Thực tiễn cho thấy, các nguy cơ đối với an ninh quốc gia ngày càng đa dạng và có tính liên thông. Một cuộc tấn công mạng có thể gây gián đoạn hệ thống tài chính; sự cố dữ liệu có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh quốc gia; thiên tai, dịch bệnh hay biến động địa chính trị có thể tác động đồng thời đến tăng trưởng kinh tế, chuỗi cung ứng, an ninh năng lượng và đời sống xã hội.
Trong bối cảnh đó, việc triển khai chủ động trong bảo vệ an ninh dữ liệu sẽ góp phần phòng, ngừa ngăn chặn các nguy cơ, các cuộc tấn công có chủ đích về an ninh mạng, tội phạm mạng trong việc đánh cắp và sử dụng bất hợp pháp dữ liệu trên nền tảng số hiện nay.
Hiện thực hóa chiến lược Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa trên không gian mạng
Thế giới đang chứng kiến những biến đổi sâu sắc chưa từng có dưới tác động của các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây… Những tiến bộ này đang làm thay đổi căn bản phương thức quản trị quốc gia, vận hành nền kinh tế và đời sống xã hội. Tuy nhiên, đi cùng với đó là những thách thức ngày càng phức tạp đối với an ninh quốc gia, đặc biệt bảo vệ dữ liệu của quốc gia trên không gian mạng.
Bảo vệ Tổ quốc là nhiệm vụ chiến lược trọng yếu, thường xuyên của cách mạng Việt Nam. Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam không ngừng bổ sung, phát triển tư duy bảo vệ Tổ quốc phù hợp với từng giai đoạn lịch sử. Trước những biến động nhanh chóng, phức tạp của tình hình thế giới và khu vực hiện nay, yêu cầu bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa trên không gian mạng đang đặt ra những đòi hỏi thay đổi về tư duy chiến lược và dài hạn.
Nhiều vấn đề cấp thiết đặt ra trong dự án Luật An ninh dữ liệu.
Hội nghị lần thứ 3, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV (từ 20/7 đến 24/7/2026, tại Hà Nội) diễn ra trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực tiếp tục diễn biến phức tạp, khó dự báo cả về kinh tế, chính trị, đối ngoại và xung đột vũ trang; cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt; đặc biệt là các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống đan xen, tác động sâu rộng đến môi trường phát triển của mỗi quốc gia. Trong nước, toàn Đảng, toàn dân và toàn quân đang quyết liệt triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, tạo nền tảng thực hiện mục tiêu phát triển nhanh, bền vững, đưa đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới.
Phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 3, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không chỉ định hướng những nội dung trọng tâm cần Trung ương xem xét, quyết định mà còn xác lập những tư duy lớn để hiện thực hóa các mục tiêu của Đại hội XIV. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ bốn bước chuyển chiến lược cần tập trung thực hiện: nâng cao năng lực lãnh đạo và chất lượng vận hành của Đảng và Nhà nước; quản trị thống nhất không gian phát triển và nguồn lực quốc gia; đổi mới mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao; đồng thời chuyển mạnh từ xử lý từng nguy cơ sang chủ động phòng ngừa, nâng cao sức chống chịu và bảo vệ vững chắc đất nước.
Có thể thấy, trong bốn bước chuyển đó, nội dung về “chủ động phòng ngừa, nâng cao sức chống chịu và bảo vệ vững chắc đất nước” mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là định hướng về quốc phòng, an ninh mà còn phản ánh bước phát triển mới trong tư duy quản trị quốc gia, kết hợp chặt chẽ giữa bảo vệ và phát triển, giữa xây dựng, củng cố tiềm lực đi liền với phòng ngừa, ngăn chặn và đẩy lùi nguy cơ đe doạ An ninh ra xa Tổ quốc.
