Độc đáo tự truyện bằng tranh

Thay vì chỉ dùng những con chữ, ký ức và cuộc đời tác giả hiện lên bằng loạt khung tranh sinh động. Đó là tự truyện bằng tranh. Người đọc bị cuốn hút vào hành trình thú vị, giàu suy tư mà trực quan, bắt mắt như đang đọc một cuốn truyện tranh thực thụ.

Tự truyện bằng tranh (graphic memoir) không xa lạ với nền xuất bản thế giới. Ở phương Tây, thể loại này đã được định hình từ cuối thế kỷ XIX và phát triển mạnh trong thế kỷ XX. Các tác phẩm kinh điển như “Maus” của Art Spiegelman (giải Pulitzer 1992) hay “Feeding Ghosts” của Tessa Hulls (Pulitzer 2025) là dẫn chứng cho chuẩn mực về khả năng kể chuyện bằng hình ảnh mà vẫn giữ nguyên sức nặng tư tưởng.

Ở Việt Nam, kiểu tự truyện này chỉ mới nổi lên vài năm gần đây khi được giới họa sĩ trẻ áp dụng để kể chuyện đời mình, hoặc cuộc đời nhân vật có thật khác. Đặc trưng của graphic memoir là viết và vẽ từ chính trải nghiệm cá nhân. Điều này lý giải vì sao các tác giả trẻ - những người lớn lên trong môi trường thị giác - lại sớm tìm đến hình thức kể chuyện này.

1 biet ra sao ngay sau.jpg -0
Tự truyện bằng tranh “Biết ra sao ngày sau” của họa sĩ Lê Phan.

Một trong những người mở đường cho tự truyện bằng truyện tranh ở nước ta là họa sĩ 9X Lê Phan (bút danh Phan). Hồi tháng 9, anh ra mắt cuốn “Biết ra sao ngày sau”. Tác phẩm là “tự truyện chân thật của một họa sĩ truyện tranh” khi anh kể về hành trình thực hiện giấc mơ đầy đam mê mà chông gai.

Từ khi còn là một cậu bé con, Phan đã mê truyện tranh. Để có tiền thuê truyện đọc, cậu tập tành vẽ các mẩu chuyện nho nhỏ hoặc đồ chơi trí tuệ bán cho lũ con nít trong xóm. Ước mơ trở thành họa sĩ truyện tranh từ đó cứ lớn dần lên trong Phan.

Nhưng cuộc đời không như là mơ, khi chính thức trở thành sinh viên khoa “Thiết kế đồ họa”, Phan lại hoang mang giữa tương lai nghề nghiệp và rơi vào khủng hoảng. Cậu bỏ học để theo đuổi nghiệp vẽ truyện tranh, đối mặt với lời châm chọc của bạn bè, bao đàm tiếu của người đời và tiếng thở dài của ba mẹ.

Nhưng rồi Phan đã tìm lại chính mình khi những “đứa con tinh thần” lần lượt “chào đời”: “Về nơi có nhiều cánh đồng”, “Câu lạc bộ nghiên cứu bí ẩn”, “Thị trấn Hoa Mười Giờ”, “Trước khi chúng ta nói lời chia tay”…

“Biết ra sao ngày sau” là truyện tranh đen trắng, giống như một cuốn nhật ký tám chương gói trọn tâm tư và sự nghiệp 20 năm cầm cọ của Phan. Mới ra mắt, nhưng sách bán khá chạy bởi phong cách thể hiện đầy dí dỏm, hài hước trong từng khung tranh, lời thoại.

Phan tự kể chuyện mình nên giọng tự sự lẫn hình vẽ mà anh thực hiện đều đậm đặc dấu ấn cá nhân. Nằm ẩn sau câu từ và hình ảnh tưởng như bông đùa, những triết lý và bài học đáng suy ngẫm khiến người ta thấm thía.

