Bối cảnh chắp vá
TP Hồ Chí Minh sẽ triển khai nghiên cứu xây dựng tổ hợp phim trường quy mô lớn, có diện tích từ 100 đến 150 ha. Công trình nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển ngành công nghiệp điện ảnh và truyền hình, qua đó thu hút các dự án sản xuất phim tầm cỡ trong nước và quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh TP Hồ Chí Minh được UNESCO công nhận là “Thành phố sáng tạo điện ảnh” đầu tiên của Đông Nam Á năm 2025. Việc hình thành phim trường quy mô lớn cũng là bước đà để ngành công nghiệp văn hóa trong nước nói chung cất cánh và bứt phá.
Đây là tin vui đối với giới làm phim. Bởi, lâu nay, họ luôn mong mỏi về một phim trường đạt chuẩn, chuyên nghiệp. Thực tế, phim trường tại Việt Nam vẫn chỉ dừng ở mức nhỏ lẻ, manh mún. Ngay tại TP Hồ Chí Minh - trung tâm điện ảnh lớn nhất nước, nơi chiếm khoảng 40% thị phần điện ảnh với hơn 900 doanh nghiệp hoạt động - vẫn chưa có một phim trường nào đạt chuẩn, đồng bộ.
Trước đây từng có đề xuất xây dựng phim trường tại công viên Lịch sử - Văn hóa dân tộc nhưng đến nay tất cả vẫn chỉ nằm trên giấy. Phim trường Hòa Phú (Củ Chi) được xem là lớn nhất TP Hồ Chí Minh, với diện tích gần 50 ha, nhưng lại rơi vào tình trạng khai thác kém hiệu quả. Phần lớn các phim trường còn lại chỉ là studio trong nhà, phục vụ nội cảnh hoặc không gian phục vụ chụp ảnh cưới, khó đáp ứng các đại cảnh.
Các phim trường khác trên cả nước cũng không khá khẩm gì hơn. Năm 2014, giới làm phim mừng hụt khi hay tin một tập đoàn lớn đầu tư kinh phí “khủng” để xây dựng phim trường Yên Tử tại TP Uông Bí, Quảng Ninh. Đây là dự án phim trường hiện đại và lớn nhất dành cho phim cổ trang với diện tích tới gần 15 ha. Nhà đầu tư định hướng xây dựng trường quay theo mô hình “Kinh thành Thăng Long thu nhỏ” gợi nhớ lại hào khí Lý - Trần. Tuy nhiên, đến nay, dự án vẫn đang thi công dở dang, chưa biết bao giờ mới đưa vào sử dụng.
Thiếu phim trường buộc các đoàn phim phải “tự cứu mình” bằng cách dựng bối cảnh tạm thời rồi tháo dỡ ngay sau khi quay xong. Với những dự án đòi hỏi tính lịch sử, bài toán phim trường càng trở nên nan giải. Tốc độ đô thị hóa chóng mặt khiến những nơi có cảnh quan ngoài trời hoàn toàn sạch bóng thiết bị, vật dụng hiện đại quá hiếm hoi. Nhà sản xuất Mai Thu Huyền từng chia sẻ, khi thực hiện bộ phim cổ trang “Kiều”, ê-kíp phải dựng hàng loạt cảnh trí rồi phá bỏ, hoàn lại nguyên trạng cho địa phương trước khi đóng máy, gây lãng phí lớn về chi phí và công sức.
Đạo diễn Huỳnh Tuấn Anh từng đau đầu khi thực hiện “Phượng Khấu” bởi không thể tìm được bối cảnh phù hợp với kinh thành Huế thời Vua Thiệu Trị. Trong khi đó, các di tích thật lại không thể can thiệp sâu để phục vụ quay phim vì vấn đề bảo tồn. Không còn lựa chọn, đoàn phim buộc phải dựng lại bối cảnh ở Long An, vừa tốn kém vừa khó đạt độ chân thực. Không tìm được phim trường phù hợp cũng là một trong những lý do khiến loạt dự án phim cổ trang đình đám đành phải “đắp chiếu” sau màn công bố rình rang. Có thể kể đến “Quỳnh hoa nhất dạ”, “Huyết rồng”, “Trưng Vương”... dù các dự án này đều được công chúng mong ngóng, đón đợi.
Không chỉ gặp khó ở khâu sản xuất, sự thiếu hụt phim trường còn kéo theo hệ lụy về chất lượng nghệ thuật. Đạo diễn Đào Bá Sơn cho rằng, việc thiếu phim trường khiến quy trình sản xuất bị phân mảnh. Đoàn phim phải quay chỗ này một chút, chỗ kia một chút, rồi ghép lại. Không chỉ tốn kém thời gian, tiền bạc để di chuyển, việc “chắp vá” bối cảnh còn làm bộ phim khó đạt được sự đồng nhất về mỹ thuật, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuối cùng của tác phẩm.
Không ít bộ phim vì thiếu điều kiện đã phải “vay mượn” bối cảnh ở nước ngoài, dẫn đến tình trạng lai căng, sai lệch văn hóa. Thậm chí, có dự án phim lịch sử - cổ trang bị “cất kho” chỉ vì bối cảnh không đạt yêu cầu. Những câu chuyện như vậy cho thấy, phim trường không đơn thuần là nơi quay phim, mà còn là nền móng để bảo đảm tính chuẩn xác và bản sắc của tác phẩm.
