“Đường vòng” mới của Trung Đông cho dòng dầu toàn cầu

Trước sức ép ngày càng tăng từ vai trò đặc biệt của eo biển Hormuz đối với dòng chảy năng lượng toàn cầu, nhiều quốc gia xuất khẩu dầu lớn tại Trung Đông như Iraq, Arab Saudi hay Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đang tìm cách mở rộng các tuyến vận chuyển thay thế, nhằm duy trì nguồn cung ổn định cho thị trường thế giới giữa bối cảnh bất ổn như hiện tại. 

Những van xả áp chiến lược

Reuters hôm 10/3 dẫn lời ông Amin H. Nasser, Giám đốc điều hành Saudi Aramco - nhà sản xuất dầu mỏ hàng đầu thế giới thuộc Arab Saudi, đưa ra cảnh báo rằng hậu quả có thể leo thang nếu việc vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz tiếp tục bị hạn chế.

Ông Amin H. Nasser nhấn mạnh: "Đây có thể coi là cuộc khủng hoảng lớn nhất mà ngành dầu khí trong khu vực từng đối mặt. Dù giá dầu có giảm đôi chút, nhưng các nhà sản xuất năng lượng vẫn phải thận trọng trước nguy cơ gián đoạn kéo dài. Do vậy, Saudi Aramco đang chuẩn bị nhiều kịch bản nhằm duy trì sự linh hoạt của nguồn cung".

Nỗ lực thiết lập “vùng đệm” cho thị trường năng lượng toàn cầu -0
Ông Amin H. Nasser, Giám đốc điều hành Tập đoàn dầu khí quốc gia Arab Saudi. Ảnh: Bloomberg

Theo Bloomberg, Saudi Aramco đang tận dụng một trong những tuyến vận chuyển hiếm hoi có thể tránh eo biển Hormuz. Cụ thể, tập đoàn này đã chuyển hướng một phần dầu thô sang cảng Yanbu trên biển Đỏ thông qua hệ thống đường ống Đông – Tây dài khoảng 746 dặm (~1200 km) chạy ngang lãnh thổ nước này. Tuyến đường ống có công suất vận chuyển tối đa mỗi ngày khoảng 5 triệu thùng dầu.

Trong khi đó, Iraq – nhà sản xuất dầu lớn thứ hai trong Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) cũng cho hay, nước này đang nghiên cứu các tuyến xuất khẩu mới nhằm giảm phụ thuộc vào các cảng phía Nam như Basra, nơi dầu thô phải đi qua eo Hormuz trước khi tới các thị trường tiêu thụ.

Hôm 10/3, Người phát ngôn Bộ Dầu mỏ Iraq nêu rõ, việc gián đoạn vận chuyển gần đây đã buộc Baghdad phải cắt giảm sản lượng trong khi kho chứa nhanh chóng đầy lên. Một trong những phương án được nước này xem xét là tăng cường sử dụng hoặc mở rộng các đường ống dẫn dầu đi qua lãnh thổ các nước láng giềng, trong đó có tuyến qua Thổ Nhĩ Kỳ tới Địa Trung Hải.

Ngoài Arab Saudi và Iraq, UAE cũng là một trong số ít quốc gia trong khu vực đã xây dựng hạ tầng nhằm giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz. Nước này vận hành đường ống Habshan – Fujairah, kết nối các mỏ dầu tại Abu Dhabi với cảng Fujairah trên vịnh Oman. Hệ thống này có thể vận chuyển khoảng 1,5–1,8 triệu thùng dầu mỗi ngày, cho phép một phần dầu của UAE được xuất trực tiếp ra Ấn Độ Dương mà không cần qua eo biển Hormuz.

Nỗ lực thiết lập “vùng đệm” cho thị trường năng lượng toàn cầu -0
Công nhân làm việc tại nhà máy lọc dầu ở Wasit, Iraq. Ảnh: THX

Các chuyên gia năng lượng quốc tế đánh giá, sự hiện diện các tuyến đường ống chạy thẳng ra biển Đỏ hay vịnh Oman phần nào giúp hạ nhiệt cơn sốt giá dầu trong ngắn hạn. Trên các sàn giao dịch dầu mỏ như NYMEX hay ICE, giá dầu thường biến động dựa trên kỳ vọng và nỗi sợ hãi hơn là cung cầu thực tế tại thời điểm đó.