“Tôi từng nghe người ta nói: hãy sống với đam mê, bạn sẽ không phải làm việc một ngày nào trong đời. Nhưng liệu điều đó có thật không? Liệu sức mạnh của đam mê có giúp ta vượt qua những ngày chỉ có thể sống bằng mỳ gói”. Đó là câu hỏi xuyên suốt tác phẩm “Biết ra sao ngày sau”. Cuốn sách là lời thì thầm ủi an dành cho tất cả những ai đang chọn đi tìm câu trả lời cho câu hỏi "Mình sống vì điều gì?" hay cảm thấy mình “quá nhỏ bé cho một ước mơ lớn”.

Nối tiếp Phan, mới đây, họa sĩ Lê Thư đã có buổi giao lưu, ra mắt tác phẩm “La vie est belle” (Cuộc đời vẫn đẹp sao) tại TP Hồ Chí Minh. Lê Thư là cái tên quen thuộc góp mặt ở các ấn phẩm như “Cổ mỹ từ”, “Gối mây”, “Gà lô mê vọng cổ”, “Tiệm bánh của Hổ”, “Bịt mắt bắt mèo”… Trong đó, cuốn sách tranh “Sài Gòn của em” của cô từng đoạt giải B - giải thưởng Sách Quốc gia năm 2020.

2 le thu.jpg -1
Tác giả Lê Thư giao lưu với độc giả tại buổi ra mắt sách “Cuộc đời vẫn đẹp sao”.

“La vie est belle” kể về hành trình hồi phục sau khủng hoảng của chính tác giả, tái hiện những góc nhìn sâu sắc về tình yêu, sự tổn thương và sức mạnh chữa lành đến từ những điều nhỏ bé. Câu chuyện bắt đầu từ những tan vỡ tưởng như không thể gượng nổi của cô gái trẻ. Để xoa dịu nỗi đau và rời xa áp lực công việc, cô rời bỏ phố thị, tìm đến vùng đất nên thơ có tên “La vie est belle” đầy ắp tiếng cười trẻ thơ. Đây là nơi cô tìm cách cứu rỗi bản thân khi tất cả người lớn được tháo bỏ mọi lớp mặt nạ, thanh lọc mình qua đôi mắt hồn nhiên của trẻ thơ.

Dùng truyện tranh để làm cầu nối giữa mình và mẹ, giữa hiện tại và quá khứ, tác giả Trần Hải Anh đã bắt tay họa sĩ người Pháp Pauline Guitton thực hiện tác phẩm “Sống”. Cuốn sách phác họa lại năm tháng mẹ cô làm việc và chiến đấu ở chiến khu Đồng Tháp Mười thời kháng chiến chống Mỹ. Mẹ Hải Anh không ai khác chính là đạo diễn Việt Linh.

Sinh ra và lớn lên ở Pháp, Hải Anh luôn tự hỏi về nguồn cội của mình. Với cô, dải đất của S mà tuổi thơ mẹ cô đã lớn lên sao vẫn quá xa xôi và mong manh mờ nhạt. Chỉ đến khi trưởng thành, hiểu thêm về mẹ và năm tháng gian lao của đất nước, cô mới thấy quê hương thật gần.

Lý giải vì sao lại chọn thể loại tự truyện bằng truyện tranh để dựng nên lát cắt số phận của đạo diễn Việt Linh, Hải Anh tâm sự: “Tôi mê xem phim nhưng lại sợ phim về chiến tranh. Bởi vậy, để kể một câu chuyện về một thời rất đặc biệt của mẹ, khi mà ranh giới của sống - chết mong manh thì chọn hình thức truyện tranh sẽ làm góc nhìn nhẹ nhàng và thơ hơn”. “Sống” nhanh chóng tạo tiếng vang bởi dấu ấn lịch sử lẫn thông điệp nhân văn sâu sắc đong đầy trong từng khung hình giản dị, gần gũi.

Dù mới xuất hiện tại Việt Nam nhưng tự truyện bằng tranh đã chứng tỏ sức hút mạnh mẽ của mình với độc giả, nhất là độc giả trẻ. Các tác phẩm đa phần nương theo nhu cầu chữa lành, đối thoại nội tâm và hành trình tìm lại chính mình của lớp trẻ. Hình ảnh trực quan sinh động và ngôn từ ngắn gọn cô đọng giúp truyện tranh tự truyện phản chiếu nội tâm tốt hơn văn xuôi. Từ đó, công chúng dễ dàng đồng cảm, nắm bắt được thông điệp mà tác giả gửi gắm.