“Cơn khát” phim trường bao lâu nay chưa được giải bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân. Việc xây dựng phim trường khá tốn kém, đòi hỏi nguồn vốn “khủng” trong khi thời gian thu hồi vốn lại chậm khiến các nhà đầu tư e dè. Bên cạnh đó, họ còn vấp phải các rào cản về cơ chế, thủ tục hành chính và tiếp cận đất đai. Ngoài ra, việc thiếu tư liệu lịch sử chuẩn xác, đặc biệt với phim cổ trang, cũng khiến quá trình xây dựng phim trường gặp nhiều trở ngại.
Nếu trước đây, việc thiếu kịch bản chất lượng là căn bệnh nan y của điện ảnh Việt thì nay, điểm nghẽn này lại nằm ở khâu hạ tầng, cơ sở vật chất. Trong bối cảnh đó, đề án xây dựng tổ hợp phim trường rộng 100-150 ha tại TP Hồ Chí Minh mang nhiều ý nghĩa chiến lược.
Trước hết, theo nhà sản xuất Ngô Bích Hạnh, phim trường là một trong những yếu tố quan trọng để nhận diện một nền công nghiệp điện ảnh phát triển, bởi nó quyết định tính chuyên nghiệp và khả năng sản xuất quy mô lớn. Có phim trường đạt chuẩn, đoàn phim không phải tốn kém quá nhiều chi phí mà còn được hỗ trợ tối đa về cảnh trí, phương tiện kỹ thuật, điều kiện ánh sáng, âm thanh thích hợp cho làm phim. Diễn viên cũng tập trung hơn để diễn xuất mà không bị phân tâm như các cảnh diễn ở bối cảnh mở có nhiều người dân sinh sống.
Cần sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp và giới chuyên môn
Không chỉ giải “cơn khát” hạ tầng, tổ hợp phim trường chuyên nghiệp còn mở ra cơ hội hình thành chuỗi giá trị kinh tế sáng tạo, kết hợp giữa điện ảnh và du lịch, tạo thêm nguồn thu cho chủ đầu tư. Nhìn lại loạt bộ phim tạo hiệu ứng mạnh mẽ với khán giả như “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh”, “Đất rừng phương Nam”, “Mắt biếc”, “Mưa đỏ”... sẽ thấy bối cảnh đều trở thành điểm đến hút khách du lịch, tạo thêm nguồn lợi kinh tế cho địa phương. Điển hình như chợ nổi miền Tây được xây dựng ở rừng tràm Trà Sư, An Giang trong “Đất rừng phương Nam” hay cảnh quan Phú Yên trong “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh”.
Kinh nghiệm quốc tế càng củng cố thêm niềm tin vào hướng đi này. Những phim trường lớn tại Trung Quốc hay Hàn Quốc không chỉ là nơi sản xuất phim mà còn là “công viên điện ảnh” thu hút hàng triệu du khách mỗi năm. Các phim trường như Hoành Điếm, Công viên Điện ảnh Thượng Hải, Hoài Nhu (Trung Quốc); Suncheon, Namyangju (Hàn Quốc)... đều được đầu tư hàng trăm triệu USD.
Những phim trường này là nơi ra đời của nhiều bộ phim nổi tiếng như “Hoàn Châu cách cách”, “Tân dòng sông ly biệt”, “Bến Thượng Hải”, “Mỹ nhân tâm kế”, “Diên Hy công lược” (Trung Quốc), “Tình yêu và tham vọng”, “Phía Đông vườn địa đàng” (Hàn Quốc)...
Sự phủ sóng rộng rãi và sức hút của tác phẩm điện ảnh, phim trường trở thành địa điểm lý tưởng để du khách trên thế giới đến tham quan bối cảnh đã đưa vào phim hay hóa trang thành các nhân vật trong phim. Chính sự cộng hưởng giữa điện ảnh và du lịch đã tạo nên nguồn thu bền vững, đồng thời quảng bá hình ảnh quốc gia ra thế giới.
Tuy nhiên, để biến giấc mơ phim trường chuyên nghiệp thành hiện thực, không thể chỉ trông chờ vào cơ quan quản lý. Điều cần thiết là sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và giới làm nghề. Nhà nước cần đóng vai trò kiến tạo, tháo gỡ cơ chế và hỗ trợ nguồn lực ban đầu. Doanh nghiệp cần mạnh dạn đầu tư dài hạn. Còn nghệ sĩ, nhà làm phim phải góp tiếng nói chuyên môn để định hình một không gian sáng tạo đúng nghĩa.
Một tổ hợp phim trường hiện đại, nếu được xây dựng bài bản, không chỉ là “sân khấu” cho những thước phim mà còn là biểu tượng cho tham vọng vươn tầm của điện ảnh Việt. Và, khi đó, “người khổng lồ” mang tên điện ảnh Việt sẽ không còn phải chật vật tìm chỗ đứng mà có thể tự tin tỏa sáng ngay trên chính “đại bản doanh” của mình.
