Đông Á Weatherhead, Đại học Columbia (Mỹ), đạo diễn Tony Bùi chủ trì hai tọa đàm về điện ảnh có tên "Đối thoại về Nghệ thuật kể chuyện: Tiếng nói khu vực, Tác động toàn cầu" cho khán giả tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh. Cuộc thảo luận thuộc chuỗi hoạt động "Đối thoại Columbia: Mở rộng biên giới, kết nối Cộng đồng" tại khu vực châu Á. Sự kiện có sự tham gia của NSND Đặng Nhật Minh, Nguyễn Hoàng Điệp và Phạm Ngọc Lân, Leon Le (Song Lang), Phan Gia Nhật Linh (Em và Trịnh), Trịnh Đình Lê Minh (Thưa mẹ con đi) đến nhà sản xuất Trần Bích Ngọc và quay phim kiêm đạo diễn hình ảnh Nguyễn Phan Linh Đan.

Đạo diễn Đặng Nhật Minh đúc kết lại hành trình của mình thật giản dị và bình thản: “Tôi là người kể chuyện, những câu chuyện của Việt Nam, gắn liền với bối cảnh xã hội Việt Nam ở những giai đoạn nhất định. Vì thế khi xem phim của tôi người ta tìm hiểu được bối cảnh xã hội xảy ra ở Việt Nam. Đó là đặc điểm nhưng cũng là hạn chế của tôi. Phim không đáp ứng được nhu cầu của đông đảo khán giả, chỉ những người quan tâm đến lịch sử, văn hóa Việt mới xem phim của tôi”.

Nhưng khi bước ra thế giới, những câu chuyện của đạo diễn Đặng Nhật Minh kể, dung dị, đời thường lại chạm vào cảm xúc người xem. “Bộ phim “Bao giờ cho đến tháng Mười” lần đầu tiên chiếu ở Hawaii năm 1995, gây chú ý, nhiều người đến xem với tâm thế sẽ phản đối nhưng xem xong nước mắt người nào cũng chảy vì cảm động. Nhiều người Mỹ xem cảm động vì những con người trên phim dễ thương chứ không như họ hình dung. Tôi nhận ra những cảm xúc mà nghệ thuật mang lại có thể hóa giải những thù hận và điện ảnh phải nói về thân phận con người, kể về thân phận của mỗi con người, mỗi dân tộc. Khi anh kể chân thực thì nó sẽ chạm đến trái tim. Một nhà văn từng nói rằng: Hãy đi đến tận cùng câu chuyện của anh, anh sẽ gặp nhân loại và tôi đi theo khuynh hướng đó trong các tác phẩm của mình”, đạo diễn Đặng Nhật Minh chia sẻ.

Có thể nói, đạo diễn Đặng Nhật Minh, người đã đi vào huyền thoại kể về việc không được đào tạo, con đường làm đạo diễn của ông là con đường tự học. Vì thế ông không chịu ảnh hưởng của phong cách làm phim nào mà chỉ nhận là một “người kể chuyện của Việt Nam”. “Năm 1999, tôi được nhận giải thưởng quốc tế, trong bằng khen họ ghi rằng: Vinh danh vị đạo diễn đã đưa những tình cảm của người Việt cũng như Á châu đến với thế giới”. Thế đấy, tôi chỉ nhận mình là người kể chuyện bằng điện ảnh mà thôi”.

2. Nguyễn Hoàng Điệp, Phạm Ngọc Lân, Leon Le, Trịnh Đình Lê Minh đều là những nhà làm phim độc lập bền bỉ, từng “chinh chiến” tại Liên hoan phim Venice, Toronto, Berlin, Fribourg… bám trụ với môn nghệ thuật thứ bảy từ thập niên 2000 và 2010 tới nay.

áp phích phim cu li không bao giờ khóc của đạo diễn phạm ngọc lân.jpg -0
Áp phích phim “Cu li không bao giờ khóc” của đạo diễn Phạm Ngọc Lân.

Không có tâm thế làm phim bình thản và thong dong của thế hệ Đặng Nhật Minh, đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp và Phạm Ngọc Lân, những người theo đuổi dòng phim độc lập hôm nay đứng trước nhiều áp lực hơn khi phải gánh vác hai chữ “Việt Nam” trên vai và câu chuyện phát hành những bộ phim độc lập ở Việt Nam còn gặp nhiều khó khăn. Theo họ, những câu chuyện họ kể về người Việt nên mong muốn phim của họ được chiếu ở Việt Nam. Nhưng việc ra rạp của những bộ phim độc lập rất khó khăn. Đó là điều đáng tiếc. Dù những bộ phim của họ đi ra nước ngoài đã dành được những giải thưởng danh giá.