Việc lựa chọn kể chuyện bằng hình ảnh thay vì văn xuôi là quyết định táo bạo, bởi như nhận định từ các chuyên gia: graphic memoir đòi hỏi tác giả vừa giỏi vẽ, vừa giỏi kể, lại phải sở hữu một phong cách cá nhân rõ nét mới có thể thuyết phục độc giả.

Ngành công nghiệp truyện tranh Việt Nam đang ngày càng phát triển mạnh mẽ. Các bộ truyện tranh Việt không chỉ tạo nên hiệu ứng trên thị trường xuất bản mà còn chạm tay đến những giải thưởng quốc tế danh giá. Có thể kể đến loạt tác phẩm liên tục được vinh danh tại cuộc thi “Truyện tranh Manga quốc tế Nhật Bản” (Japan International Manga Award) như "Long thần tướng" (2016), "Địa ngục môn" (2017), "Bẩm thầy Tường, có thầy Vũ đến tìm!" (2022) và "Điệu nhảy của vũ trụ" (2023), "Vạn Nhân Ký - Noãn" (2025).

Bên cạnh đó, đội ngũ sáng tác trẻ ngày càng xuất hiện nhiều cây cọ tài năng, có cá tính riêng biệt để định hình phong cách không thể trộn lẫn như Lâm Thanh Trúc, Phan, Lê Thư, Bảo Châu, Phan Kim Thanh…. Sở hữu khả năng vẽ lẫn viết rất tốt, họ không còn đóng khung mình khi chỉ đứng tên minh họa, mà muốn trở thành tác giả hoàn chỉnh, kể câu chuyện của riêng mình bằng giọng điệu và dấu ấn cá nhân.

Với một thị trường rộng mở lẫn năng lực chuyên môn đang lên như thế, tự truyện bằng truyện tranh trở thành mảnh đất hứa đầy tiềm năng. Công ty sách Du Bút là đơn vị nâng đỡ cho rất nhiều họa sĩ truyện tranh trẻ. Trong tương lai, dòng tự truyện bằng tranh sẽ được đơn vị này đẩy mạnh với mục tiêu hướng ra thị trường quốc tế.

Trước mắt, “Biết ra sao ngày sau” của Lê Phan đã được Du Bút dịch ra tiếng Anh để mang đến hội sách quốc tế, tiếp cận với độc giả năm châu. Dù tự truyện khởi đi từ đời sống riêng, nhưng câu chuyện cá nhân lại bao hàm những điều phổ quát mà con người trên cõi đời này đều trải qua: hoang mang tuổi trẻ, tìm kiếm bản dạng, nỗ lực theo đuổi đam mê. Hình thức thể hiện bằng tranh lại càng dễ tiếp cận với bạn đọc mang bất kỳ màu da nào.

Nhìn vào giải thưởng “Prix du Jury œcuménique de la BD 2024” (Pháp) mà “Sống” đã gặt hái, chúng ta có quyền tự tin rằng: giấc mơ đưa tự truyện bằng tranh “made in Vietnam” giong buồm ra biển lớn, tạo sự chú ý với bạn bè quốc tế hoàn toàn chẳng xa vời.

Mai Quỳnh Nga

Các tin khác

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

Trải qua 80 năm xây dựng và trưởng thành, Báo Công an nhân dân (CAND) không chỉ là tiếng nói của lực lượng CAND, mà còn là địa chỉ tin cậy, gắn bó của nhiều thế hệ văn nghệ sĩ cả nước. Từ những trang viết, cuộc trò chuyện đến sự đồng hành trong các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, tình cảm chân thành mà giới văn nghệ sĩ dành cho Báo CAND đã góp phần bồi đắp mối gắn kết bền chặt giữa báo chí với đời sống văn học, nghệ thuật, giữa người cầm bút với những người làm nghệ thuật. Qua năm tháng, sự tin yêu, trân trọng và đồng hành ấy đã trở thành một phần ý nghĩa trong hành trình phát triển của tờ báo. Sức lan tỏa của một cơ quan báo chí không chỉ ở những trang viết mà còn ở khả năng kết nối con người bằng niềm tin và những giá trị nhân văn.