Khi xảy ra xung đột, nếu không có hạ tầng thay thế, các nhà giao dịch sẽ lao vào "mua hoảng loạn" để tích trữ, đẩy giá lên mức phi mã. Và hạ tầng dự phòng sẽ đóng vai trò như một "van xả áp" tâm lý, giúp ổn định kỳ vọng của nhà đầu tư, giữ cho biên độ dao động của giá dầu nằm trong tầm kiểm soát và ngăn chặn các bong bóng giá ảo.

Bên cạnh đó, các quốc gia nhập khẩu dầu lớn tại châu Á và châu Âu luôn vận hành dựa trên các lịch trình chặt chẽ. Như vậy, việc xuất hiện các tuyến đường vòng sẽ giúp các quốc gia xuất khẩu duy trì được một lượng cung tối thiểu nhưng sống còn cho các đối tác chiến lược. Điều này không chỉ giúp bảo vệ uy tín của các nhà cung cấp như Saudi Aramco mà còn giúp nền kinh tế toàn cầu tránh được kịch bản đóng băng sản xuất do thiếu nhiên liệu đầu vào, từ đó giảm thiểu thiệt hại dây chuyền lên GDP toàn cầu.

Ngoài ra, các chuyên gia còn cho rằng những nỗ lực này đang tạo ra một tiền đề quan trọng cho an ninh năng lượng đa cực. Thay vì phó mặc dòng chảy huyết mạch vào một "nút thắt cổ chai" duy nhất, việc đa dạng hóa hạ tầng giúp các quốc gia tiêu thụ lẫn xuất khẩu xây dựng được một hệ sinh thái năng lượng có khả năng tự phục hồi cao hơn trước các cú sốc địa chính trị. Xu hướng hiện nay là xây dựng một mạng lưới đan xen giữa đường ống, cảng biển và các kho dự trữ chiến lược tại nước ngoài.

Và khoảng trống vẫn cần lấp đầy

Tuy nhiên, giới chuyên gia cũng thẳng thắn chỉ ra rằng, những tuyến đường vòng này dù hiện đại đến đâu vẫn chưa thể khỏa lấp được khoảng trống khổng lồ mà eo biển Hormuz để lại. Có ba nguyên nhân chính lý giải cho sự hạn chế này.

Một là, sự chênh lệch quá lớn về năng lực vận chuyển thực tế. Lưu lượng dầu thô và khí hóa lỏng đi qua eo biển Hormuz hiện đạt mức khổng lồ, hơn 20 triệu thùng mỗi ngày, chiếm tới 20% tổng lượng tiêu thụ toàn cầu. Trong khi đó, nếu cộng dồn công suất của tất cả các tuyến đường ống tránh Hormuz hiện có tại Trung Đông, con số này chỉ dao động khoảng 7 - 8 triệu thùng mỗi ngày. Điều này đồng nghĩa với việc, ngay cả khi các hệ thống dự phòng vận hành hết công suất, thế giới vẫn sẽ đối mặt với tình trạng thiếu hụt ngay lập tức hơn 12 triệu thùng dầu mỗi ngày.

Nỗ lực thiết lập “vùng đệm” cho thị trường năng lượng toàn cầu -0
Các tàu chở dầu được nhìn thấy ngoài khơi bờ biển Fujairah (Arab Saudi) hôm 3/3 khi eo biển Hormuz bị phong tỏa. Ảnh: Reuters

Hai là, các tuyến đường thay thế không đồng nghĩa với việc đưa dòng chảy năng lượng vào vùng an toàn tuyệt đối, mà thường chỉ là chuyển từ "điểm nóng" này sang một "điểm nóng" khác. Điển hình như cảng Yanbu của Arab Saudi nằm trên biển Đỏ, để dầu từ đây đến được các thị trường châu Á, tàu chở dầu vẫn buộc phải đi qua eo biển Bab al-Mandab - nơi vốn đang chịu áp lực nặng nề từ các cuộc tấn công của lực lượng Houthi.

Tương tự, các đường ống dẫn dầu của Iraq đi qua lãnh thổ nước láng giềng thường xuyên trở thành "con bài" trong các cuộc đàm phán phí trung chuyển hoặc bị gián đoạn do xung đột sắc tộc, khiến tính ổn định của các tuyến đường này trở nên mong manh.

Ba là, những hạn chế về mặt kỹ thuật và tính linh hoạt của hạ tầng. Khác với tàu chở dầu có thể linh hoạt thay đổi lộ trình trên biển để né tránh vùng chiến sự, đường ống là hạ tầng tĩnh, chạy dài hàng nghìn km qua các vùng sa mạc lộ thiên. Điều này khiến chúng trở thành những mục tiêu cố định, dễ bị tổn thương trước các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái hoặc tên lửa hành trình giá rẻ.