Phim “Culi không bao giờ khóc” của đạo diễn Phạm Ngọc Lân vừa dành giải phim đầu tay xuất sắc nhất tại Liên hoan phim Berlin và phim châu Á hay nhất tại Liên hoan phim Quốc tế Đà Nẵng. Anh đã nghĩ đến phương án sẽ sang các nước khác chiếu phim của mình vì câu chuyên bản địa của Việt Nam sẽ được ủng hộ, khán giả trẻ ở các nước cởi mở hơn với các thể loại phim. “Việc phát hành phim ở trong nước hay nước ngoài nên coi là cửa ngõ để bước vào một vùng văn hóa khác, phát hành không chỉ là việc chiếu phim mà hưởng thụ một vùng văn hóa, khán giả cũng được hưởng lợi”, Phạm Ngọc Lâm nói. Với anh, làm phim là kể những câu chuyện mà anh trăn trở, tìm kiếm, theo cách của mình mà thôi. Và hẳn nhiên, đó sẽ là những câu chuyện của người Việt. Còn câu chuyện bản địa và hai chữ “Việt Nam” đôi khi là một áp lực đối với những nhà làm phim trẻ.

Đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp cho rằng, thách thức với những nhà làm phim độc lập là làm thế nào để kể được câu chuyện thu hút được nhiều người xem, không liên quan đến việc chị là một nữ đạo diễn. Chị kể, khi bộ phim “Đập cánh giữa không trung” của chị có suất chiếu giới thiệu tại liên hoan phim Venice, có nhiều người xì xào rằng, vì chị là một đạo diễn nữ và đến từ một đất nước xa xôi như Việt Nam nên phim được “ưu tiên” chiếu. Nhưng, với nghệ thuật là sự công bằng, bộ phim đi ra thế giới bằng câu chuyện hấp dẫn của chính nó.

Đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp cho rằng, đạo diễn, NSND Đặng Nhật Minh có những trải nghiệm lớn và điềm tĩnh để nói một cách ngắn gọn như vậy về hành trình làm phim của ông, nhưng thế hệ chị có nhiều áp lực hơn. “Tôi chưa đủ mạnh và chưa đủ bình thản để khẳng định tôi và điện ảnh là hai người bạn đồng hành”, chị nói.

Theo chị, điện ảnh Việt về đội ngũ ngày càng trẻ hóa, nhưng cần những tiếng nói đa dạng hơn. Chị nhớ tới giai đoạn đại dịch COVID-19, đó là thời điểm cảm thấy bi quan trong sáng tạo nghệ thuật bởi chị nhận ra những bộ phim của nhiều quốc gia kể câu chuyện giống nhau, mà nữ đạo diễn gọi là "đại dịch toàn cầu hóa” về điện ảnh, khi bản sắc cá nhân của nhà làm phim dường như bị xóa mờ để nhường chỗ cho sự đồng nhất cả về lối nghĩ, cách kể.

Đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp hy vọng có những tiếng nói mới, gương mặt lạ trong điện ảnh. Những nhà làm phim Việt từng đoạt giải thưởng danh giá tại liên hoan phim của thế giới như Phạm Thiên Ân, Phạm Ngọc Lân, Lê Bảo, Trần Thanh Huy, Lê Bình Giang… là những gương mặt chị đã biết từ lâu. Nữ đạo diễn cũng bày tỏ lo ngại, liệu rằng, nét đột phá, khác biệt trong điện ảnh có bị vùi lấp bởi cơ hội ra rạp chiếu một cách bình đẳng cho những phim độc lập theo dòng tác giả càng ngày càng hẹp lại? Chị băn khoăn, liệu chị và những nhà làm phim độc lập có chỗ trong tương lai của điện ảnh Việt không?