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh hiện là Phó trưởng đoàn Kịch cổ điển, Nhà hát Kịch Việt Nam. Anh được biết đến là một nghệ sĩ có nhiều khám phá độc đáo, mới mẻ với kịch đương đại, lịch sử, thiếu nhi. "Bén duyên" và bị cuốn hút với các vở diễn về đề tài hình tượng người chiến sĩ Công an nhân dân (CAND) đã giúp anh có nhiều trải nghiệm mới mẻ. Phóng viên Chuyên đề Văn nghệ Công an có cuộc trò chuyện với NSND Tạ Tuấn Minh.

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Từ những giai điệu thấm đẫm tình quê hương đến những câu chuyện lay động lòng người, chương trình nghệ thuật "Kết nối yêu thương" gửi đi thông điệp giản dị mà sâu sắc: Không ai nên đơn độc trước nghịch cảnh. Đằng sau mỗi người phụ nữ đau yếu, mỗi em nhỏ mang bệnh hiểm nghèo là một phận đời cần được chở che, một ước mơ cần được níu giữ. Khi những trái tim cùng rung lên nhịp đập yêu thương, nghệ thuật không chỉ chạm đến cảm xúc mà còn khơi dậy trách nhiệm cộng đồng, thắp lên hy vọng cho những cuộc đời còn nhiều gian khó.

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Liên hoan phim (LHP) Tài liệu châu Âu – Việt Nam lần thứ 16 (diễn ra từ ngày 18 đến ngày 26/9) quy tụ 25 tác phẩm điện ảnh tài liệu đặc sắc đến từ Việt Nam và các quốc gia châu Âu. Đây không chỉ là “bữa tiệc” điện ảnh, mở ra cơ hội giao lưu, hợp tác giữa những người làm nghề mà còn là cầu nối để dòng phim đặc biệt này đến gần với công chúng hơn.

Ca sĩ Tùng Dương đã tổ chức riêng nhiều live concert.

Từ “độc đạo” đến đại chúng

25 năm trong nghề, Tùng Dương đã có một hành trình đặc biệt mà không nhiều nghệ sĩ thế hệ anh có thể làm được. Đó là hành trình của một nghệ sĩ luôn muốn bước ra khỏi vùng an toàn, không ngừng thử nghiệm, tìm kiếm những giới hạn mới của giọng hát và tư duy âm nhạc. Nhưng cũng chính trên hành trình tưởng như ngày càng đi xa ấy, Tùng Dương lại ngày càng trở về gần hơn với những điều căn cốt: gia đình, tình yêu, con người, quê hương, đất nước, những giá trị đã làm nên căn tính của mình.

Buổi gặp gỡ báo chí giới thiệu chương trình “Phú Quang - Còn mãi một tình yêu” tại Nhà hát Hồ Gươm

Âm nhạc không chỉ là ký ức

Gần 5 năm sau ngày nhạc sĩ Phú Quang rời cõi tạm, những giai điệu của ông vẫn hiện diện trong đời sống âm nhạc Việt Nam. Năm 2026, ba người con của ông chính thức tiếp nhận di sản âm nhạc mà cha để lại. Nhưng câu chuyện di sản âm nhạc Phú Quang không chỉ là câu chuyện của một gia đình tiếp nhận một gia tài nghệ thuật. Nó đặt ra một vấn đề lớn hơn: làm thế nào để di sản âm nhạc của một nhạc sĩ được bảo vệ, được trao truyền và tiếp tục sống trong đời sống đương đại?