Như vậy, tư duy đột phá về tầm nhìn chiến lược của Đảng ta trong bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa trên không gian mạng dưới góc độ bảo vệ an ninh dữ liệu không dừng lại ở yêu cầu ngăn ngừa hoạt động gây rối, phá hoại, bạo loạn, lật đổ, chiến tranh, xung đột vũ trang mà còn mở rộng phạm vi các lĩnh vực then chốt của đời sống chính trị – xã hội trước các nguy cơ xung đột không chỉ đến từ biên giới lãnh thổ mà có thể khởi phát từ các yếu tố phi truyền thống như tấn công mạng, đánh cắp dữ liệu, chiến tranh thông tin, thao túng dư luận...
Trong bối cảnh đó, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa trên không gian mạng chính là sự cụ thể hóa tầm nhìn “giữ nước từ khi nước chưa nguy”, thể hiện năng lực dự báo, phòng ngừa, ngăn chặn rủi ro góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, làm tiền đề cho phát triển nhanh và bền vững đất nước.
Nhận thức này phản ánh sự thích ứng kịp thời, đổi mới tư duy trước những thay đổi của thời đại số, khi dữ liệu trở thành nguồn tài nguyên chiến lược, không gian mạng trở thành không gian phát triển mới và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi sâu sắc phương thức quản trị quốc gia. Bảo vệ chủ quyền quốc gia vì thế không chỉ được hiểu trên đất liền, trên biển, trên không mà còn trong không gian số, trên hạ tầng dữ liệu và các lĩnh vực công nghệ chiến lược góp phần bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa ngay trên không gian mạng.
Luật An ninh dữ liệu góp phần thể chế hoá quan điểm chỉ đạo của Đảng trong bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa trên không gian mạng
Sự bùng nổ của tài nguyên dữ liệu và rủi ro an ninh phi truyền thống; nguy cơ lệ thuộc vào công nghệ mật mã và hạ tầng nước ngoài; thách thức từ trí tuệ nhân tạo (AI) và máy tính lượng tử, những hạn chế của hệ thống pháp luật hiện hành. Đối với Việt Nam, khi đang đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, xây dựng Chính phủ điện tử, hướng tới Chính phủ số, xã hội số, thì hệ thống chính trị trở thành mục tiêu trọng điểm của các hoạt động tấn công mạng, gián điệp công nghệ cao và âm mưu phá hoại của các thế lực thù địch trong việc đánh cắp, chuyển đổi dữ liệu trái phép. Đây không chỉ là nguy cơ về kỹ thuật mà còn là thách thức trực tiếp đối với an ninh quốc gia và sự ổn định của chế độ.
Thực tế cho thấy, dữ liệu của một cá nhân đơn lẻ có lẽ chưa thể nói lên được nhiều điều nhưng khi tập hợp dữ liệu cá nhân của nhiều người, của một tỉnh, một thành phố và một quốc gia thì dữ liệu lại trở thành nguồn tài nguyên vô cùng quý báu. Hiện nay, các hoạt động xâm phạm an ninh dữ liệu đang diễn biến phức tạp không chỉ ở Việt Nam mà còn ở cả các quốc gia khác trên thế giới, trong đó có nhiều quốc gia được coi là cường quốc về khoa học, công nghệ. Ngày nay, dữ liệu được ví như nguồn tài nguyên “mỏ dầu mới”, là tài nguyên chiến lược của quốc gia. Khi dữ liệu bị chiếm đoạt, rò rỉ hoặc bị sử dụng trái phép, thiệt hại không chỉ là kinh tế mà còn có thể ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, quyền con người, chủ quyền số, lòng tin xã hội, thậm chí dẫn đến sự sụp đổ của một quốc gia.
Thời gian qua, việc quán triệt và thể chế hóa đầy đủ những quan điểm chỉ đạo của Đảng trong hoạt động xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, hiện đại nhằm nâng cao năng lực quản trị quốc gia, củng cố sức mạnh tổng hợp của đất nước, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định và tạo nền tảng vững chắc trong bảo phát triển và bảo vệ Tổ quốc đã được triển khai một cách quyết liệt và sâu rộng.
Việc Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 57-CT/TW ngày 31/12/2025 về tăng cường bảo đảm an ninh mạng, bảo mật thông tin và an ninh dữ liệu trong hệ thống chính trị không chỉ là bước đi kịp thời mà còn là yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn, nhằm bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng và chủ quyền quốc gia trên không gian số.