Trước đó, trong khuôn khổ Liên hoan phim quốc tế Đà Nẵng, một hội thảo về Xúc tiến và Hợp tác làm phim cũng đặt ra vấn đề làm phim cho khán giả trong nước nhưng có thể chiếu toàn cầu. Ông Sirisak Koshpharashin- đại diện Liên đoàn Quốc gia các hiệp hội làm phim Thái Lan chia sẻ về bộ phim Thái Lan ăn khách vừa qua là “Gia tài của mẹ” do một địa phương sản xuất nhưng có sức hấp dẫn lớn trong khu vực như Việt Nam, Lào, Singapore, Philippines… và trở thành hiện tượng toàn cầu khi Thái Lan đang đưa phim này chinh phục những thị trường lớn hơn. Theo ông: "Bài học kinh nghiệm rút ra, đó là cần làm những bộ phim dành cho khán giả trong nước nhưng có thể chiếu trên toàn cầu". Theo ông, đó là điều Việt Nam cần phải làm để phát triển chính nền điện ảnh của mình. Ông nhấn mạnh: "Khi làm phim, đừng nghĩ đó là những bộ phim bán cho Hollywood hay Trung Quốc, mà trước hết phải là những bộ phim cho người dân của các bạn, họ phải mong muốn xem cái đã”.

Tuy nhiên, với những người theo đuổi dòng phim độc lập thì có vẻ ngược lại, câu chuyện của họ lại được thế giới đón nhận nhiều hơn và họ gặp khó khăn khi quay trở về phát hành trên chính quê hương mình.

Việt Linh

Các tin khác

Đã theo nghề thì hãy viết đi

Đã theo nghề thì hãy viết đi

“Trước khi viết một tập tiểu thuyết mới, anh có những chuẩn bị gì?”.
Tôi thường hỏi bạn bè trong những lúc ngồi tán phét chuyện trên trời dưới đất. Có lần, nhà văn Nguyễn Mạnh Tuấn bảo, đại khái, chẳng chuẩn bị gì cả, cứ bắt tay vào viết, trong quá trình viết, các tình tiết xảy ra thì cân nhắc, xử lý. Cũng tựa như đứa trẻ nhảy xuống hồ, dù chưa biết bơi. Thực tế của công việc lúc ấy tự khắc khiến mình phải làm gì.

Một mỏ khai thác khoáng sản khổng lồ tại Zambia. Ảnh: First Quantum Minerals

Châu Phi với bài toán thoát “bẫy tài nguyên”

Khoáng sản châu Phi đang trở thành trung tâm của một cuộc tranh giành địa chính trị chưa từng có. Trong khi các cường quốc đổ vốn vào lục địa này, liệu châu Phi có thể tận dụng thời thế để trở thành bên hưởng lợi thực sự từ chính nguồn tài nguyên của mình hay không?

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng với không ít gia đình, nỗi đau chưa thể nguôi ngoai khi có người thân hy sinh mà tên tuổi, hài cốt vẫn nằm lại nơi chiến trường xưa hoặc chưa được xác định danh tính. Những ngày này, Công an TP Đà Nẵng đang thực hiện một hành trình vô cùng đặc biệt: Thu nhận mẫu ADN cho thân nhân liệt sĩ trong "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

Về ngôi nhà của dế

Về ngôi nhà của dế

Đó là một ngôi nhà xưa thân quen cũ kỹ nằm trong ngõ Đoàn Nhữ Hài. Nhà văn Tô Hoài (1920-2014) mua ngôi nhà này (năm 1957) từ tiền giải thưởng tập “Truyện Tây Bắc”. Một thời, cánh văn trẻ chúng tôi vẫn thường rủ nhau tới ngôi nhà của Tô Hoài vì ông rất thân thiện. Giờ đây, ngôi nhà trở thành không gian lưu niệm cuộc đời và sự nghiệp văn chương Tô Hoài. Con trai ông, nhà báo Phương Vũ đặt tên Nhà lưu niệm đúng với cái tên mà mọi người vẫn gọi: Tô Hoài House (Ngôi nhà Tô Hoài).

Chương trình âm nhạc “Mây lang thang” bị cho là đã nhiều lần vi phạm bản quyền trên môi trường số

Khoảng trống bản quyền âm nhạc ở Việt Nam

Trong nhiều năm qua, thị trường âm nhạc số Việt Nam phát triển nhanh nhưng việc vi phạm sở hữu trí tuệ tràn lan. Nhiều đơn vị kiếm tiền từ hàng triệu lượt xem mà tác giả, nhạc sĩ hoặc chủ sở hữu bản ghi không hề biết tác phẩm của mình bị khai thác như thế nào.

