Nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm hành chính, giữ vững kỷ cương trong quản lý nhà nước

Dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) do Bộ Công an chủ trì xây dựng hiện đang được Quốc hội khóa XVI xem xét và dự kiến sẽ thông qua tại Kỳ họp thứ 2. Đây là một trong những dự án luật nhận được sự quan tâm của dư luận với nhiều nội dung sửa đổi, bổ sung quan trọng. Báo Công an nhân dân đã có cuộc trò chuyện với Trung tướng Phạm Công Nguyên, Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp, Bộ Công an xoay quanh những nội dung trọng tâm của dự án luật.

Phóng viên (PV): Một trong những đề xuất đáng chú ý tại dự thảo luật là nâng mức phạt tiền tối đa từ 1 tỷ đồng lên 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân và từ 2 tỷ đồng lên 3 tỷ đồng đối với tổ chức. Cục trưởng có thể lý giải cơ sở để xác định các mức phạt này? Làm thế nào để tránh tình trạng mức phạt quá cao nhưng thiếu tính khả thi trong thực hiện?

Trung tướng Phạm Công Nguyên: Mức phạt tiền tối đa hiện tại được quy định từ Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012. Sau gần 14 năm, cùng với sự phát triển của kinh tế - xã hội và quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa diễn ra nhanh chóng thì tình hình vi phạm hành chính tiếp tục diễn biến ngày càng phức tạp, nhiều thủ đoạn tinh vi hơn với tính chất, mức độ ngày càng nguy hiểm, hậu quả ngày càng nghiêm trọng trên các lĩnh vực đời sống xã hội. Nhiều hành vi vi phạm có tổ chức, quy mô lớn, gây bức xúc dư luận như khai thác khoáng sản trái phép, vi phạm về an toàn thực phẩm trên diện rộng nhưng mức phạt tiền đối với các hành vi vi phạm này còn thấp, không tương xứng với tính chất, mức độ, quy mô, hậu quả của hành vi vi phạm, không bảo đảm tính răn đe.

Trước tình hình trên, Bộ Công an đã phối hợp với các cơ quan có liên quan rà soát, đánh giá tác động kỹ lưỡng, toàn diện và đề xuất nâng mức phạt tiền tối đa từ 1 tỷ đồng lên 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân, từ 2 tỷ đồng lên 3 tỷ đồng đối với tổ chức để bảo đảm tính răn đe, tương xứng với tính chất, mức độ, quy mô, hậu quả của một số hành vi vi phạm rất nghiêm trọng trên một số lĩnh vực, phù hợp với mức tăng lương cơ sở, thu nhập bình quân đầu người, sự phát triển của kinh tế - xã hội sau gần 14 năm áp dụng mức phạt tiền tối đa của Luật Xử lý vi phạm hành chính hiện hành. Mục tiêu cao nhất là nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của các cá nhân, tổ chức, xây dựng xã hội trật tự, kỷ cương, góp phần tạo môi trường ổn định, an toàn, lành mạnh để phát triển kinh tế - xã hội.

Dự thảo luật chỉ tăng mức phạt tiền tối đa là 1,5 tỷ đồng đối với một số lĩnh vực mà thời gian qua có tình hình vi phạm hành chính rất phức tạp, gồm: Bảo vệ môi trường; an toàn thực phẩm; tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đo lường; quản lý quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung và cung cấp dịch vụ xếp hạng tín nhiệm.

Khi xây dựng các nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong từng lĩnh vực, Chính phủ sẽ nghiên cứu, chỉ quy định mức phạt tiền cao đối với những hành vi có tính chất, mức độ rất nghiêm trọng, gây ra hậu quả lớn, có số lợi bất hợp pháp thu được từ hành vi vi phạm lớn. Bên cạnh đó, sẽ xem xét đến các hình thức xử phạt khác như cảnh cáo; tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính và các biện pháp khắc phục hậu quả, chứ không chỉ áp dụng hình phạt tiền để phù hợp với tính chất, mức độ, hậu quả của hành vi vi phạm, hạn chế tối đa các quyết định xử phạt không thi hành được trên thực tế.

PV: Dự thảo luật đã đề xuất bổ sung các biện pháp cưỡng chế như tạm hoãn xuất cảnh, niêm phong cơ sở, ngừng cung cấp điện, nước, internet trong những trường hợp luật định. Bộ Công an đã đánh giá tác động như thế nào để bảo đảm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp này?

