Luật thuế Thu nhập cá nhân (TNCN) số 109/2025/QH15 và Nghị định số 253/2026/NĐ-CP đã bổ sung cơ chế giảm trừ đối với một số khoản chi của cá nhân cư trú có thu nhập từ tiền lương, tiền công. Trong đó, đáng chú ý là chi phí y tế và giáo dục - đào tạo của người nộp thuế và người phụ thuộc.
Theo Nghị định số 253/2026/NĐ-CP, khoản chi cho khám bệnh, chữa bệnh tại cơ sở y tế trong nước thuộc phạm vi danh mục do bảo hiểm y tế chi trả được giảm trừ tối đa 23 triệu đồng/năm. Khoản chi cho giáo dục - đào tạo tại cơ sở giáo dục - đào tạo trong nước được giảm trừ tối đa 24 triệu đồng/năm.
Như vậy, nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện, tổng mức giảm trừ tối đa đối với hai nhóm chi phí này là 47 triệu đồng/năm.
Theo hướng dẫn của Thuế Thành phố Hà Nội, để được tính giảm trừ, người nộp thuế cần lưu ý các điều kiện quan trọng.
Trước hết, khoản chi phải có hóa đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật. Riêng đối với khoản chi y tế, ngoài hóa đơn, chứng từ còn phải có Bảng kê chi phí khám bệnh, chữa bệnh sử dụng tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế.
Hóa đơn, chứng từ sử dụng để giảm trừ phải thể hiện thông tin của người nộp thuế hoặc người phụ thuộc của người nộp thuế.
Đồng thời, các khoản chi này không được chi trả từ các nguồn khác, kể cả từ nguồn tài trợ, hỗ trợ, trả thay của tổ chức, cá nhân, nguồn ngân sách nhà nước, quỹ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm chi trả dưới các hình thức.
Theo chuyên gia thuế Nguyễn Văn Phụng, mức 23 triệu đồng đối với y tế và 24 triệu đồng đối với giáo dục là mức tối đa, chứ không có nghĩa người nộp thuế cứ phát sinh nhu cầu hoặc kê khai là đương nhiên được giảm trừ đủ 47 triệu đồng.
“Có thực chi ra” mới là nguyên tắc đầu tiên để xác định khoản được giảm trừ. Quan trọng hơn, phải xác định phần chi phí mà người nộp thuế thực sự phải tự chịu sau khi loại trừ các khoản đã được bảo hiểm hoặc nguồn khác thanh toán, hỗ trợ.
Một nội dung quan trọng người lao động cần đặc biệt lưu ý là: Trường hợp có yêu cầu thực hiện giảm trừ vào thu nhập đối với các khoản chi phí giáo dục, y tế nêu trên khi tính thuế thì người nộp thuế không được ủy quyền quyết toán cho cơ quan chi trả mà phải tự quyết toán thuế thu nhập cá nhân. Do đó, người nộp thuế nên chủ động lưu giữ đầy đủ hóa đơn, chứng từ ngay từ thời điểm phát sinh chi phí, đồng thời kiểm tra kỹ thông tin người nộp thuế hoặc người phụ thuộc trên hóa đơn, chứng từ đồng thời chuẩn bị để thực hiện quyết toán thuế trực tiếp khi có yêu cầu áp dụng khoản giảm trừ này.
Dù quy định đã có, nhưng về thực tế triển khai, nhiều người nộp thuế vẫn băn khoăn. Anh Nguyễn Huy cho biết có một con trai đang học tiểu học ở một trường tư thục, tổng chi phí là 13 triệu đồng/tháng, cộng thêm lớp học thêm tiếng Anh khoảng 5 triệu đồng/tháng, thêm vài lớp học thêm khác như bóng đá, bơi… tổng chi phí khoảng hơn 20 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, do anh đã nộp trọn gói cả khoá học từ đầu năm 2026, giờ việc lấy hoá đơn không dễ. Vậy, với các khoản học thêm, anh có được giảm trừ không, và làm sao để có đủ hoá đơn, chứng từ?
Về vấn đề này, ông Nguyễn Văn Được, Ủy viên Thường trực Ban Chấp hành Hội Tư vấn thuế Việt Nam (VTCA), Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn thuế Trọng Tín cho biết, điều kiện đầu tiên là khoản chi phải thuộc học phí hoặc chi phí đào tạo kỹ năng tại các cơ sở giáo dục, đào tạo. Bên cạnh đó, người nộp thuế phải có hóa đơn, chứng từ chứng minh khoản chi.