Ngoài ra, chi phí để vận hành hệ thống máy bơm khổng lồ và bảo trì đường ống xuyên lục địa thường cao hơn nhiều so với vận tải biển trực tiếp. Việc chuyển hướng đột ngột một lượng dầu quá lớn cũng gây áp lực kỹ thuật lên hệ thống lưu trữ tại các cảng thay thế, vốn chưa được tối ưu hóa để thay thế hoàn toàn vai trò của các cảng xuất khẩu chính trong vịnh Ba Tư.

Tóm lại, việc thiết lập các "vùng đệm" năng lượng thông qua mạng lưới đường ống dẫn là một bước đi chiến lược, phản ánh tư duy phòng vệ chủ động của các cường quốc dầu mỏ Trung Đông. Những hạ tầng này đóng vai trò như lối thoát hiểm thiết yếu, giúp thị trường toàn cầu tránh được những cú sốc tâm lý tức thời và duy trì dòng chảy tối thiểu cho các chuỗi sản xuất chiến lược. Nhưng thực tế đã cho thấy một sự thật khách quan rằng không một hệ thống đường ống nào có thể khỏa lấp hoàn toàn vai trò của eo biển Hormuz.

Tương lai an ninh năng lượng toàn cầu phụ thuộc đặc biệt vào các nỗ lực ngoại giao đa phương nhằm giữ cho eo biển Hormuz luôn rộng mở. Chừng nào những căng thẳng tại vùng Vịnh chưa được tháo gỡ tận gốc, thị trường năng lượng thế giới vẫn sẽ phải chấp nhận chung sống với trạng thái ổn định mong manh.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) hôm 10/3 cũng vừa đề xuất thực hiện đợt giải phóng kho dự trữ dầu mỏ quy mô lớn nhất trong lịch sử, nhằm ổn định thị trường trước tình trạng giá nhiên liệu tăng vọt do xung đột lan rộng tại Trung Đông. Nếu được thông qua, khối lượng dầu giải phóng lần này sẽ vượt xa kỷ lục 182 triệu thùng mà IEA từng bơm ra thị trường qua hai đợt vào năm 2022. Tuy nhiên, kế hoạch đòi hỏi sự đồng thuận tuyệt đối, chỉ cần một quốc gia thành viên IEA phản đối, đề xuất có thể bị trì hoãn.

Giám đốc điều hành IEA Fatih Birol cho biết ông đang giữ liên lạc chặt chẽ với bộ trưởng năng lượng của các quốc gia sản xuất và tiêu thụ chủ chốt. Dự kiến, các nước thành viên sẽ sớm đưa ra quyết định cuối cùng.

Hiện tại, các nước thành viên IEA đang nắm giữ hơn 1,2 tỷ thùng dầu dự trữ khẩn cấp quốc gia, cùng khoảng 600 triệu thùng dự trữ thương mại do các doanh nghiệp nắm giữ theo quy định của chính phủ. IEA được thành lập sau cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973 nhằm điều phối phản ứng trước các đợt gián đoạn nguồn cung lớn. Theo quy định để đảm bảo an ninh năng lượng, IEA yêu cầu các quốc gia thành viên phải duy trì lượng dự trữ dầu khẩn cấp tương đương ít nhất 90 ngày nhập khẩu ròng.

Kim Khánh

Các tin khác

Nga và Ukraine nối lại đàm phán hòa bình tại Abu Dhabi

Nga và Ukraine nối lại đàm phán hòa bình tại Abu Dhabi

Ngày 10/11, các quan chức Nga và Ukraine đã có cuộc gặp tại Abu Dhabi (Các tiểu Vương quốc Arab Thống nhất - UAE) trong vòng đàm phán hòa bình đầu tiên kể từ tháng 2, đánh dấu một nỗ lực mới nhằm chấm dứt chiến sự dưới sự thúc đẩy của các đặc phái viên do Tổng thống Mỹ Donald Trump tiến cử. 

COP31: Thế giới khẩn trương thúc đẩy hành động ứng phó biến đổi khí hậu

COP31: Thế giới khẩn trương thúc đẩy hành động ứng phó biến đổi khí hậu

Trong bối cảnh thế giới đang phải đối mặt với nhiều cuộc khủng hoảng đan xen, từ xung đột vũ trang, lạm phát gia tăng đến những bất định do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra, các nhà lãnh đạo Liên hợp quốc (LHQ) và đại diện chính phủ nhiều nước nhấn mạnh sự cần thiết phải duy trì ưu tiên đối với vấn đề khí hậu.