Đồng thời, Chính phủ cũng đã ban hành nhiều quyết định có tính định hướng quan trọng về phát triển dữ liệu, hoàn thiện cơ sở hạ tầng thông tin trong chuyển đổi số ở nước ta như: Chiến lược dữ liệu quốc gia quy định tại Quyết định số 142/QĐ-TTg ngày 02/02/2024 của Thủ tướng Chính phủ, Quy hoạch hạ tầng thông tin và truyền thông thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 quy định tại Quyết định số 36/QĐ-TTg ngày 11/01/2024 của Thủ tướng Chính phủ.
Vừa qua, tại dự thảo tờ trình dự án Luật An ninh dữ liệu, Bộ Công an cho biết, việc xây dựng và ban hành Luật An ninh dữ liệu là bước cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng về chuyển đổi số, bảo đảm quyền con người và góp phần bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa trên không gian mạng. Dự án Luật An ninh dữ liệu được xây dựng nhằm xác lập chủ quyền số quốc gia; khẳng định quyền tối cao, bất khả xâm phạm của Nhà nước đối với tài nguyên dữ liệu quốc gia, thiết lập hệ thống kiểm soát và hệ thống mật mã tiên tiến, độc lập để bảo vệ lợi ích dân tộc trong kỷ nguyên số, kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo. Tại dự án Luật An ninh dữ liệu, Bộ Công an đề xuất phân loại 4 cấp độ dữ liệu gồm dữ liệu “cốt lõi”, “quan trọng”, “nội bộ”, “thông thường”. Đây là căn cứ tiêu chuẩn để các luật chuyên ngành như tài chính, y tế, ngân hàng soi chiếu và ban hành dữ liệu đặc thù...
Đồng thời, Dự án Luật An ninh dữ liệu khi được ban hành sẽ góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý đối với những thách thức mới trong thời đại số về an ninh phi truyền thống, cũng như lấp đầy các khoảng trống pháp lý về quản trị thuật toán, trí tuệ nhân tạo (AI) và lưu thông dữ liệu xuyên biên giới, thiết lập các tiêu chuẩn và quy định bảo đảm an ninh trong các khâu xây dựng, phát triển, sử dụng, lưu trữ dữ liệu trong quá trình chuyển đổi số mà các luật hiện hành chưa điều chỉnh chuyên sâu.
Cùng với đó, bảo vệ quyền và các lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; tạo ra môi trường số tin cậy, bảo vệ dữ liệu cá nhân của công dân và bí mật kinh doanh của doanh nghiệp trước các nguy cơ tấn công mạng, tống tiền và lộ lọt thông tin; thúc đẩy kinh tế số tự chủ chiến lược, tự cường công nghệ, chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị kỹ thuật số tạo điều kiện cho dòng chảy dữ liệu an toàn, thúc đẩy Việt Nam trở thành trung tâm dữ liệu của khu vực.
Việc xây dựng và ban hành Luật An ninh dữ liệu nhằm xác lập chủ quyền số quốc gia: Khẳng định quyền tối cao, bất khả xâm phạm của Nhà nước đối với tài nguyên dữ liệu quốc gia, thiết lập “biên giới số” và hệ thống mật mã tiên tiến, độc lập để bảo vệ lợi ích dân tộc trong kỷ nguyên số, kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.
Đồng thời, hoàn thiện hành lang pháp lý an ninh phi truyền thống, lấp đầy các khoảng trống pháp lý về quản trị thuật toán, AI và lưu thông dữ liệu xuyên biên giới, thiết lập các tiêu chuẩn và quy định bảo đảm an ninh trong các khâu xây dựng, phát triển, sử dụng, lưu trữ dữ liệu, trong quá trình chuyển đổi số mà các luật hiện hành chưa điều chỉnh chuyên sâu.
Đây là hành động cụ thể để bảo vệ nền tảng độc lập, tự chủ của quốc gia trong kỷ nguyên số, kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, làm chủ an ninh số, góp phần bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa trên không gian mạng.