Trung tướng Phạm Công Nguyên: Để khắc phục tình trạng nhiều quyết định xử phạt vi phạm hành chính không được thi hành hoặc thi hành không đầy đủ trong thời gian qua, nhất là đối với các cá nhân, tổ chức cố tình chây ỳ, né tránh nghĩa vụ chấp hành, Bộ Công an đã phối hợp với các cơ quan có liên quan nghiên cứu, rà soát, đánh giá tác động kỹ lưỡng, toàn diện và đề xuất bổ sung các biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt mới, gồm: Tạm hoãn xuất cảnh; niêm phong trụ sở, địa điểm, cơ sở hoặc bộ phận cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ; ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước; tạm dừng đăng kiểm; đăng ký; cấp giấy phép lái xe; ngừng cung cấp dịch vụ Internet, dịch vụ viễn thông, hạ tầng số.

Tiếp thu ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội, để phù hợp với tính chất của các biện pháp nêu trên và nhằm bảo đảm tính khả thi, Bộ Công an dự kiến điều chỉnh theo hướng:

- Tạm hoãn xuất cảnh là biện pháp bảo đảm thi hành quyết định cưỡng chế.

- Ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước; tạm dừng đăng kiểm, đăng ký, cấp giấy phép lái xe; ngừng cung cấp dịch vụ internet, dịch vụ viễn thông, hạ tầng số là biện pháp ngăn chặn và bảo đảm xử lý vi phạm hành chính.

Thông điệp quan trọng nhất mà cơ quan soạn thảo muốn gửi tới người dân và cộng đồng doanh nghiệp thông qua lần sửa đổi luật này là các hành vi vi phạm pháp luật luôn phải được phát hiện, xử lý kịp thời, nghiêm minh, chính xác, khách quan, công bằng để tạo môi trường ổn định, an toàn, lành mạnh, tạo điều kiện tốt nhất cho sức khỏe, sự an toàn của người dân và hoạt động đầu tư, kinh doanh của cộng đồng doanh nghiệp.

Đồng thời, Bộ Công an đã bổ sung các quy định chặt chẽ về điều kiện, thẩm quyền, nguyên tắc, trình tự, thủ tục, phạm vi áp dụng các biện pháp nêu trên để bảo đảm quyền con người, quyền công dân, không làm ảnh hưởng đến cá nhân, tổ chức không liên quan đến hành vi vi phạm hành chính. Ví dụ, biện pháp tạm hoãn xuất cảnh chỉ áp dụng trong trường hợp người đang bị cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt mà xét thấy cần ngăn chặn ngay việc người đó trốn; biện pháp ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước, ngừng cung cấp dịch vụ internet, dịch vụ viễn thông, hạ tầng số chỉ áp dụng khi không còn biện pháp nào khác để ngăn chặn hành vi vi phạm hành chính hoặc bảo đảm thi hành hình thức xử phạt tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề, đình chỉ hoạt động có thời hạn và thi hành biện pháp khắc phục hậu quả.

PV: Với việc đề xuất kéo dài thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính tối đa từ 2 năm lên 3 năm, quy định này nhằm khắc phục những bất cập gì trong thực tiễn, thưa Cục trưởng?

Trung tướng Phạm Công Nguyên: Việc tăng thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính tối đa lên 3 năm nhằm bảo đảm nguyên tắc mọi vi phạm hành chính phải bị xử lý nghiêm minh, đồng thời nâng cao tính răn đe, góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa vi phạm pháp luật và ý thức tự giác chấp hành pháp luật của các cá nhân, tổ chức, nhất là đối với một số lĩnh vực xảy ra nhiều hành vi vi phạm phức tạp, tác động lớn đến trật tự xã hội, cần nhiều thời gian để xác minh, phân tích kiểm định, giám định.

Trên cơ sở đó, Bộ Công an đã phối hợp với các cơ quan có liên quan rà soát kỹ lưỡng và dự kiến chỉ quy định thời hiệu xử phạt 3 năm đối với một số lĩnh vực có tình hình vi phạm hành chính rất phức tạp thời gian qua gồm: Quản lý quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung và cung cấp dịch vụ xếp hạng tín nhiệm; chứng khoán; bảo vệ môi trường; dầu khí và hoạt động khoáng sản.