Bài toán bảo vệ bí mật công nghệ nhìn từ cuộc điều tra tại Nvidia

Bài toán bảo vệ bí mật công nghệ nhìn từ cuộc điều tra tại Nvidia

Hội đồng quản trị Tập đoàn công nghệ Nvidia mới đây cho biết đã mở cuộc điều tra độc lập sau khi xuất hiện thông tin Giám đốc điều hành Jensen Huang có thể là mục tiêu của tình báo nước ngoài. Vụ việc đặt ra câu hỏi về cách Mỹ bảo vệ công nghệ chiến lược khi những thông tin này nằm trong tay doanh nghiệp tư nhân.

Mỹ mở rộng phong tỏa Iran, nguy cơ xung đột quân sự leo thang

Mỹ mở rộng phong tỏa Iran, nguy cơ xung đột quân sự leo thang

Mỹ đang mở rộng chiến dịch phong tỏa Iran, từ các cảng biển sang các tuyến vận tải đường bộ và khu vực biển Caspi, nhằm siết chặt nguồn cung vũ khí, công nghệ và tài chính của Tehran. Động thái diễn ra trong bối cảnh căng thẳng tại eo biển Hormuz tiếp tục gia tăng, các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại và mục tiêu quân sự diễn ra liên tiếp, trong khi những nỗ lực ngoại giao vẫn chưa tạo được đột phá.

Châu Âu chao đảo trước làn sóng đe dọa đánh bom giả mạo

Châu Âu chao đảo trước làn sóng đe dọa đánh bom giả mạo

Mới đây, một số tòa soạn báo chí và đài truyền hình tại Ireland và Bulgaria đã nhận được những lời đe dọa đánh bom qua thư điện tử. Đến nay, dù chưa có bất kỳ thiết bị nổ nào được tìm thấy, sự việc đã làm dấy lên những lo ngại sâu sắc trong giới chức châu Âu về một chiến dịch "chiến tranh lai" tinh vi, được thiết kế nhằm gây bất ổn và gieo rắc nỗi sợ hãi trong lòng xã hội phương Tây.

Báo động toàn cầu vấn đề thiếu vận động ở thanh thiếu niên

Báo động toàn cầu vấn đề thiếu vận động ở thanh thiếu niên

Theo tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tổng Giám đốc Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trong 15 năm qua, thế giới hầu như không đạt được tiến bộ nào trong việc khuyến khích thanh thiếu niên vận động, trong đó các em gái là nhóm bị tụt lại xa nhất. Ông Ghebreyesus khẳng định, giải pháp không nằm ở việc yêu cầu thanh thiếu niên phải nỗ lực hơn.

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Những tác động từ Trung Đông đến thương mại toàn cầu

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Những tác động từ Trung Đông đến thương mại toàn cầu

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ ngày 3/11 đã giúp đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện, chấm dứt thế đa số của đảng Cộng hòa tại Quốc hội. Kết quả này được dự báo sẽ tác động sâu rộng đến chính sách đối ngoại và kinh tế của chính quyền Tổng thống Donald Trump, từ chiến sự Mỹ - Iran, tình hình Ukraine đến thương mại toàn cầu và ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI).

Khi tiện ích công nghệ trở thành lỗ hổng an ninh tại châu Âu

Khi tiện ích công nghệ trở thành lỗ hổng an ninh tại châu Âu

Chỉ bằng cách điều khiển nhiệt độ các hệ thống làm lạnh từ xa, tin tặc đã gây thiệt hại lớn cho hàng loạt siêu thị châu Âu. Những cuộc tấn công này không chỉ phơi bày lỗ hổng công nghệ mà còn đặt ra câu hỏi về khả năng bảo vệ chuỗi cung ứng thực phẩm trước các mối đe dọa an ninh mạng ngày càng phức tạp.

Những lá phiếu giữa kỳ và dư địa chính sách Mỹ

Những lá phiếu giữa kỳ và dư địa chính sách Mỹ

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 sẽ quyết định quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ trong hai năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump. Khi chi phí sinh hoạt trở thành mối quan tâm hàng đầu của cử tri, cuộc đua cũng đặt ra câu hỏi về khả năng chuyển tăng trưởng kinh tế thành những cải thiện thiết thực trong đời sống.

Hé mở cơ hội ngoại giao giữa bóng đen xung đột Mỹ - Iran

Hé mở cơ hội ngoại giao giữa bóng đen xung đột Mỹ - Iran

Các nỗ lực tiếp xúc thông qua trung gian Qatar đang mở ra cơ hội ngoại giao mới giữa Mỹ và Iran, trong bối cảnh hai bên vẫn duy trì lập trường cứng rắn và chuẩn bị cho khả năng xung đột quân sự tái bùng phát. Bất đồng về các điều kiện đàm phán, chương trình hạt nhân và quyền kiểm soát eo biển Hormuz tiếp tục là những trở ngại lớn đối với triển vọng đạt được thỏa thuận.