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Trong nghề cầm bút, sống bằng con chữ, lấy chữ làm phương tiện để trình bày suy nghĩ, nhân sinh quan của mình, tôi dám quả quyết, một khi viết những trang văn tạo ra tiếng cười là điều không bao giờ dễ dàng. Chính vì thế khi nhìn lại tiến trình phát triển văn học Việt Nam, kể từ năm 1930 đến nay, ta thấy số lượng tác giả viết văn cười, trào phúng, châm biếm chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay. Rất ít ỏi.

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Trong vài năm gần đây, Việt Nam bắt đầu xuất hiện trong các cuộc thảo luận quốc tế như một “điểm đến mới nổi” của công nghiệp văn hóa và kinh tế sự kiện. Từ sự bùng nổ của các concert âm nhạc, chương trình giải trí thu hút hàng triệu người theo dõi, đến việc đầu tư hàng loạt nhà hát, trung tâm triển lãm và tổ hợp sáng tạo quy mô lớn, Việt Nam đang đứng trước một cơ hội đặc biệt: trở thành trung tâm mới của các sự kiện văn hóa và biểu diễn trong khu vực.

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Những người yêu văn học, điện ảnh, sân khấu thì đều biết hai nhân Romeo và Juliet trong vở bi kịch của nhà văn Anh William Shakespeare. Từ trong kịch, phim, Romeo - Juliet đã trở thành hình ảnh biểu tượng cho những cặp tình nhân trẻ đang trong giai đoạn chớm nở và mãnh liệt. Vì thế, đến thành phố Verona (nằm trong tỉnh cùng tên thuộc vùng Veneto, miền bắc nướcÝ) lần này, tôi quyết định đến thăm ngôi nhà của nàng Juliet.

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Năm 2025, điện ảnh Việt có 55 phim ra rạp thì năm 2026, con số này được dự báo tăng lên khoảng 70 - 80 phim. Trong bối cảnh phim Việt ra rạp ngày càng dày đặc, cuộc cạnh tranh căng thẳng giữa các phim không chỉ bằng nội dung mà còn ở khả năng giành suất chiếu và tạo hiệu ứng truyền thông ngay từ những ngày đầu ra mắt.

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Cuộc gặp gỡ mang tên "Thời tiết của ký ức" không đơn thuần là một buổi ra mắt sách. Đó là một cuộc hội ngộ đặc biệt của "ngũ vị văn chương" - 5 cá tính văn chương độc bản: Trung Trung Đỉnh, Nguyễn Trọng Tín, Phạm Ngọc Tiến, Bảo Ninh, Nguyễn Quang Lập. Nói như nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, không chỉ là trang viết, họ là "những người lưu giữ ký ức của dân tộc". Trong số 5 tác giả này, tôi ấn tượng với 3 người: Trung Trung Đỉnh, Phạm Ngọc Tiến và Nguyễn Trọng Tín.

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Sinh thời nhà thơ Xuân Diệu có "tự giới thiệu" về địa chỉ nhà của mình ở Hà Nội như sau: "Nhà tôi 24 Cột Cờ/ Ai thương thì đến, hững hờ thì qua". Còn "trung niên thi sĩ" Bùi Giáng khi về cư ngụ ở Xóm Gà (Bình Thạnh) cũng có lúc ngẫu hứng giới thiệu với các bạn văn chương rằng: "Gặp nàng, nàng ở Già Lam/ Gặp cô, cô ở Lê Quang Định đường/ Nhà thuốc tây, gái du dương/ Bốn tám hai (482) hẻm tôi thường vô ra".Với những thông tin trên ắt người yêu thơ có thể tìm ra chỗ ở của ông một cách dễ dàng. Còn nhà văn Sơn Nam do không làm thơ nên khi ai hỏi nhà của mình thì ông chỉ đáp: "Cứ đến nhà truyền truyền thống quận Gò Vấp hỏi, thì có người dẫn vào nhà".

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Với phần đông công chúng, nghệ sĩ sân khấu và điện ảnh là những người sống giữa ánh hào quang, được tôn vinh bằng tài năng và danh tiếng. Nhưng phía sau tấm màn nhung, không ít người đang đối diện với một thực tế trái ngược, thu nhập bấp bênh, lương thấp và một câu hỏi được đặt ra: liệu nghệ thuật biểu diễn có là một nghề đủ để sống?

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Ngày 25/4/2026, Kiều bào Việt tại Pháp cùng bạn bè quốc tế yêu chuộng hòa bình đã cùng tham gia Lễ đặt bia Tưởng niệm các nạn nhân Việt Nam bị nhiễm chất độc da cam trong Công viên Choisy, thuộc quận 13 thành phố Paris.

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.