PV: Dự thảo cũng đã đề xuất cơ chế miễn xử phạt đối với một số rủi ro phát sinh trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo. Cục trưởng đánh giá chính sách này có ý nghĩa như thế nào trong việc tạo hành lang pháp lý cho sáng tạo, khởi nghiệp và thử nghiệm các mô hình kinh doanh mới?

Trung tướng Phạm Công Nguyên: Dự thảo luật quy định các trường hợp được loại trừ trách nhiệm hành chính theo quy định khác của pháp luật có liên quan, trong đó có quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo nhằm góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý để chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo. Theo đó, tổ chức, cá nhân thực hiện nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo được loại trừ trách nhiệm hành chính đối với thiệt hại gây ra cho Nhà nước nếu đã tuân thủ đầy đủ quy trình, quy định trong quá trình triển khai thực hiện nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo và không có hành vi gian lận, cố ý vi phạm pháp luật, không sử dụng sai mục tiêu, phạm vi kinh phí.

PV: Thực hiện quy trình xử lý vi phạm hành chính toàn trình trên môi trường điện tử tại dự thảo luật là bước chuyển quan trọng trong cải cách thủ tục hành chính. Người dân sẽ được hưởng những thuận lợi cụ thể nào từ quy định này, thưa Cục trưởng?

Trung tướng Phạm Công Nguyên: Việc thực hiện quy trình xử lý vi phạm hành chính toàn trình trên môi trường điện tử sẽ giúp người dân được hưởng những lợi ích sau:

Thứ nhất, người dân không phải đi lại trực tiếp: Người dân có thể thực hiện toàn bộ các bước chấp hành quyết định xử phạt, từ nhận thông báo vi phạm, giải trình, nhận quyết định xử phạt cho đến nộp phạt ngay trên thiết bị điện tử mà không cần phải đến trực tiếp trụ sở cơ quan Công an hay cơ quan chức năng.

Thứ hai, tiết kiệm thời gian và chi phí: Mọi quy trình xử phạt được thực hiện nhanh chóng trên môi trường điện tử, cắt giảm tối đa chi phí đi lại, chờ đợi và các thủ tục giấy tờ rườm rà trong suốt quá trình giải quyết vụ việc.

Thứ ba, minh bạch và tra cứu dễ dàng: Mọi thông tin, hình ảnh, biên bản, quyết định được số hóa và lưu trữ công khai trên hệ thống; người dân có thể chủ động tra cứu tình trạng xử lý, lịch sử vi phạm bất cứ lúc nào.

Thứ tư, hạn chế tiêu cực, phiền hà: Việc giảm tiếp xúc trực tiếp giữa người vi phạm và người có thẩm quyền xử phạt giúp quy trình diễn ra khách quan, minh bạch hơn.

Thứ năm, nộp phạt và nhận lại giấy tờ nhanh chóng: Hỗ trợ thanh toán tiền phạt trực tuyến tích hợp với các hệ thống tài chính/ví điện tử, đồng thời việc tạm giữ, trả lại giấy phép, chứng chỉ hành nghề (như giấy phép lái xe) cũng được thực hiện nhanh chóng trên môi trường số.

PV: Cục trưởng kỳ vọng dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) khi được thông qua và có hiệu lực thi hành sẽ tạo ra những chuyển biến căn bản nào trong công tác quản lý nhà nước, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội và xây dựng nền hành chính phục vụ?

Trung tướng Phạm Công Nguyên: Khi dự án luật được thông qua, có hiệu lực thi hành và đi vào cuộc sống, tôi kỳ vọng đây sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng, biện pháp hữu hiệu để phòng ngừa vi phạm pháp luật, kịp thời xử lý các hành vi vi phạm hành chính đang diễn biến ngày càng phức tạp trong thời gian qua. Đồng thời, nâng cao nhận thức, ý thức tự giác chấp hành pháp luật của các cá nhân, tổ chức; duy trì kỷ cương, kỷ luật trong quản lý nhà nước, góp phần bảo đảm ổn định chính trị, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội trên toàn quốc phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

PV: Trân trọng cảm ơn Cục trưởng!