Cơ chế mở đường cho mạng lưới metro quy mô lớn
Thời gian qua, Trung ương đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm tạo động lực phát triển Thủ đô Hà Nội. Trong đó có Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới, xác định hệ thống đường sắt đô thị là trục xương sống của hạ tầng giao thông và đóng vai trò then chốt trong định hình không gian đô thị Hà Nội theo mô hình TOD (phát triển đô thị gắn kết với giao thông công cộng).
Ngoài ra, Luật Thủ đô năm 2026; Nghị quyết số 188/2025/QH15 ngày 19/2/2025 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt phát triển hệ thống mạng lưới đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh; Nghị quyết số 258/2025/QH15 ngày 11/12/2025 về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thủ đô Hà Nội, cũng là những cơ sở chính trị, pháp lý quan trọng để Hà Nội huy động nguồn lực, tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo không gian và động lực mới cho phát triển.
Theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội được UBND TP phê duyệt tại Quyết định số 2512/QĐ-UBND ngày 13/5/2026, thành phố định hướng phát triển theo mô hình "9 cực - 9 trung tâm - 9 trục - 8 vành đai". Trong cấu trúc này, đường sắt đô thị được xác định là hạ tầng khung chiến lược, giữ vai trò quan trọng trong tổ chức không gian và phát triển hệ thống giao thông công cộng.
Ngày 22/6/2026, Hà Nội khởi công đồng thời 5 tuyến đường sắt đô thị, gồm các tuyến số 1, 2, 8, 10 và 14. Tổng chiều dài các tuyến khoảng 303,5km, tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 1.315.256 tỷ đồng. Đây là chương trình đầu tư đường sắt đô thị có quy mô lớn nhất từ trước đến nay của Thủ đô, đánh dấu bước chuyển từ đầu tư từng tuyến riêng lẻ sang từng bước hình thành mạng lưới đồng bộ.
Các tuyến được định hướng kết nối nhiều khu vực, đầu mối giao thông và trung tâm phát triển của thành phố. Cụ thể, tuyến số 1 kết nối Thường Tín, Ngọc Hồi, ga Hà Nội, Yên Viên, Thư Lâm và sân bay Nội Bài; tuyến số 2 kết nối sân bay Nội Bài với khu vực trung tâm, Thượng Đình và các khu vực phía Nam; tuyến số 8 kết nối Hòa Lạc, Sơn Đồng, Mai Dịch, Lĩnh Nam và Dương Xá; tuyến số 10 kết nối Đông Anh, Võ Chí Công, Vành đai 3, Times City; tuyến số 14 kết nối Cầu Thăng Long, Hồng Hà và Gia Lâm.
Theo Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng, việc khởi công 5 tuyến đường sắt đô thị là sự kiện đầu tư hạ tầng có ý nghĩa chiến lược, mở đầu cho giai đoạn phát triển mới của Thủ đô. Đây cũng là bước đi cụ thể nhằm đưa các chủ trương, chính sách của Trung ương và Quy hoạch tổng thể Thủ đô vào thực tiễn.
Thành phố đặt mục tiêu hoàn thành 5 tuyến vào năm 2030, kết nối đồng bộ với các tuyến số 3 và số 5 đang triển khai, từng bước hình thành mạng lưới giao thông công cộng liên thông trên toàn địa bàn.
Theo lãnh đạo thành phố, đầu tư đường sắt đô thị không chỉ nhằm giải quyết áp lực giao thông mà còn tạo động lực phát triển đô thị theo mô hình TOD, khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai, tăng cường liên kết vùng và hình thành các cực tăng trưởng mới
Tháo gỡ điểm nghẽn, không để chậm nhịp các dự án lớn
Để hiện thực hóa mục tiêu trên, Hà Nội đang tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình triển khai các dự án.
Tại kỳ họp thứ bảy (kỳ họp chuyên đề) HĐND TP Hà Nội khóa XVII ngày 28/10, UBND TP đã trình dự thảo nghị quyết thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để đầu tư xây dựng một số tuyến đường sắt đô thị trên địa bàn.