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Ngày nay, nhiều tác phẩm điện ảnh ra đời nhận được sự bàn luận sôi nổi trên mạng xã hội cùng những bài review phim xuất hiện dày đặc. Tuy nhiên, giữa dòng chảy ồn ã ấy lại thiếu vắng những bài phê bình có chuyên môn, đi sâu vào ngôn ngữ điện ảnh, giá trị nghệ thuật và ý nghĩa văn hóa của tác phẩm. Để đời sống điện ảnh không chỉ dừng lại ở những lời khen - chê, đánh giá cực đoan, cần thêm những tiếng nói phê bình giàu tri thức, góp phần nâng cao thị hiếu và nuôi dưỡng tình yêu điện ảnh trong công chúng.

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Việc đưa chất liệu truyền thống vào các sản phẩm nghệ thuật đang trở thành xu hướng và mở ra nhiều hướng sáng tạo, góp phần làm mới cách tiếp cận và lan tỏa những giá trị văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, điều này cũng yêu cầu nghệ sĩ cần sự hiểu biết, tôn trọng và trách nhiệm với những giá trị văn hóa mà sản phẩm khai thác.

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” của Tố Hữu - một trong những bài thơ tiêu biểu viết về Cách mạng Tháng Tám năm 1945, không chỉ là niềm vui của một cá nhân, hay của hàng chục triệu người, còn là niềm vui hồi sinh của một dân tộc vừa thoát khỏi ách nô lệ, giành lại quyền làm chủ vận mệnh. Cũng là niềm vui được cống hiến và kiến tạo tương lai. “Vui bất tuyệt” trở thành cảm hứng chung cho nhiều tác phẩm nổi tiếng cùng chủ đề.

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Những người trẻ thế hệ 8x, 9x, 2000 đang lựa chọn cách tiếp cận lịch sử theo cách riêng của mình. Với họ, lịch sử là những câu chuyện được kể lại sống động trên các nền tảng số, hay những bộ phim, những bài hát, những tiểu thuyết hấp dẫn và ý nghĩa... giúp họ hiểu hơn về đất nước mình.

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

Bắt đầu lên sóng truyền hình ANTV (thứ Bảy, Chủ nhật) từ ngày 22/8 và trên kênh HTV9 (thứ Hai, thứ Ba) từ ngày 24/8, bộ phim truyền hình "Kế hoạch CM12" đã nhanh chóng thu hút sự quan tâm của công chúng. Không chỉ khắc họa những cuộc đấu trí căng thẳng, "Kế hoạch CM12" còn làm nổi bật bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh thầm lặng của những cán bộ, chiến sĩ CAND trong hành trình bảo vệ An ninh Tổ quốc từ những ngày đầu đất nước thống nhất.

Trưởng thành cùng lực lượng

Trưởng thành cùng lực lượng

Trong hơn 80 năm xây dựng, phấn đấu và trưởng thành của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam, có thể nói rằng, văn học nghệ thuật về lực lượng công an với sứ mệnh của mình đã góp phần đáng kể vào sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc, vì cuộc sống bình yên, hạnh phúc của nhân dân…

Thời của tiểu thuyết trinh thám

Thời của tiểu thuyết trinh thám

Mới đây, việc 2 bộ phim kinh dị "BACKROOMS" và "Obsession" thắng lớn phòng vé đã gây ra nhiều bất ngờ. Bên cạnh việc được thực hiện bởi các nhà sáng tạo nội dung tuy không chuyên về điện ảnh nhưng lại mang đến sự mới mẻ, thích thú, thì thực tế này cũng cho thấy thể loại thriller/mystery hay giật gân/bí ẩn đang được yêu thích hơn bao giờ hết cả trong phim ảnh cũng như văn chương.

Kể chuyện truyền thống Công an nhân dân bằng âm nhạc

Kể chuyện truyền thống Công an nhân dân bằng âm nhạc

Được đầu tư hoành tráng, công phu và giàu sáng tạo, các chương trình nghệ thuật về Công an nhân dân (CAND) thời gian qua không chỉ góp phần làm mới nghệ thuật chính luận mà còn lan tỏa sâu sắc hình tượng người chiến sĩ CAND bản lĩnh, nhân văn, gần gũi trong lòng công chúng.