Theo ông Được, đối với trường công lập, phụ huynh có thể sử dụng phiếu thu hoặc chứng từ thu học phí do nhà trường cung cấp, tùy hình thức thu. Đối với trường tư thục, thông thường cần có hóa đơn. Vì vậy, người nộp thuế cần căn cứ vào đơn vị thu tiền để xác định loại chứng từ phù hợp. “Các trường thu tiền qua các app, phụ huynh có thể lưu giữ thông báo thu tiền, thông báo nộp tiền thành công để làm căn cứ sau này”, ông Nguyễn Văn Được cho biết.
Đối với các khoản học kỹ năng, năng khiếu như hát, múa, nhạc, võ, cờ vua được tổ chức thêm tại trường sau giờ học chính, ông Được cho rằng các khoản chi này có thể được xem xét nếu đáp ứng điều kiện về cơ sở giáo dục, đào tạo. Với các khoản chi giáo dục, đào tạo kỹ năng tại trường học có liên kết với tổ chức bên ngoài, theo ông Nguyễn Văn Được, việc xuất hóa đơn cần căn cứ vào hợp đồng, thỏa thuận giữa các bên để xác định đơn vị có trách nhiệm lập hóa đơn cho học viên.
“Trên thực tế, khi trường học liên kết với các đơn vị như trung tâm tiếng Anh, ngoại ngữ, âm nhạc, mỹ thuật…, thông thường các tổ chức giáo dục, đào tạo bên ngoài sẽ trực tiếp xuất hóa đơn cho học viên. Do đó, người nộp thuế cần căn cứ vào đơn vị thực tế cung cấp dịch vụ và thỏa thuận trong hợp đồng để xác định hóa đơn, chứng từ cần có khi thực hiện giảm trừ thuế TNCN”, ông Nguyễn Văn Được lưu ý.
Tuy nhiên, ông Được cũng cho rằng việc đưa chi phí y tế, giáo dục vào diện giảm trừ có ý nghĩa chia sẻ gánh nặng tài chính với người nộp thuế. Tuy nhiên, để chính sách đi vào cuộc sống, cần bảo đảm người dân có thể chứng minh khoản chi một cách đơn giản, minh bạch.
Thực tế cho thấy, yêu cầu chứng từ là cần thiết để ngăn ngừa việc kê khai khống, nhưng nếu quy định quá cứng nhắc, chính yêu cầu này có thể trở thành điểm nghẽn.
Đối với giáo dục, các khoản học phí thuộc phạm vi quy định tại cơ sở giáo dục trong nước có thể được xem xét giảm trừ. Tuy nhiên, không phải mọi khoản tiền phụ huynh đóng cho nhà trường đều được coi là học phí. Tiền ăn bán trú, xe đưa đón, đồng phục, giáo trình hay hoạt động ngoại khóa cần được phân định rõ.
Với chi phí y tế, phần đã được bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội, doanh nghiệp bảo hiểm hoặc tổ chức khác thanh toán, hỗ trợ cũng không được tiếp tục tính vào phần chi phí cá nhân tự chịu.
Về vấn đề này, đại diện Thuế Thành phố Hà Nội cũng đề nghị cơ sở y tế, giáo dục và doanh nghiệp cần phối hợp để bảo đảm quyền lợi người lao động.
Để chính sách đi vào thực tế và bảo đảm quyền lợi của người nộp thuế, Thuế Thành phố Hà Nội đề nghị các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực y tế, giáo dục thực hiện đúng quy định về lập, sử dụng hóa đơn, thời điểm lập hóa đơn và lập bảng kê chi phí khám bệnh, chữa bệnh theo quy định tại Nghị định 254/2026/NĐ-CP ngày 30/6/2026 của Chính phủ và Quyết định số 697/QĐ-BYT ngày 19/3/2026 của Bộ Y tế.
Các doanh nghiệp, tổ chức sử dụng lao động tăng cường phổ biến, tuyên truyền đến toàn bộ người lao động về chính sách giảm trừ thu nhập chịu thuế TNCN đối với các khoản chi cho y tế, giáo dục – đào tạo của người nộp thuế và người phụ thuộc.
Sở Y tế, Sở Giáo dục và Đào tạo cùng UBND các phường, xã phối hợp chỉ đạo các cơ sở y tế, giáo dục trên địa bàn thực hiện đúng quy định về việc lập, sử dụng hóa đơn và lập bảng kê chi phí khám bệnh, chữa bệnh theo các quy định nêu trên góp phần bảo đảm quyền lợi chính đáng của người nộp thuế.
Trong quá trình thực hiện, trường hợp có vướng mắc, người nộp thuế liên hệ với cơ quan thuế quản lý trực tiếp để được hướng dẫn, hỗ trợ”, Thuế Hà Nội thông báo.