Theo UBND TP, việc ban hành nghị quyết là yêu cầu cấp thiết nhằm giải quyết những vướng mắc pháp lý liên quan đến mô hình hợp đồng chìa khóa trao tay, kịp thời tháo gỡ điểm nghẽn về thủ tục, bảo đảm tiến độ triển khai các dự án. Các cơ chế thí điểm cần được xây dựng phù hợp với Luật Thủ đô năm 2026, đồng thời bảo đảm tính đồng bộ với quy trình, thủ tục đã và đang thực hiện đối với 5 tuyến đường sắt đô thị.
Tại kỳ họp, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Trương Việt Dũng cho biết, đây là những dự án có quy mô rất lớn, tính chất phức tạp và chưa có tiền lệ. Theo phương án đang được tính toán, tổng giá trị hợp đồng gần 794.000 tỷ đồng; thành phố dự kiến triển khai khoảng 253,5km đường sắt đô thị trong vòng 5 năm.
Bên cạnh cơ chế đầu tư, nhân lực quản lý, vận hành và bảo dưỡng cũng là vấn đề cần được chuẩn bị từ sớm. Theo Phó Chủ tịch UBND TP Trương Việt Dũng, Công ty TNHH MTV Đường sắt Hà Nội được giao định biên 1.292 người, hiện có 1.168 người, trong đó 1.068 người đang trực tiếp vận hành các tuyến đường sắt đô thị hiện có.
Do nhiều vị trí chuyên môn đòi hỏi thời gian đào tạo dài, thành phố đang nghiên cứu lộ trình đào tạo đội ngũ cán bộ, nhân viên phục vụ các tuyến mới; đồng thời tham khảo kinh nghiệm quốc tế để xây dựng mô hình tổ chức, quản lý và vận hành phù hợp.
Thành phố cũng tính toán các giải pháp nâng cao thu nhập, tăng sức hấp dẫn đối với người lao động thông qua việc khai thác nguồn thu từ quảng cáo, dịch vụ và các hoạt động hợp pháp khác.
Về cơ chế thanh toán, UBND TP đã phê duyệt định mức kinh tế - kỹ thuật và giá dịch vụ vận hành đường sắt đô thị ngày 15/10, tạo cơ sở cho công tác thanh, quyết toán. Đối với phương án tài chính, thành phố tiếp tục làm việc với các cơ quan liên quan để làm rõ khả năng bố trí vốn Trung ương, phương án tạm ứng vốn trong những năm tiếp theo và các kịch bản huy động nguồn lực.
Xác định đây là nghị quyết có quy mô lớn, tính chất đặc biệt quan trọng, HĐND TP Hà Nội đã thống nhất kéo dài thời gian kỳ họp để tiếp tục xem xét, thông qua nghị quyết. Dự kiến, ngày 4/11, kỳ họp thứ bảy HĐND TP Hà Nội khóa XVII, nhiệm kỳ 2026-2031 sẽ tiếp tục làm việc với nội dung này.
Việc hoàn thiện cơ chế đặc thù được kỳ vọng tạo điều kiện để các dự án triển khai đúng tiến độ. Tuy nhiên, bên cạnh yêu cầu đẩy nhanh thủ tục và thi công, thành phố cần bảo đảm chất lượng công trình, an toàn hệ thống, hiệu quả sử dụng ngân sách và trách nhiệm giải trình của các cơ quan, đơn vị liên quan.
Đặc biệt, hệ thống giao thông kết nối cần được đầu tư đồng bộ với các tuyến metro. Các nhà ga phải gắn kết thuận tiện với khu dân cư, trung tâm việc làm và dịch vụ thiết yếu, tạo điều kiện để người dân dễ dàng tiếp cận, sử dụng phương tiện giao thông công cộng.
Khi được hoàn thành và đưa vào khai thác hiệu quả, mạng lưới đường sắt đô thị sẽ góp phần giảm áp lực giao thông đường bộ, hạn chế ô nhiễm môi trường, rút ngắn thời gian đi lại và mở rộng khả năng kết nối giữa các khu vực. Đây cũng là nền tảng để Hà Nội phát triển đô thị xanh, hiện đại, nâng cao chất lượng sống và hướng tới tăng trưởng bền vững.