Nga–châu Phi: Khi hợp tác kinh tế trở thành ưu tiên chiến lược

Nga–châu Phi: Khi hợp tác kinh tế trở thành ưu tiên chiến lược

Không chỉ củng cố những mối quan hệ chính trị và an ninh truyền thống, Nga đang tìm cách tạo dựng ảnh hưởng lâu dài tại châu Phi thông qua thương mại, năng lượng và công nghệ. Hội nghị thượng đỉnh tại Moskva cho thấy bước chuyển đáng chú ý trong định hướng hợp tác giữa hai bên.

Những ưu tiên cấp thiết nhìn từ Hội nghị Ngoại trưởng G20

Những ưu tiên cấp thiết nhìn từ Hội nghị Ngoại trưởng G20

Hội nghị Ngoại trưởng Nhóm các nền kinh tế lớn (G20) tại Atlanta, Mỹ, dự kiến khép lại ngày 31/10 (giờ địa phương) với tuyên bố của nước chủ trì thay cho thông cáo chung. Bất đồng về Ukraine, Trung Đông và chính sách thương mại tiếp tục cản trở đồng thuận, trong khi sức ép lên năng lượng, lương thực và chuỗi cung ứng đòi hỏi các bên tìm hướng phối hợp.

Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí cuộc chiến Mỹ - Israel nhằm vào Iran đã tăng lên ít nhất 47,1 tỷ USD, theo báo cáo mới nhất của Lầu Năm Góc gửi Quốc hội Mỹ. Con số này vượt xa các dự báo trước đó, làm dấy lên lo ngại về khả năng duy trì chiến dịch quân sự, gây thêm sức ép đối với ngân sách liên bang và trở thành bất lợi chính trị đối với Tổng thống Donald Trump trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Israel với những phép tính liên minh hậu bầu cử

Israel với những phép tính liên minh hậu bầu cử

Kết quả kiểm phiếu mới nhất của cuộc bầu cử Quốc hội Israel tiếp tục cho thấy chưa khối chính trị nào giành được đa số cần thiết để thành lập chính phủ. Trong khi các bên bắt đầu thăm dò khả năng hợp tác, Tổng thống Isaac Herzog kêu gọi lãnh đạo các chính đảng giữ tinh thần cởi mở nhằm tránh phải tổ chức một cuộc bầu cử khác.

Nỗ lực ngoại giao trước leo thang căng thẳng Mỹ-Iran

Nỗ lực ngoại giao trước leo thang căng thẳng Mỹ-Iran

Các bộ trưởng và quan chức an ninh cấp cao từ Pakistan, Arab Saudi và Thổ Nhĩ Kỳ – ba quốc gia thành viên của Hiệp ước Phòng thủ Chung Mecca – hiện đang có mặt tại thủ đô Tehran (Iran) để thảo luận về các vấn đề an ninh khu vực. Động thái ngoại giao khẩn trương này diễn ra trong bối cảnh xuất hiện nhiều mối đe dọa về các cuộc không kích mới của Mỹ nhằm vào Iran.

Tranh luận nóng Starlink và Starshield tại Ukraine

Tranh luận nóng Starlink và Starshield tại Ukraine

Việc hệ thống vệ tinh Starlink và phiên bản quân sự Starshield tại Ukraine bị hạn chế tốc độ trong hơn một tuần đã gây gián đoạn một số hoạt động quân sự của Kiev, đồng thời làm gia tăng căng thẳng giữa Ukraine, tỷ phú Elon Musk và chính quyền Mỹ.

Nhiều nước kêu gọi kiềm chế trước nguy cơ xung đột Mỹ - Iran leo thang

Nhiều nước kêu gọi kiềm chế trước nguy cơ xung đột Mỹ - Iran leo thang

Ngày 23/10, ngoại trưởng 8 quốc gia gồm Anh, Pháp, Đức, Thổ Nhĩ Kỳ, Arab Saudi, Pakistan, Ai Cập và Italy đã nhóm họp tại Istanbul để thảo luận về tình hình eo biển Hormuz và những diễn biến an ninh khu vực. Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh nguy cơ đối đầu quân sự giữa Mỹ và Iran tiếp tục gia tăng, làm dấy lên lo ngại về những hệ lụy đối với Trung Đông cũng như nền kinh tế thế giới.